Uỷ ban chứng khoán và HNX "đứng ngoài cuộc" vụ phát hành trái phiếu của Vạn Thịnh Phát?

Chưa có tài liệu, chứng cứ về sự thông đồng, móc nối của UBCKNN, HNX

Tại kết luận điều tra vụ án "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền và vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, Ngân hàng SCB và các đơn vị, tổ chức có liên quan" (gọi tắt đại án Vạn Thịnh Phát giai đoạn 2), Cơ quan CSĐT Bộ Công an (C03) chỉ ra, khoảng năm 2018, Trương Mỹ Lan, Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, được cấp dưới báo cáo về tình trạng bế tắc của Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB). Trương Mỹ Lan đã đồng ý chủ trương, chỉ đạo phát hành trái phiếu khống để có nguồn xử lý nợ và giúp SCB vượt qua giai đoạn khó khăn.

Cơ quan điều tra kết luận, từ năm 2018-2020, Trương Mỹ Lan cùng đồng phạm phát hành 25 gói trái phiếu khống, không có tài sản đảm bảo thông qua 4 pháp nhân gồm Công ty An Đông, Công ty Quang Thuận, Công ty Sunny World và Công ty Setra. Loại trái phiếu phát hành là trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Tổng giá trị 25 gói trái phiếu này là hơn 30.869 tỷ đồng, đến nay còn dư nợ hơn 30.081 tỷ đồng của hơn 35.000 nhà đầu tư. Số tiền thu được, nhóm Trương Mỹ Lan không dùng đúng mục đích phát hành trái phiếu nên hiện chưa thể khắc phục hậu quả.

Cơ quan điều tra xác định, hiện chưa có thông tin, tài liệu, chứng cứ thể hiện sự thông đồng, móc nối của UBCKNN và HNX và 4 công ty của Vạn Thịnh Phát. Ảnh minh hoạ

Liên quan về vai trò, trách nhiệm của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) trong quản lý hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, C03 cho rằng, việc chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của 4 Công ty An Đông, Quang Thuận, Sunny World và Setra giai đoạn 2018 - 2020 thực hiện theo Nghị định 90/2011/NĐ-CP và của Setra diễn ra vào năm 2020 thực hiện theo Nghị định 163/2018/NĐ-CP, là các gói trái phiếu riêng lẻ không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và không tài sản đảm bảo. Cả 4 công ty đều không phải là công ty đại chúng.

Tại thời điểm đó, Luật Chứng khoán quy định công ty đại chúng là doanh nghiệp đáp ứng 1 trong 3 điều kiện: Đã chào bán cổ phiếu ra công chúng; có cổ phiếu được niêm yết; có ít nhất 100 cổ đông, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp và có vốn điều lệ đã góp từ 10 tỷ đồng trở lên.

Tại các nghị định của Chính phủ thời điểm trên không giao Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quản lý, giám sát hoạt động chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của các công ty không phải là công ty đại chúng, hoạt động chào bán trái phiếu riêng lẻ không chuyển đổi/không kèm chứng quyền của công ty đại chúng.

Các doanh nghiệp thực hiện chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ không phải đăng ký/chấp thuận của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước mà từ thời điểm 1/2/2019 (thời điểm có hiệu lực của Nghị định 163/2018/NĐ- CP) thực hiện theo cơ chế công bố thông tin.

Theo đó, tổ chức phát hành có trách nhiệm công bố thông tin đầy đủ, kịp thời cho nhà đầu tư theo quy định và gửi nội dung công bố thông tin cho HNX để tổng hợp và công bố thông tin trên chuyên trang thông tin về trái phiếu doanh nghiệp.

Việc phê duyệt, chấp thuận phương án phát hành trái phiếu này và giám sát việc huy động, sử dụng vốn phát hành trái phiếu, thanh toán lãi, gốc trái phiếu thuộc thẩm quyền của đại hội đồng cổ đông hoặc HĐQT hoặc Hội đồng thành viên hoặc chủ tịch công ty căn cứ vào mô hình tổ chức của doanh nghiệp, quy định tại Điều lệ doanh nghiệp.

"Nhà nước không đảm bảo việc doanh nghiệp phát hành trái phiếu thanh toán đầy đủ, đúng hạn lãi, gốc trái phiếu khi đến hạn và các quyền khác cho nhà đầu tư mua trái phiếu" - kết luận nêu.

4 Công ty (An Đông, Quang Thuận, Sunny World và Setra) không phải doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán nên không thuộc phạm vi quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra và chấp thuận cho phép phát hành trái phiếu của UBCKNN và HNX.

Các văn bản pháp luật không có quy định nào buộc UBCKNN và HNX hay cơ quan quản lý nhà nước nào khác có trách nhiệm phải quản lý.

Từ ngày 07/10/2022 xảy ra vụ án, UBCKNN và HNX đã có hoạt động thanh tra, kiểm tra các Công ty Chứng khoán liên quan đến việc cung cấp dịch vụ tư vấn, phát hành trái phiếu cho nhóm công ty thuộc Vạn Thịnh Phát, thực hiện việc xử phạt hành chính với nhiều công ty, tổ chức có vi phạm.

"Hiện chưa có thông tin, tài liệu, chứng cứ thể hiện sự thông đồng, móc nối, hoặc biết có sai phạm nhưng bỏ mặc cho 4 công ty nêu trên phát hành trái phiếu trái pháp luật của UBCKNN và HNX" - theo C03 kết luận.

"Lỗ hổng" pháp lý trong quản lý, phát hành trái phiếu doanh nghiệp

Nhìn từ vụ án, các quy định của pháp luật liên quan đến phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đã cho thấy đang tồn tại "lỗ hổng" lớn về pháp lý. Đặc biệt là trong công tác thanh tra, giám sát hoạt động của các công ty hoạt động trong lĩnh vực này.

Về vấn đề này, tại kết luận, Cơ quan CSĐT Bộ Công an cũng đã kiến nghị Bộ Tài chính, UBCKNN và các cơ quan có thẩm quyền tham mưu sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật liên quan đến phát hành trái phiếu doanh nghiệp, đảm bảo chặt chẽ về các điều kiện phát hành trái phiếu, có biện pháp kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn vốn huy động và nguồn lực đảm bảo nghĩa vụ thanh toán của các tổ chức phát hành.

"Các quy định về vai trò, trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong lĩnh vực phát hành trái phiếu như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, UBCKNN… còn chung chung, chưa chặt chẽ; chưa cụ thể về việc kiểm tra, giám sát quá trình tạo lập trái phiếu và sử dụng tiền bán trái phiếu đúng mục đích" - cơ quan điều tra chỉ ra.

Với việc sử dụng 4 công ty phát hành 25 mã trái phiếu ''khống'', Tập đoàn Vạn Thịnh Phát đã thu về hơn 30.000 tỷ đồng từ các nhà đầu tư

Do vậy, cơ quan điều tra chưa có căn cứ xem xét trách nhiệm đối với cá nhân, tổ chức liên quan thuộc UBCKNN và HNX trong việc phát hành trái phiếu của nhóm Công ty An Đông, Quang Thuận, Sunny World, Setra.

Tại kết luận điều tra, cơ quan điều tra cũng kiến nghị các công ty thuộc Vạn Thịnh Phát còn dư nợ trái phiếu, có tài sản đảm bảo (ngoài 25 gói trái phiếu bị xác định lừa đảo) cần phối hợp với Công ty Chứng khoán TVSI và SCB khẩn trương xây dựng giải pháp đảm bảo nghĩa vụ thanh toán cho các trái chủ.

UBCK và HNX cần có biện pháp giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên trong việc trả nợ trái phiếu.

Cơ quan điều tra kiến nghị, cần đảm bảo chặt chẽ về các điều kiện phát hành trái phiếu, có biện pháp kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn vốn huy động và nguồn lực đảm bảo nghĩa vụ thanh toán của các tổ chức phát hành.