Văn hóa là nguồn lực, sức mạnh mềm quốc gia

Đây là nhấn mạnh của TS. Nguyễn Phương Hòa - Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tại Diễn đàn Sáng tạo châu Á 2025 với chủ đề “Tương lai bền vững từ nguồn lực văn hóa và sáng tạo” do Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Hội đồng Anh tại Việt Nam tổ chức ngày 28/11.

Diễn đàn nhằm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, mở rộng đối thoại đa bên và tìm kiếm các mô hình hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực. Đồng thời, giới thiệu những nỗ lực của Việt Nam về kiến tạo không gian sáng tạo, bảo tồn di sản văn hóa, nâng cao vị thế địa phương trên bản đồ sáng tạo châu Á. 

Diễn đàn diễn ra gồm hai phiên với sự tham gia của các diễn giả đến từ các nước: Anh, Pháp, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Malaysia, Philippines, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. 

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Nguyễn Phương Hòa - Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bên cạnh các thách thức truyền thống như: chiến tranh, xung đột,… các quốc gia cũng đứng trước các thách thức chung như: đô thị hóa, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch bệnh… từ đó, đặt ra những câu hỏi mới với các quốc gia, trong đó có tái định hình tư duy về hoạch định chính sách và định vị vai trò văn hoá.

Theo TS. Nguyễn Phương Hòa, Việt Nam nhận thức sâu sắc rằng, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội đã từng bước phát huy mô hình phát triển lấy văn hóa làm sức mạnh nội sinh, kết hợp với sức mạnh thời đại để phát triển nhanh và bền vững. Đặc biệt, chưa bao giờ văn hóa và sáng tạo lại được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển như thời điểm hiện nay.

Quốc hội Việt Nam đã thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa trong 10 năm tới 2025 - 2035. Trong tháng 11, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành mới chiến lược công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Nghị quyết của Bộ Chính trị về Chấn hưng và phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới cũng đang được xây dựng, với tinh thần xây dựng văn hóa trở thành nguồn lực, động lực, sức mạnh mềm của quốc gia để đóng góp quan trọng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

Nhấn mạnh văn hóa không chỉ là một lĩnh vực mà là nền tảng của bản sắc, sự gắn kết và sáng tạo con người, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, văn hóa là động lực thúc đẩy đổi mới, sáng tạo các ngành công nghiệp văn hóa, tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và giá trị bản địa.

Văn hóa là mục tiêu gìn giữ đa dạng văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần, giáo dục chất lượng xã hội. Qua đó, văn hóa cần trở thành trụ cột độc lập trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và toàn cầu.

Châu Á đang trở thành nơi thử nghiệm mạnh mẽ cho mô hình phát triển dựa trên văn hóa và sáng tạo. Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO cho thấy, khi di sản, tri thức bản địa và sáng tạo đương đại gặp nhau, các điểm đến, từ thành phố, thị trấn đến không gian văn hóa chuyên biệt đều có thể chuyển mình. 

Việt Nam đang bước vào thời kỳ bùng nổ sáng tạo, các đô thị, vùng di sản, cộng đồng bản địa, đảo du lịch sinh thái, làng nghề và không gian sáng tạo mới đang cùng định hình bản đồ sáng tạo của tương lai; sở hữu lợi thế từ sự đa dạng và khả năng giải quyết vấn đề bằng sáng tạo của từng đô thị.

Hà Nội, Hội An, Đà Lạt và TP. Hồ Chí Minh thuộc mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO, mỗi đô thị mang một bản sắc, chiến lược và mô hình phát triển khác nhau, nhưng cùng hướng tới mục tiêu chung: phát triển bền vững dựa trên văn hóa và sáng tạo.

Bên cạnh đó là phát triển của nhiều mô hình sáng tạo bản địa tại Sa Pa, Lai Châu, Khánh Hòa, Ninh Bình… Các mô hình sáng tạo bản địa và đô thị di sản trên đã góp phần mở rộng "bản đồ sáng tạo" của Việt Nam theo nhiều hướng: di sản, thủ công, âm nhạc, phim ảnh, thiết kế, văn hóa biển…

Tại Diễn đàn Sáng tạo châu Á 2025, TS. Nguyễn Phương Hòa nhấn mạnh: Văn hóa đang được đặt ở vị trí trung tâm, trở thành nền tảng tinh thần, động lực và sức mạnh mềm để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững, góp phần vào dòng chảy văn minh nhân loại