“Thước đo” mới của năng lực cạnh tranh
Tại Diễn đàn quốc gia “Văn hoá với Doanh nghiệp” năm 2026, ngày 21/3, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã nhấn mạnh rằng, một nền kinh tế mạnh không chỉ được đo bằng quy mô GDP, năng lực công nghệ, thị phần hay mức độ hội nhập, mà còn được đánh giá bằng văn hóa kinh doanh, trách nhiệm xã hội, tính minh bạch, tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến của doanh nghiệp.
Theo đó, trong nền kinh tế hiện đại dựa trên tri thức, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và toàn cầu hóa, văn hóa đã thấm sâu vào cách doanh nghiệp quản trị, cách doanh nhân ứng xử, cách cạnh tranh, hợp tác và phụng sự xã hội, từ đó trở thành nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm của nền kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên mới. Điều này cho thấy xây dựng văn hóa kinh doanh không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
Doanh nghiệp muốn xây dựng thương hiệu mạnh phải xây dựng bằng những giá trị bền vững dựa trên nền tảng đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội. Ảnh minh họa
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Văn Thân - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho biết, hiện nay khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 97 - 98%, bên cạnh đó còn có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Dù chiếm tỷ lệ lớn, tuy nhiên doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về quản lý, vốn và kỹ năng. “Hơn 20 năm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi thấy họ rất vất vả. Khi có tiền, có nền tảng rồi thì mới nghĩ đến chuyện xây dựng văn hóa, ứng xử, hình ảnh…”, ông Thân nói.
Thực tế này cho thấy, xây dựng văn hóa kinh doanh là yếu tố quan trọng của doanh nghiệp, nhưng đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa đây vẫn là “bài toán xa xỉ” khi họ còn đang vật lộn với rất nhiều khó khăn để duy trì hoạt đông. Theo ông Thân, dù Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có từ năm 2016, song sau gần 10 năm triển khai, hiệu quả vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Do đó, cần thực hiện các chính sách một cách thực chất hơn, đặc biệt là các quỹ hỗ trợ, tránh tình trạng có quỹ mà doanh nghiệp lại không tiếp cận được, nhằm tiếp sức cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng nêu thực tế đáng lưu ý là hiện các chính sách, nghị quyết không thiếu, nhưng vấn đề nằm ở khâu thực thi. Tình trạng “xin - cho” vẫn tồn tại, khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các cơ chế ưu đãi. Vì vậy, để xây dựng văn hóa kinh doanh, trước hết cần một môi trường thể chế minh bạch, công bằng, nơi doanh nghiệp có thể phát triển trên cơ sở cạnh tranh lành mạnh.
Mặt khác, vấn đề về xây dựng đội ngũ nhân lực cũng là thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp. Trong khi doanh nghiệp lớn có thể trả lương cao để thu hút và giữ chân nhân tài, ngược lại doanh nghiệp nhỏ phải nỗ lực gấp nhiều lần. "Điều này cho thấy văn hóa doanh nghiệp không chỉ nằm ở khẩu hiệu, mà phải được thể hiện trong cách doanh nghiệp đối xử với con người, đây là yếu tố cốt lõi của mọi sự phát triển bền vững" - theo ông Thân.
Nâng tầm thương hiệu quốc gia
Ở góc độ hội nhập, ông Vũ Quang Minh - nguyên Đại sứ Việt Nam tại Anh, Campuchia, CHLB Đức cho rằng, Việt Nam hiện là một trong những nền kinh tế tham gia nhiều Hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, điều quan trọng là làm sao để thị trường trong nước trở thành “hậu phương chiến lược” vững chắc cho doanh nghiệp. Nếu muốn thành công ở nước ngoài thì trước hết doanh nghiệp phải đứng vững ngay trên sân nhà, bởi thị trường trong nước cũng là một phần của thị trường thế giới.
Trong bối cảnh nền kinh tế mở cửa mạnh mẽ, việc bảo vệ và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước không còn nhiều dư địa như trước. Do đó, ông Vũ Quang Minh cho rằng, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Theo đó, tiêu chuẩn cạnh tranh hiện nay đã thay đổi, không chỉ dừng ở giá rẻ, công nghệ hay tính năng sản phẩm, mà còn bao gồm hàm lượng tri thức, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là yếu tố văn hóa trong sản phẩm, dịch vụ.
Một câu hỏi lớn được ông Vũ Quang Minh nêu, đó là điều gì khiến sản phẩm và dịch vụ Việt Nam có giá trị cao hơn và được thị trường quốc tế lựa chọn? Theo ông, câu trả lời nằm ở bản sắc văn hóa, yếu tố tạo nên sự khác biệt. "Khi doanh nghiệp có nền tảng văn hóa tốt, hiện đại nhưng vẫn mang bản sắc dân tộc, thì hoàn toàn có thể thành công trên thị trường quốc tế bằng chính giá trị riêng của mình" - ông Minh chia sẻ.
Ngoài ra, để doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, ông Minh cho rằng, Nhà nước cần đồng hành với doanh nghiệp bằng những hỗ trợ thiết thực như cung cấp thông tin thị trường, tư vấn và kết nối. Thực tế hiện nay, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa tận dụng được hiệu quả mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhằm tìm kiếm đối tác, tiếp cận thị trường.
Mặt khác, đối với doanh nghiệp, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, uy tín và hình ảnh doanh nghiệp ngày càng trở nên quan trọng. Vì vậy, mỗi doanh nghiệp khi hoạt động trong nước cũng chính là đang góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia. Sự chuyên nghiệp, minh bạch và giữ chữ tín sẽ là nền tảng để nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế.
Về vấn đề này, ông Vũ Quang Minh nhấn mạnh, hiện nay nhiều sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam vẫn mang thương hiệu nước ngoài, khiến giá trị gia tăng không cao. Do đó, cần đầu tư bài bản để xây dựng thương hiệu Việt gắn với doanh nghiệp và sản phẩm, dù tốn kém nhưng sẽ mang lại lợi ích lâu dài. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa ngoại giao kinh tế và ngoại giao văn hóa, bởi nếu chỉ có yếu tố kinh tế mà thiếu văn hóa thì khó tạo ra sự khác biệt.
Từ góc độ hiệp hội, Hồ Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội phát triển văn hóa doanh nghiệp cho hay, Diễn đàn Quốc gia Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam năm nay mang ý nghĩa đặc biệt, không chỉ ở trong nước mà còn hướng tới tầm vóc quốc tế. Thông qua diễn đàn, cho thấy xây dựng văn hóa kinh doanh là một hành trình dài, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống. Đặc biệt, không thể có một doanh nghiệp phát triển bền vững nếu thiếu nền tảng văn hóa. Chính sách có thể định hướng, nhưng doanh nghiệp phải là chủ thể hành động, chủ động chuyển hóa các giá trị thành bản sắc riêng, từ đó góp phần kiến tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, nhân văn và bền vững.
Theo ông Hồ Anh Tuấn, điều quan trọng nhất không chỉ là định hướng hay cam kết, mà là hành động. “Không ai có thể xây dựng văn hóa doanh nghiệp thay cho chính doanh nghiệp. Và cũng không có con đường phát triển nào bền vững nếu đứng ngoài văn hóa”. Khi mỗi doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc các chuẩn mực đạo đức kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh, lấy con người làm trung tâm, một nền văn hóa kinh doanh tiến bộ sẽ dần hình thành, tạo nên hệ sinh thái phát triển hài hòa giữa doanh nghiệp và xã hội” - ông Tuấn nhấn mạnh.
Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã đề nghị các bộ, ngành, cơ quan và địa phương không ngừng xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch; thúc đẩy và lan toả giá trị văn hóa đạo đức kinh doanh qua từng chính sách. Các hiệp hội doanh nghiệp cần phát huy vai trò dẫn dắt, tôn vinh doanh nghiệp tiêu biểu; mỗi doanh nghiệp hãy trở thành một trung tâm lan toả giá trị văn hóa, tích cực thực hành 28 chữ vàng của văn hóa kinh doanh Việt Nam và mỗi doanh nhân hãy trở thành một đại sứ của văn hóa kinh doanh Việt Nam.
