Chống hàng giả trên thương mại điện tử: Cần làm rõ danh tính người bán

Sáng 18/12, tại Tọa đàm “Chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử” do Tạp chí Tiếp thị và Gia đình tổ chức, vấn đề quản lý hàng hóa trên môi trường số tiếp tục được đặt ra với nhiều góc nhìn từ cơ quan quản lý nhà nước.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, đã có những chia sẻ về nội dung liên quan đến công tác quản lý hoạt động thương mại điện tử và phòng, chống hàng giả trên môi trường số.

Khoảng trống trên môi trường số

Theo ông Trần Hữu Linh, nếu như trong thương mại truyền thống, các yếu tố nhận diện tương đối rõ ràng thì ở môi trường trực tuyến, phần lớn các yếu tố này đều trở nên mơ hồ. Ông phân tích: “Trong thương mại truyền thống, các yếu tố nhận diện khá rõ ràng: Người bán có địa điểm cụ thể, người mua trực tiếp tiếp xúc, hàng hóa dễ kiểm chứng và giao dịch, thanh toán minh bạch. Ngược lại, trong môi trường mua sắm trực tuyến, hầu hết những yếu tố đó trở nên mơ hồ”.

Chính vì thế mà khi tham gia mua sắm trực tuyến người tiêu dùng không biết rõ người bán là ai, ở đâu; hàng hóa được lưu kho tại vị trí nào; thông tin về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm khó xác thực. Khi phát sinh vấn đề, việc truy tìm và xác minh các đối tượng liên quan cũng gặp rất nhiều khó khăn.

Đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử, việc xác định danh tính người bán và kiểm soát chất lượng sản phẩm là một thách thức lớn. Chính sự thiếu minh bạch này đã tạo kẽ hở cho hàng hóa kém chất lượng, hàng giả, hàng nhái, hàng lậu len lỏi vào thị trường, gây rủi ro cho người tiêu dùng.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi trong nước, nhiều hoạt động mua bán còn diễn ra trên các nền tảng nước ngoài, được vận hành theo hệ thống và quy định của các doanh nghiệp quốc tế. Trong những trường hợp này, việc phát hiện và xử lý vi phạm càng khó khăn hơn. Ngay cả khi đã nhận diện được dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng vẫn gặp trở ngại lớn trong khâu xác minh, đặc biệt khi đối tượng liên quan không hợp tác.

Hoàn thiện pháp luật phải đi cùng công cụ và năng lực thực thi

Từ thực tiễn đó, ông Trần Hữu Linh cho biết, để ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả trên môi trường thương mại điện tử, cần triển khai song song hai nhiệm vụ. “Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, chế tài xử lý và quan trọng không kém là tổ chức thực thi các quy định đó như thế nào trong thực tế”.

Theo ông Linh, quy định có thể rất đầy đủ, nhưng nếu không thực thi được thì hiệu quả sẽ không cao. Giao dịch trực tuyến có những đặc thù riêng, vì vậy hệ thống pháp lý cũng cần được điều chỉnh cho phù hợp. Thời gian qua, Bộ Công Thương đã tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để theo kịp sự phát triển của thương mại điện tử, tránh tình trạng chính sách luôn đi sau thực tiễn.

Luật Thương mại điện tử đã đặt ra các quy định chặt chẽ hơn, trong đó yêu cầu các tổ chức, cá nhân bán hàng trên sàn thương mại điện tử phải được định danh rõ ràng để cơ quan chức năng có thể truy vết khi xảy ra vi phạm, đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, các chế tài xử phạt cũng đang tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng đủ mạnh để răn đe.

Tuy nhiên, theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở khâu thực thi pháp luật. Muốn xử lý hiệu quả các sai phạm trên môi trường số, cơ quan quản lý phải có các công cụ hiện đại và phù hợp. Bộ Công Thương đã và đang triển khai xây dựng các công cụ quản lý mới, trong đó quy định một số nhóm hàng hóa bắt buộc phải khai báo và truy xuất nguồn gốc, đặc biệt là các mặt hàng có rủi ro cao. Với các nhóm hàng hóa khác, việc truy xuất được khuyến khích thực hiện.

Theo kế hoạch, từ ngày 1/1/2026, các quy định về quản lý chất lượng hàng hóa sẽ được triển khai đồng bộ theo hướng minh bạch hơn. Cách tiếp cận này vừa giúp doanh nghiệp bảo vệ sản phẩm chính hãng, ngăn chặn gian lận về chất lượng, vừa góp phần đơn giản hóa công tác giám sát, kiểm tra của cơ quan chức năng. Cùng với đó, các hệ thống cảnh báo sớm đối với hành vi vi phạm, gian lận trên môi trường thương mại điện tử cũng đang được xây dựng, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. Mục tiêu là để người dân và doanh nghiệp có thể chủ động phát hiện, phản ánh các dấu hiệu vi phạm, tạo thuận lợi cho công tác truy xuất và xử lý của lực lượng chức năng.

Theo ông Trần Hữu Linh, trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử diễn ra mạnh mẽ, công tác quản lý thị trường buộc phải thay đổi tương ứng, từ chính sách đến phương thức thực thi và xử lý. Cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường số chỉ có thể đạt hiệu quả khi có sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.