Trung Quốc tìm lời giải khai thác hiệu quả pin lưu trữ

Từ mở rộng quy mô đến bài toán khai thác hiệu quả

Trong hơn một thập niên qua, Trung Quốc luôn là quốc gia đi đầu trong phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS). Đến cuối năm 2025, nước này chiếm hơn một nửa tổng công suất lưu trữ bằng pin của thế giới. Riêng quý I/2026, công suất lưu trữ lithium-ion lắp đặt đã đạt gần 150GW.

Sự phát triển này gắn với quá trình Trung Quốc mở rộng mạnh mẽ các nguồn điện gió, điện mặt trời. Qua đó, kéo theo yêu cầu nâng cao khả năng điều tiết và sử dụng hiệu quả nguồn điện tái tạo. Tuy nhiên, theo báo cáo mới công bố ngày 16/7 của Ember, quy mô dẫn đầu thế giới chưa đồng nghĩa với việc các hệ thống lưu trữ đã được khai thác hết giá trị.

Theo tính toán của Ember, nếu các hệ thống lưu trữ quy mô lớn được khai thác hiệu quả hơn trong năm 2025, Trung Quốc đã có thể dịch chuyển thêm khoảng 23TWh điện tái tạo mà không cần đầu tư thêm công suất mới. Riêng việc nâng mức khai thác của các hệ thống lưu trữ đi kèm dự án điện gió và điện mặt trời lên tương đương các hệ thống lưu trữ độc lập cũng có thể giúp bổ sung khoảng 9,5TWh điện sạch.

Con số 23TWh cho thấy dư địa nâng cao hiệu quả vận hành còn rất lớn. Năm 2025, các hệ thống lưu trữ độc lập đạt trung bình khoảng 299 chu kỳ sạc - xả mỗi năm, trong khi các hệ thống lưu trữ đi kèm các dự án năng lượng tái tạo mới đạt khoảng 199 chu kỳ. Khoảng cách gần 100 chu kỳ phản ánh sự khác biệt về cơ chế vận hành, quyền điều độ và mô hình tạo doanh thu giữa hai loại hình.

Khoảng cách này xuất phát chủ yếu từ cơ chế vận hành. Các hệ thống lưu trữ độc lập được huy động theo nhu cầu của hệ thống điện nên có điều kiện hoạt động thường xuyên và linh hoạt hơn. Trong khi đó, các hệ thống lưu trữ gắn với từng dự án điện gió hoặc điện mặt trời chỉ vận hành theo nhịp phát điện của các dự án này. Vì vậy, không ít hệ thống vẫn chưa phát huy đầy đủ hiệu quả đầu tư. 

Theo ông Siming Liu, Giám đốc cấp cao phụ trách chiến lược của Trina Solar, Trung Quốc đã xây dựng hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin lớn nhất thế giới trong thời gian rất ngắn, song quy mô lớn không đồng nghĩa với hiệu quả cao. Giai đoạn phát triển tiếp theo sẽ chuyển trọng tâm từ mở rộng công suất, sang nâng cao hiệu quả khai thác các hệ thống lưu trữ.

Phát huy giá trị của hệ thống lưu trữ

Cùng với yêu cầu nâng cao hiệu quả khai thác, Trung Quốc đang từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực mới cho thị trường lưu trữ năng lượng bằng pin.

Từ tháng 2/2025, nước này chấm dứt quy định bắt buộc các dự án năng lượng tái tạo phải lắp đặt hệ thống lưu trữ đi kèm theo Văn bản số 136. Tiếp đó, từ tháng 1/2026, cơ chế chi trả công suất đối với các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin độc lập được mở rộng trên phạm vi toàn quốc theo Văn bản số 114. Sự điều chỉnh này phản ánh định hướng phát triển mới của Trung Quốc, trong đó cơ chế thị trường dần trở thành động lực chính đối với lĩnh vực lưu trữ năng lượng.

Xu hướng này đã nhanh chóng phản ánh trong cơ cấu đầu tư. Trong bốn tháng đầu năm 2026, các hệ thống lưu trữ độc lập chiếm tới 84,7% tổng công suất lưu trữ quy mô lớn mới được đưa vào vận hành, trong khi các hệ thống lưu trữ đi kèm dự án năng lượng tái tạo chỉ còn chiếm 8,4%. Điều đó cho thấy thị trường đang dần ưu tiên các mô hình lưu trữ có khả năng vận hành độc lập, đáp ứng linh hoạt nhu cầu điều tiết của hệ thống điện.

Báo cáo của Ember cho biết, để khai thác đầy đủ giá trị của hệ thống lưu trữ, Trung Quốc cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thị trường, theo hướng phản ánh đúng vai trò của loại hình hạ tầng này đối với hệ thống điện. Bên cạnh đa dạng hóa nguồn doanh thu, các dự án lưu trữ cần được tạo điều kiện tham gia đồng thời thị trường điện giao ngay, thị trường dịch vụ phụ trợ và cơ chế chi trả công suất. Đồng thời, việc tiếp tục hoàn thiện quy định về biểu giá truyền tải và vận hành lưới điện sẽ góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành lưu trữ năng lượng.

Bà Biqing Yang, chuyên gia phân tích năng lượng khu vực châu Á của Ember nhận định, công suất lưu trữ năng lượng bằng pin của Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong năm 2025, cùng với hàng loạt chính sách mới được triển khai.

Trong bối cảnh tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tiếp tục gia tăng, khả năng khai thác hiệu quả các hệ thống lưu trữ sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định tính linh hoạt, độ an toàn và hiệu quả vận hành của hệ thống điện.