AI tạo áp lực mới lên nhân lực ngân hàng

Hơn 3.400 nhân viên ngân hàng bị cắt giảm

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang bứt phá mạnh mẽ, ngành Ngân hàng đứng trước những thay đổi sâu sắc chưa từng có. Không chỉ mô hình kinh doanh truyền thống bị dịch chuyển, yêu cầu về nhân lực cũng thay đổi toàn diện: từ cách tiếp cận công nghệ, kỹ năng vận hành số, khả năng tư duy, sáng tạo đến năng lực thích ứng liên tục với cái mới. Nguồn nhân lực ngân hàng, vốn được xem là “huyết mạch” của hệ thống tài chính, giờ đây trở thành một trong những điểm chịu áp lực chuyển đổi mạnh nhất. Khi công nghệ định hình lại mọi hoạt động, con người không thể đứng ngoài cuộc. Theo thống kê, tính đến hết tháng 6 năm 2025, hơn 3.400 nhân viên ngân hàng chịu sự cắt giảm. Đây là minh chứng cho tính 2 mặt của cuộc cách mạng khoa học công nghệ.

Chia sẻ tại tọa đàm “Phát triển nguồn nhân lực trong thời đại AI” tổ chức ngày 8/10, bà Lê Thị Thúy Sen, Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng, cho biết, với kinh nghiệm tham gia nhiều hội thảo quốc tế về nhân lực ngân hàng tại Úc, Singapore, Hong Kong... các chuyên gia, đại diện các ngân hàng quốc tế đều công nhận một điều là sinh viên khối kinh tế của Việt Nam rất thông minh. Tuy nhiên, khi được tuyển dụng vào các vị trí công nghệ cao, họ lại gặp phải hai điểm yếu “chí mạng”, đó là ngoại ngữ và năng lực số.

“Ngoại ngữ yếu khiến khả năng tiếp cận tri thức toàn cầu còn hạn chế, còn thiếu năng lực số làm giảm khả năng thích ứng trong môi trường công nghệ cao. Khi khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tế còn lớn, khả năng cạnh tranh của sinh viên Việt Nam với thị trường lao động quốc tế sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp”, bà Lê Thị Thúy Sen cho hay.

Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng cũng chỉ ra mặt trái của kỷ nguyên số khi giới trẻ phải đối mặt với những rủi ro công nghệ, đặc biệt là các hình thức lừa đảo tài chính tinh vi như: “Các quảng cáo vay lãi suất thấp phi lý, ví dụ vay 1 triệu đồng chỉ trả 1.000 đồng/ngày nhưng thực chất lãi suất lên tới 150%/năm, đang phổ biến”. Theo bà, kiến thức tài chính cá nhân chính là “tấm khiên” để bảo vệ bản thân trước những cạm bẫy thời công nghệ.

Từ góc độ đào tạo, PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Phụ trách Ban Giám đốc Học viện Ngân hàng, chia sẻ: nếu giai đoạn đầu nhà trường tập trung chủ yếu vào lĩnh vực ngân hàng, thì hiện tại, Học viện đã xác định một chiến lược phát triển đột phá nhằm hướng tới mục tiêu trở thành đại học thông minh vào năm 2045. Theo đó, nhà trường tái cấu trúc mạnh mẽ chương trình đào tạo, mở rộng theo hướng liên ngành, xuyên ngành, bổ sung các ngành học đón đầu như: Ngân hàng số, công nghệ tài chính, thương mại điện tử, phân tích dữ liệu… để thích ứng với xu hướng dịch chuyển nghề nghiệp trong kỷ nguyên AI.

Một điểm đáng chú ý là Học viện Ngân hàng là một trong những trường đại học đầu tiên đưa môn học năng lực số vào chương trình giảng dạy từ năm 2021. Đây là bước đi cho thấy sự chủ động bắt nhịp yêu cầu mới của thị trường lao động. “Phát triển nhân lực số là nhiệm vụ không thể thực hiện đơn lẻ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp”, bà Hoàng Anh nhấn mạnh.

Bài toán giữ chân nhân tài trong kỷ nguyên AI

Từ thực tế tuyển dụng, TS. Nguyễn Công Thương, Phó Giám đốc Khối Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank), chia sẻ, khi thành lập Khối Dữ liệu và AI, Ban Lãnh đạo VietinBank đã đặt nhiều kỳ vọng vào lực lượng nhân sự mới. “Chúng tôi không chỉ tìm kiếm người đã có kinh nghiệm mà sẵn sàng tạo cơ hội cho các ứng viên trẻ có nền tảng vững chắc. Trong kỷ nguyên AI, nếu chỉ dựa vào việc tra cứu công cụ AI, hiệu quả sẽ không cao, nhân sự phải có khả năng gợi mở vấn đề, đặt câu hỏi đúng để dẫn dắt AI tìm ra câu trả lời chính xác”, ông nói.

Theo ông, để chinh phục những vị trí tiềm năng, nhân sự cần hội đủ bốn nhóm kỹ năng cốt lõi: khả năng gợi mở và đặt câu hỏi thông minh, nền tảng chuyên môn sâu, kỹ năng giao tiếp, thuyết trình và khả năng học tập, thích ứng liên tục với cái mới. Đây là những “điểm tựa” giúp nhân sự không chỉ tồn tại mà còn phát triển bền vững trong ngành tài chính, ngân hàng đang biến đổi từng ngày.

Ở một góc nhìn khác, bà Võ Thị Ngọc Vân, Trưởng phòng Phát triển và Gắn kết nhân tài Home Credit Việt Nam, chỉ ra bài toán kép của thị trường lao động công nghệ: “Doanh nghiệp không chỉ phải săn tìm nhân lực chất lượng cao mà còn phải giữ chân họ trong bối cảnh nhân sự trẻ có xu hướng ‘nhảy việc vì sự cầu tiến’”. Bà phân tích, nhiều nhân viên công nghệ tìm kiếm không chỉ là mức lương cao mà là lộ trình phát triển rõ ràng và ý nghĩa trong công việc. Do đó, chiến lược của doanh nghiệp đã chuyển từ ưu tiên lợi ích vật chất sang đầu tư vào trải nghiệm phát triển cá nhân của nhân viên.

Cụ thể, doanh nghiệp thiết lập hệ sinh thái nuôi dưỡng sự phát triển thông qua lộ trình thăng tiến minh bạch, khung năng lực cụ thể giúp nhân viên tự đánh giá và lập kế hoạch phấn đấu. Quan trọng hơn, các khảo sát cho thấy 70 - 80% nhân viên nghỉ việc không phải vì công ty mà vì quản lý trực tiếp không truyền được cảm hứng. Do vậy, doanh nghiệp tập trung đào tạo cấp quản lý trở thành người “truyền lửa” và cố vấn, gắn kết đội ngũ. Cùng với đó là các hoạt động xây dựng văn hóa gắn kết như thể thao, du lịch, đánh giá sự phát triển cá nhân hằng năm, tất cả nhằm củng cố cảm giác được đầu tư và trân trọng, tạo nền tảng giữ chân nhân tài trong kỷ nguyên AI.

Theo TS. Phan Thanh Đức, Trưởng khoa Công nghệ thông tin và Kinh tế số Học viện Ngân hàng: Nhu cầu nhân lực AI tại Việt Nam đang tăng rất nhanh nhưng nguồn cung chưa đáp ứng đủ cả về số lượng lẫn chất lượng. Hiện mỗi năm thị trường thiếu khoảng 150.000 - 200.000 nhân lực công nghệ, trong đó nhóm chuyên về AI là thiếu hụt nghiêm trọng nhất. Giai đoạn 2025 - 2030, nhu cầu nhân sự AI dự kiến tăng tới 74%, tập trung vào các mảng khoa học dữ liệu, kỹ sư vận hành AI, bảo mật, an ninh mạng và đặc biệt là chuyên gia có kinh nghiệm triển khai thực chiến.

Trong ngành ngân hàng, nhân lực AI ngày càng giữ vai trò trọng yếu ở các vị trí quản trị dữ liệu, mô hình rủi ro, gian lận, khách hàng số và tuân thủ. Những vị trí chuyên môn cao, từ kỹ sư dữ liệu, nhà khoa học dữ liệu, chuyên gia học máy (ML/DL) cho tới chuyên gia GenAI/NLP đang được các tổ chức tín dụng ráo riết tìm kiếm. Song song với đó là nhu cầu ngày càng lớn về chuyên gia rủi ro mô hình, an ninh AI và kiểm soát tuân thủ nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong vận hành mô hình.