Thách thức đưa chuyển đổi kép vào thực tiễn địa phương

Chính sách cốt lõi thúc đẩy chuyển đổi kép

Doanh nghiệp địa phương đang đứng trước áp lực kép từ hội nhập kinh tế và tiêu chuẩn bền vững toàn cầu. Các cơ sở sản xuất nông nghiệp - nhóm chịu tác động môi trường trực tiếp là lực lượng hưởng ứng sớm nhất xu thế chuyển đổi số song hành chuyển đổi xanh nhằm nâng hiệu suất và kiểm soát môi trường phù hợp. 

Chia sẻ tại Diễn đàn Chuyển đổi số ngành Công Thương năm 2025, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương chia sẻ, mô hình tăng trưởng hiện tại vẫn dựa nhiều vào xuất khẩu và đầu tư công, nhưng bộc lộ hạn chế và đòi hỏi phải đổi mới. Thực tế phổ biến cho thấy, chuyển đổi số thường đi trước, sau đó mới đến chuyển đổi xanh, song mục tiêu lâu dài là đồng bộ hai quá trình này trong chiến lược doanh nghiệp.

Trong số các cú hích chính sách, Nghị quyết 57 nổi lên là văn kiện trọng yếu, được ban hành với tinh thần khẩn trương và quyết liệt vào ngày 2/12/2024. Chưa đầy một năm kể từ khi ban hành, Nghị quyết đã tạo hiệu ứng lan tỏa, kích hoạt nhiều hoạt động đẩy mạnh số hóa và đổi mới công nghệ trong sản xuất. Cũng theo Đại diện Bộ, trong quý I năm sau, Bộ Chính trị dự kiến ban hành Nghị quyết mới về tăng trưởng hai con số với biện pháp quyết liệt hơn, hướng đến mục tiêu “tăng tốc chuyển đổi trong sản xuất”.

Song song định vị chính sách, Bộ Công Thương đang đảm nhiệm vai trò kiến tạo nền tảng, đồng hành doanh nghiệp qua Chiến lược phát triển công nghiệp Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035. Bộ ưu tiên khuyến khích ứng dụng công nghệ mới, số hóa trong công nghiệp chế biến - chế tạo, gắn với định hướng phát triển nền kinh tế tuần hoàn. Ở trụ cột tăng trưởng bền vững, Chương trình tăng trưởng xanh của Bộ cung cấp giải pháp giúp doanh nghiệp giải quyết vấn đề phát sinh trong sản xuất, đặc biệt qua tư vấn giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và nâng hiệu quả sử dụng năng lượng.

Một trọng tâm triển khai của Bộ là xây dựng nền tảng số quản lý công nghiệp, giúp Bộ nắm bắt bộ dữ liệu cơ bản của doanh nghiệp để phục vụ quản lý và báo cáo chính xác tới Quốc hội, khắc phục tình trạng thiếu và thiếu chính xác số liệu trong nhiều lĩnh vực. Khi nền tảng vận hành, ông Phạm Văn Quân khẳng định “báo cáo trên dữ liệu sạch - sống sẽ giúp quản lý chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng sản phẩm hiệu quả hơn”, từ đó giảm thiểu thực phẩm độc hại, hàng hóa không rõ nguồn gốc - thách thức nhức nhối trong quản lý thị trường nội địa.

Các công cụ ưu đãi tài chính cũng được Bộ định hình nhằm “bơm năng lượng” cho nhóm đầu tư công nghệ cao và giải pháp bền vững. Doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao trong nước sẽ được tiếp cận ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, hỗ trợ mua bán - sáp nhập, chuyển giao công nghệ, xuất nhập khẩu công nghệ. Đặc biệt, từ năm 2017, Chương trình công nghiệp hỗ trợ được Bộ khởi xướng, tập trung tiếp thu, chuyển giao công nghệ quốc tế, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước.

Ở tầng triển khai, Bộ Công Thương đã hình thành mạng lưới trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp tại ba miền, tất cả được Nhà nước cấp ngân sách để hỗ trợ miễn phí doanh nghiệp trong nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ mới, đào tạo, tư vấn, chuyển giao công nghệ và hướng dẫn giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng.

Đánh giá từ người trong cuộc, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, ngành đang chuyển từ số hóa hồ sơ sang giai đoạn vận hành thông minh dựa cơ sở dữ liệu. Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số báo cáo 3 kết quả rõ nét gồm: Bộ hoàn thành nền tảng quản lý văn bản thống nhất và dẫn đầu các bộ, ngành về dịch vụ công trực tuyến mức độ cao; triển khai nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu với hạ tầng dữ liệu quốc gia và liên thông các bộ, ngành; xây dựng gần 40 cơ sở dữ liệu nội bộ (kinh tế số, nghề nghiệp, thương mại điện tử, xuất nhập khẩu, năng lượng…) được chuẩn hóa và cập nhật thời gian thực theo tinh thần “đúng, đủ, sạch, sống”.

Tuy vậy, chính sách dù mở đường mạnh mẽ vẫn chưa đủ tạo “điểm tựa vận hành” đồng nhất tại địa phương nếu thiếu tiêu chuẩn chung và nguồn lực đồng bộ. Bài toán đang chuyển trọng tâm từ “có nền tảng” sang “nền tảng có người dùng và dữ liệu chuẩn hóa”. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể đo lường, tối ưu, tuân thủ và gọi vốn thành công trong hành trình chuyển đổi kép.

3 “điểm nghẽn” trong chuyển đổi số - chuyển đổi xanh

Dù Bộ Công Thương đã kiến tạo nhiều hạ tầng trợ lực, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Hoàng Ninh thẳng thắn thừa nhận 3 “điểm nghẽn” gồm hạ tầng và chất lượng dữ liệu giữa các địa phương còn chênh lệch, nhiều dữ liệu chưa đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch - sống”; công nghiệp Công Thương quản lý đa lĩnh vực nhưng thiếu tiêu chuẩn số chung nên mô hình khó kết nối với hệ thống bộ, ngành, địa phương; phần lớn đơn vị chưa có thói quen vận hành dựa on dữ liệu, thiếu nhân lực, kỹ năng số và nguồn lực công nghệ, đặc biệt ở nhóm SME và hộ kinh doanh.

Một mô hình thực chứng được nêu là xã Phượng Dực (trước đây thuộc huyện Phú Xuyên), thành phố Hà Nội do Lê Văn Bính, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã chia sẻ. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, địa phương vẫn duy trì 3 trụ cột chính quyền số, xã hội số, kinh tế số. Thành phố chọn Phượng Dực làm điểm thí điểm không gian làm việc không giấy tờ, đồng thời xây KPI đánh giá cán bộ “liên tục hằng ngày”. Ở trụ cột kinh tế số, Phú Xuyên đã đi sâu các nền tảng TikTok và Facebook, tổ chức đào tạo trực tiếp cho hộ kinh doanh và hỗ trợ hơn 1.000 hộ sản xuất quảng bá sản phẩm địa phương.

Ở trụ cột xanh hóa giao thông, chuỗi cung ứng xanh, bà Đặng Thùy Trang, Giám đốc đối ngoại Grab Việt Nam, cho biết Grab đã mô tả mô hình “xanh hóa hạ tầng gắn với số hóa vận hành”. Grab đang hợp tác với nhà sản xuất xe điện để tích hợp mạng lưới trạm sạc/đổi pin trực tiếp trên ứng dụng, song để nhân rộng cần 3 điều kiện chính sách: hoàn thiện trạm sạc đồng bộ, dùng chung cho mọi hãng xe, trước khi có bất kỳ quy định hành chính bắt buộc nào; hỗ trợ tài chính bằng ưu đãi thuế, phí hoặc tiền mặt khi đăng ký chuyển đổi và lộ trình phù hợp thay vì gấp gáp. 

Chuyển đổi kép tại địa phương chỉ thành công khi dữ liệu chuẩn hóa, hạ tầng dùng chung và nhân lực đủ năng lực thực thi. Chính sách của Bộ Công Thương đã mở đường, nhưng nếu thiếu đầu tư cho con người và hệ thống giám sát rủi ro, doanh nghiệp nhỏ sẽ tiếp tục chậm nhịp tăng trưởng và đối mặt nguy cơ lộ lọt dữ liệu. 

Chiến lược giai đoạn tới phải coi chuyển đổi kép là bài toán đầu tư dài hạn cho hệ sinh thái, trong đó chính quyền số, doanh nghiệp số, giao thông xanh phải được thiết kế để “nói chuyện cùng một ngôn ngữ dữ liệu”, được vận hành nhanh, an toàn, chi phí tối ưu.