Áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường có thể gây "tổn thương" lớn?

Đó là ghi nhận tại Hội thảo Ngành đồ uống đóng góp ý kiến về đề nghị xây dựng Dự án Luật thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) do Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam (VBA), phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đồng tổ chức tại Đà Nẵng ngày 15/3.

Áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường có thực sự giúp giảm tình trạng thừa cân béo phì?

Tại hội thảo, PGS, TS Nguyễn Văn Việt- Chủ tịch Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam (VBA) cho biết, ngày 21/2/2023, Bộ Tài chính gửi văn bản số 1585/BTC-VCS lấy ý kiến về việc lập đề nghị xây dựng dự án Luật thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) tới các bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; VCCI; các hiệp hội có doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các mặt hàng thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật, đồng thời đăng tải hồ sơ lấy ý kiến lên website của Bộ Tài chính và Chính phủ.

Nội dung đáng lưu ý của đề xuất lần này là bổ sung đồ uống có đường, thức uống đại mạch và nước giải khát không cồn vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và tiếp tục điều chỉnh tăng thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với rượu, bia.

Bày tỏ quan ngại về đề xuất này của Bộ Tài chính, đại diện Tiểu ban Nước giải khát cho biết, hiện nay, chưa có đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để chứng minh rằng, việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường sẽ giúp giảm tình trạng thừa cân béo phì, đặc biệt là trong bối cảnh có rất nhiều loại thực phẩm có chứa đường và hàm lượng calo cao tồn tại trên thị trường.

Vẫn còn nhiều ý kiến đóng góp xung quanh đề xuất áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường

Cho đến nay, thực tiễn tại các quốc gia áp dụng chính sách thuế tương tự cũng chưa cho thấy hiệu quả. Tại một số quốc gia như Thái Lan, Ấn Độ, Na Uy, Phần Lan, Mexico tỷ lệ thừa cân béo phì vẫn tiếp tục tăng, sau khi các quốc gia này áp thuế đối với đồ uống có đường. Các nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế đã chỉ ra rằng có nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng thừa cân béo phì.

Bên cạnh đó, đề xuất từ Tờ trình của Bộ Tài chính cho rằng “thức uống đại mạch” là sản phẩm tương tự bia không cồn do có nguyên liệu, quy trình, hình thức, mùi vị giống bia nên cần phải đánh thuế tiêu thụ đặc biệt. Đại diện Tiểu ban Nước giải khát cho rằng, cơ sở đề xuất này là rất bất hợp lý, vì các yếu tố giống nhau này không phải là cơ sở pháp lý để áp thuế tiêu thụ đặc biệt. Mục đích của sắc thuế tiêu thụ đặc biệt là hạn chế hoặc không khuyến khích tiêu dùng những sản phẩm có hại cho sức khỏe, trong khi, hiện chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học nào kết luận rằng thức uống đại mạch có hại cho sức khỏe.

Đồng quan điểm với Tiểu ban Nước giải khát, ông Chris Vanloon - Chủ tịch Hiệp hội Thương Mại Hoa Kỳ Amcham tại Đà Nẵng cho biết: hiện chỉ có khoảng 1/4 quốc gia trên thế giới áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường. Và không có quốc gia nào trong số này chứng minh được hiệu quả của sắc thuế trong việc giảm béo phì và đái tháo đường. Do áp thuế này gây ra những tác động kinh tế và xã hội lớn, nên một số quốc gia, như Đan Mạch, đã rút bỏ loại thuế này.

Hơn nữa, theo hệ thống văn bản phát luật Việt Nam hiện hành không có định nghĩa thế nào là “đồ uống có đường”. Do đó, đề xuất này của Bộ Tài chính có thể bao gồm cả nhiều loại sản phẩm như sữa và các sản phẩm từ sữa, thực phẩm đặc biệt cho trẻ em, phụ nữ có thai, người già, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm y tế cho người bệnh... Việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các sản phẩm này sẽ tác động tiêu cực đến đời sống của mọi gia đình và sức khỏe của người dân - ông Chris Vanloon cho hay.

Áp thuế sẽ gây “tổn thương” cho ngành đồ uống

Tại hội thảo, các doanh nghiệp trong ngành đồ uống cho rằng, việc đề xuất bổ sung đồ uống có đường vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt đang mâu thuẫn với chủ trương của Chính phủ khuyến khích các nhà sản xuất phát triển các giải pháp tiên tiến tạo ra những sản phẩm có cồn thấp hoặc không cồn nhằm góp phần giảm tác hại lạm dụng đồ uống có cồn.

Hơn nữa, đề xuất mở rộng bổ sung đồ uống không cồn vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt vô hình chung sẽ chỉ khuyến khích việc tiếp tục tiêu thụ đồ uống có cồn, không khuyến khích mọi hoạt động đầu tư và đổi mới vào các sản phẩm ít cồn hoặc không cồn, ngay cả khi thuế suất thấp hơn. Thay đổi thói quen tiêu dùng là một quá trình đầy thách thức và lâu dài, nếu không có sự hỗ trợ của các chính sách phù hợp thì càng khó hơn.

Mặt khác, nếu chỉ áp thuế đối với đồ uống có đường thì không chỉ không giúp cho việc giải quyết vấn đề thừa cân béo phì, mà còn tạo ra một chính sách thuế mang tính phân biệt. Bên cạnh đó, chính sách này sẽ ảnh hưởng nặng nề đối với ngành nước giải khát và gây ra những hệ lụy không mong muốn đối với các ngành kinh tế khác có liên quan như ngành mía đường, bán lẻ, bao bì,… cũng như cả nền kinh tế.

Nhiều chuyên gia lo ngại rằng áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường sẽ gây tổn thương cho ngành

Chủ tịch VBA cho biết, kiến nghị của ngành đồ uống bao gồm những điểm quan trọng: Xem xét chưa sửa đổi Luật thuế tiêu thụ đặc biệt ít nhất trong thời gian 2023-2024 để giúp các doanh nghiệp ổn định sản xuất kinh doanh và phục hồi sau đại dịch; Không bổ sung mặt hàng đồ uống có đường, thức uống đại mạch và nước giải khát không cồn vào đối tượng chịu thuế TTĐB; Dự thảo Luật thuế tiêu thụ đặc biệt cần được xem xét, thảo luận và thông qua tại hai Kỳ họp Quốc hội; Cần có đánh giá cụ thể, toàn diện về tác động của thay đổi đề xuất, bao gồm các tác động lan tỏa với nền kinh tế, trước khi thay đổi luật.

Đại diện ngành đồ uống có cồn chia sẻ, ngoài những khó khăn chung, về môi trường pháp lý, từ năm 2003 đến nay, Luật thuế tiêu thụ đặc biệt đã năm lần sửa đổi (vào các năm 2003, 2005, 2008, 2014 và 2016). Sự điều chỉnh liên tục gây bất ổn cho môi trường pháp lý, thể chế và kinh doanh, tác động tiêu cực doanh nghiệp.

“Thực tiễn cho thấy, tăng thuế tiêu thụ đặc biệt chưa đạt được mục tiêu giảm tiêu dùng và bảo vệ sức khỏe; Tăng thuế không giải quyết vấn đề rượu bất hợp pháp, chiếm 60- 70% thị trường, gây thất thoát 751 triệu USD/ năm, từ đó, ảnh hưởng tới sức khỏe người dân và kinh doanh hợp pháp; Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt không giúp nuôi dưỡng nguồn thu cho nhà nước. Tóm lại, vấn đề gốc rễ bao gồm rượu phi chính thức gây rủi ro cho sức khỏe và gây thất thu ngân sách lại không được tập trung giải quyết”- đại diện ngành đồ uống có cồn nhấn mạnh.

Đa số các ý kiến tại hội thảo cũng có chung quan điểm, việc bổ sung đồ uống có đường, thức uống đại mạch và nước giải khát không cồn vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và tiếp tục điều chỉnh tăng thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với rượu, bia cần được xem xét một cách kỹ dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn để đảm bảo tính công bằng, vì lợi ích của người dân và doanh nghiệp, cần đánh giá tác động về mặt xã hội, xem xét một cách tổng thể, phù hợp với bối cảnh thực tế.