Siết định danh người bán để thương mại điện tử phát triển bền vững

Siết chặt quản lý và thanh lọc thị trường 

Thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ, trở thành một trong những trụ cột chính của nền kinh tế số. Theo Bộ Công Thương, mục tiêu tăng trưởng thương mại điện tử B2C năm 2025 được điều chỉnh lên mức 25,5%, với tổng giá trị giao dịch dự kiến đạt từ 26 đến 28 tỷ USD, và hướng tới cột mốc 50 tỷ USD vào năm 2030. Sự tăng trưởng này chủ yếu đến từ những nền tảng dẫn đầu thị trường như Shopee, TikTok Shop và Lazada, nhờ vào xu hướng mua sắm qua video là Video Commerce và Livestream bán hàng đang ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, song song với tốc độ phát triển nhanh chóng là những thách thức ngày càng lớn về kiểm soát chất lượng hàng hóa, tính minh bạch trong giao dịch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nhiều trường hợp gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái hay kinh doanh không rõ danh tính người bán vẫn xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến lòng tin thị trường. Trong bối cảnh đó, Dự thảo Luật Thương mại điện tử mới được xây dựng và đưa ra lấy ý kiến, với mục tiêu đặt nền tảng cho một môi trường kinh doanh trực tuyến minh bạch, công bằng và có trách nhiệm hơn.

Điểm mới đáng chú ý nhất trong Dự thảo là quy định bắt buộc định danh người bán bằng VNeID, tức là người bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử phải có định danh điện tử do Bộ Công an cấp. Việc áp dụng VNeID giúp cơ quan quản lý dễ dàng xác thực danh tính pháp lý của người bán, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đồng thời ngăn chặn tình trạng giả mạo, trốn thuế hoặc lợi dụng nền tảng số để buôn bán hàng cấm. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong quá trình số hóa quản lý thị trường.

Từ góc nhìn của người kinh doanh, quy định này ban đầu có thể tạo ra không ít băn khoăn. Anh Nguyễn Văn Quý, chủ gian hàng thời trang online tại Hà Nội, chia sẻ: “Lúc đầu nghe đến việc phải định danh bằng VNeID, tôi hơi lo vì sợ phức tạp. Nhưng sau khi tìm hiểu, tôi thấy đây là cách làm hợp lý. Người bán có danh tính rõ ràng thì người mua sẽ yên tâm hơn, và chính mình cũng tránh bị kẻ khác mạo danh hoặc lợi dụng để bán hàng giả”.

Cùng với đó, Dự thảo Luật cũng tăng cường trách nhiệm của các sàn giao dịch thương mại điện tử trong việc kiểm soát hàng giả, hàng nhái và các hành vi vi phạm kéo dài. Các sàn sẽ không còn được phép “đứng ngoài” khi xảy ra vi phạm mà phải chủ động áp dụng công nghệ giám sát, rà soát định kỳ và có cơ chế xử lý nghiêm minh đối với những gian hàng vi phạm. Nếu các hành vi sai phạm không được xử lý kịp thời, sàn thương mại điện tử sẽ phải chịu trách nhiệm liên đới.

Việc siết chặt quản lý này được đặt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tính đến giữa năm 2025, TikTok Shop đã chiếm gần 39% thị phần thương mại điện tử, đang rút ngắn khoảng cách với Shopee là nền tảng dẫn đầu nhiều năm qua. Khi các sàn thương mại điện tử đua nhau mở rộng thị phần bằng nội dung video và chương trình khuyến mãi, vấn đề kiểm soát chất lượng hàng hóa và hành vi gian lận trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Theo thống kê, trong 6 tháng đầu năm 2025, khoảng 80.000 gian hàng đã rời bỏ các sàn thương mại điện tử. Nguyên nhân đến từ chi phí tiếp cận người dùng ngày càng cao, cạnh tranh khốc liệt từ các nhà sáng tạo nội dung (KOC), cùng những thay đổi trong chính sách thuế. Đặc biệt, Bộ Tài chính đang xem xét đề xuất bỏ miễn thuế đối với đơn hàng có giá trị dưới 1 triệu đồng, nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn giữa hàng hóa nhập khẩu và hàng hóa nội địa.

Chị Phạm Thu Trang, người tiêu dùng thường xuyên mua hàng online tại Hà Nội nhìn nhận: “Tôi từng gặp trường hợp mua hàng qua livestream, khi nhận thì khác xa hình ảnh quảng cáo. Nếu người bán phải định danh bằng VNeID, tôi nghĩ đó là điều rất tốt. Người mua như tôi sẽ biết mình đang giao dịch với ai, và có thể tin tưởng hơn khi chi tiền”.

Sự kết hợp giữa quy định định danh VNeID, tăng cường trách nhiệm của sàn và chính sách thuế mới tạo thành một “cú siết kép” đối với thị trường thương mại điện tử. Dù có thể tạo ra những thay đổi ban đầu, nhưng về lâu dài, đây là bước đi cần thiết để thương mại điện tử Việt Nam phát triển bền vững, minh bạch và hướng tới chuẩn mực quốc tế. 

Phản ứng của thị trường và giải pháp thích ứng bền vững

Dự thảo Luật Thương mại điện tử mới, với nhiều quy định mang tính ràng buộc, đang tạo ra những phản ứng đa chiều trong cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, hầu hết các chuyên gia đều cho rằng đây là xu hướng tất yếu, bởi thị trường thương mại điện tử Việt Nam chỉ có thể phát triển bền vững khi được quản lý bằng những chuẩn mực rõ ràng và công bằng.

Anh Nguyễn Văn Quý cho biết: “Trước đây, việc kiểm tra hàng vi phạm gần như phải làm thủ công. Nếu ứng dụng AI để giám sát nội dung livestream, phát hiện từ khóa hay hành vi đáng ngờ thì sẽ tiết kiệm thời gian và công sức rất nhiều. Cũng nhờ thế, những người kinh doanh chân chính như chúng tôi mới không bị đánh đồng với hàng giả”.

Trong môi trường pháp lý mới, tuân thủ pháp luật (compliance) trở thành yêu cầu sống còn đối với mọi chủ thể tham gia thị trường. Các doanh nghiệp không chỉ cần “GoOnline” là biết bán hàng trên nền tảng số, mà còn phải “GoRight” là kinh doanh đúng luật, đúng quy trình. Nhận thấy nhu cầu đó, Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử và Công nghệ số (eComDX) thuộc Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã triển khai bộ giải pháp “4 Go” nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số toàn diện, bao gồm GoOnline, GoRight, GoAI và GoExport.

Trong đó, GoRight đóng vai trò then chốt, giúp phổ biến quy định pháp lý mới, chuẩn hóa quy trình hoạt động và hướng dẫn doanh nghiệp, hộ kinh doanh tuân thủ đúng Luật Thương mại điện tử. Mục tiêu là giúp người bán “đi đúng luật” ngay từ đầu, giảm thiểu rủi ro và xử lý vi phạm kịp thời khi Dự thảo Luật chính thức có hiệu lực.

Song song với GoRight, giải pháp GoAI cũng được xem là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và kiểm soát thị trường bằng công nghệ. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giúp doanh nghiệp phân tích dữ liệu bán hàng, tối ưu quy trình vận hành, đồng thời hỗ trợ các sàn giao dịch giám sát phiên livestream, phát hiện sớm các hành vi vi phạm hoặc bán hàng giả. AI cũng được ứng dụng để xây dựng trợ lý ảo và chatbot chăm sóc khách hàng, giúp nâng cao trải nghiệm người tiêu dùng và giảm thiểu khiếu nại về chất lượng sản phẩm.

Những giải pháp này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tuân thủ quy định mới, mà còn giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào chi phí quảng cáo, và phát triển thị trường một cách thông minh, bền vững hơn.

Đặc biệt, trong chiến lược phát triển giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ xác định thương mại điện tử xuyên biên giới là một hướng đi trọng tâm. Để thúc đẩy mục tiêu này, eComDX đang triển khai GoExport là chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt đưa sản phẩm lên các sàn quốc tế như Amazon, Alibaba, JD.com… Một thị trường thương mại điện tử trong nước được quản lý minh bạch, người bán có định danh rõ ràng và hàng hóa có nguồn gốc truy xuất hợp pháp, sẽ là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp Việt vươn ra thế giới.

Có thể thấy, Dự thảo Luật Thương mại điện tử mới không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là đòn bẩy chính sách chiến lược giúp định hình lại môi trường kinh doanh trực tuyến tại Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển sang kỷ nguyên AI Commerce - nơi các nền tảng như OpenAI đã triển khai tính năng “Buy Direct in Chat”, việc Việt Nam sớm thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ và minh bạch sẽ giúp thị trường nội địa không bị tụt lại.

Việc định danh người bán bằng VNeID, siết chặt trách nhiệm của sàn giao dịch và áp dụng công nghệ vào quản lý không chỉ giúp “làm sạch” thị trường, mà còn khẳng định năng lực quản trị số của Việt Nam trong khu vực. Đây là bước đi cần thiết để thương mại điện tử Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao uy tín hàng Việt và hướng tới vị thế trung tâm thương mại số của Đông Nam Á trong thập kỷ tới.