Ca viêm não mô cầu tăng, chuyên gia lưu ý cách phòng ngừa quan trọng

Ngày 13/4, thông tin từ Bộ Y tế cho biết, theo báo cáo giám sát từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước đã ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong, nhóm trẻ em dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca mắc. Các ca bệnh hiện xuất hiện rải rác trong cộng đồng và chưa ghi nhận ổ dịch tập trung. Tuy vậy, số ca mắc có xu hướng tăng trong thời gian gần đây và cao hơn so với cùng kỳ năm 2025, khi cả nước chỉ ghi nhận 14 trường hợp.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Trần Đắc Phu - Phó Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (nay là Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế) cho biết, theo thống kê Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc bệnh do não mô cầu và khoảng 135.000 ca tử vong.

Tại Việt Nam, thống kê của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho thấy, tỷ lệ mắc bệnh viêm não mô cầu lên đến khoảng 2,3/100.000 dân. Đây là một trong 6 căn bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất.

Theo PGS.TS Trần Đắc Phu, con người được coi là ổ chứa vi khuẩn não mô cầu trong tự nhiên, vì vậy nguồn lây bệnh chủ yếu là bệnh nhân hoặc người lành mang vi khuẩn. Trong cộng đồng, tỷ lệ người lành mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng lâm sàng dao động từ 5-25%. Tỷ lệ này có thể tăng lên 30-40% tại các khu vực đang có ổ dịch, làm gia tăng nguy cơ lây lan bệnh trong cộng đồng nếu các biện pháp phòng ngừa không được thực hiện nghiêm túc.

PGS.TS Trần Đắc Phu khuyến cáo, chủ động tiêm vaccine phòng bệnh là giải pháp hiệu quả nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nặng do vi khuẩn não mô cầu gây ra. Ông dẫn chứng, một số nghiên cứu cho thấy hơn 90% số ca mắc não mô cầu xâm lấn tại Việt Nam có liên quan đến nhóm huyết thanh B (MenB). Thực tế này cho thấy nhu cầu tăng cường các biện pháp dự phòng, đặc biệt là mở rộng tiếp cận vaccine phù hợp với các nhóm huyết thanh lưu hành trong cộng đồng.

Thông tin thêm, BSCKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết, phòng ngừa bệnh não mô cầu bằng tiêm vaccine là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất. 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến là A, B, C, Y đều đã có vaccine phòng ngừa.

Tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC có đầy đủ các loại vaccine phòng các nhóm huyết thanh, bao gồm 3 loại vaccine tứ giá thế hệ mới MenQuadfi (Sanofi - Pháp), Nimenrix (Pfizer - Mỹ), Menactra (Sanofi - Pháp) giúp phòng 4 nhóm A, C, Y, W; vaccine thế hệ mới Bexsero (GSK - Bỉ) giúp phòng nhóm B và vaccine VA-Mengoc BC (Cuba) giúp phòng nhóm BC.

"Mỗi loại vaccine phòng được một hoặc một số nhóm nhất định và không có miễn dịch chéo nên cần tiêm phối hợp đầy đủ các vaccine não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW để bao phủ và bảo vệ toàn diện. Vaccine cần từ 2 - 3 tuần để tạo kháng thể bảo vệ và cần tiêm đầy đủ số mũi mới bảo vệ tối ưu. Người dân nên tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm", bác sĩ Chính khuyến cáo.

Vi khuẩn não mô cầu tồn tại trong dịch tiết mũi họng và có thể lây truyền qua tiếp xúc gần. Vì vậy, khi phát hiện trường hợp mắc bệnh, việc cách ly người bệnh là biện pháp cần thiết để hạn chế lây lan. Trong quá trình chăm sóc hoặc tiếp xúc, cần đeo khẩu trang, giữ vệ sinh cá nhân và tránh dùng chung các vật dụng sinh hoạt, kể cả những đồ vật mà người bệnh đã sử dụng.