Ngày Văn hóa Việt Nam: Cơ hội ‘vàng’ phát triển công nghiệp văn hóa

Ngày 24/11 được chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ cũng vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 (Kế hoạch). Kế hoạch nhằm tạo đợt sinh hoạt văn hóa, chính trị sâu rộng trong toàn xã hội; khẳng định vai trò trung tâm của Nhân dân với tư cách là chủ thể sáng tạo, bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa; nâng cao khả năng tiếp cận, sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của Nhân dân; khơi dậy lòng yêu nước, tự hào dân tộc, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến vì sự phồn vinh, hạnh phúc của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ông Lê Công Năng - Chủ tịch Công ty Wondertour, Chủ tịch Diễn đàn Doanh nhân Việt Nam đã có cuộc chia sẻ với Báo Công Thương về Ngày Văn hóa Việt Nam.

Tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc

- Thưa ông, việc lấy ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa như thế nào trong việc khẳng định vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước?

Ông Lê Công Năng: Tôi cho rằng việc lấy ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa rất đặc biệt, không chỉ ở góc độ tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc mà còn khẳng định mạnh mẽ vai trò của văn hóa như một nền tảng phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Trong suốt chiều dài lịch sử, chính văn hóa, bản sắc và tinh thần dân tộc đã giúp Việt Nam giữ được sự trường tồn và sức sống mãnh liệt. Ngày nay, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, hội nhập sâu rộng và xây dựng nền kinh tế tri thức, vai trò của văn hóa càng trở nên quan trọng. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, khoa học công nghệ tạo ra động lực đổi mới thì văn hóa chính là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh và là yếu tố tạo nên bản sắc riêng của quốc gia trong cạnh tranh toàn cầu.

Đặc biệt trong thời đại số, bên cạnh cơ hội lan tỏa các giá trị văn hóa, chúng ta cũng đối mặt với nhiều nguy cơ như xuyên tạc lịch sử, bóp méo giá trị truyền thống, thương mại hóa thiếu kiểm soát hoặc làm mai một các biểu tượng văn hóa dân tộc. Vì vậy, Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là dịp để tôn vinh văn hóa mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo tồn, phát huy và bảo vệ những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc Việt Nam.

Tôi cho rằng đây là một quyết định có ý nghĩa chiến lược, thể hiện tầm nhìn phát triển khi văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong quá trình xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

 - Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 nhấn mạnh việc phát huy các giá trị văn hóa gắn với phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông nhìn nhận như thế nào về dư địa để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia?

Ông Lê Công Năng: Theo tôi, dư địa để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế của Việt Nam là vô cùng lớn và vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác tương xứng. Việt Nam sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, hàng nghìn làng nghề truyền thống, nền ẩm thực đa dạng, các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc cùng kho tàng lịch sử hàng nghìn năm. Đây là những tài sản vô giá mà không phải quốc gia nào cũng có được.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, chúng ta vẫn chủ yếu nhìn nhận văn hóa ở góc độ bảo tồn, trong khi giá trị kinh tế từ văn hóa vẫn chưa được phát huy đầy đủ. Thực tế trên thế giới cho thấy nhiều quốc gia đã biến văn hóa thành ngành công nghiệp mũi nhọn. Hàn Quốc tạo ra làn sóng Hallyu với K-pop, điện ảnh và du lịch văn hóa. Nhật Bản xây dựng thành công thương hiệu quốc gia từ các giá trị truyền thống kết hợp công nghệ hiện đại. Anh, Pháp hay Italy cũng thu về hàng chục tỷ USD mỗi năm từ các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo.

Việt Nam hoàn toàn có cơ hội đi theo con đường này nếu biết kết nối hiệu quả giữa văn hóa, công nghệ, du lịch và kinh tế sáng tạo. Từ thực tiễn hoạt động của WonderTour, chúng tôi nhận thấy những sản phẩm du lịch gắn với di sản, làng nghề, văn hóa bản địa hay trải nghiệm cộng đồng thường có sức hút mạnh hơn và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn rất nhiều so với các sản phẩm du lịch thuần túy.

Theo đó, để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển, chúng ta cần bảo đảm nguyên tắc phát triển đi đôi với bảo tồn. Không thể vì lợi ích kinh tế trước mắt mà làm sai lệch lịch sử, thương mại hóa quá mức hoặc đánh mất giá trị nguyên bản của di sản. Chỉ khi được bảo tồn đúng cách, văn hóa mới có thể trở thành nguồn lực kinh tế bền vững và lâu dài.

Tạo thêm cơ hội phát triển du lịch văn hóa

- Một trong những mục tiêu quan trọng của Ngày Văn hóa Việt Nam là góp phần nâng tầm thương hiệu văn hóa Việt Nam. Theo ông, doanh nghiệp cần đóng vai trò như thế nào trong việc đưa các giá trị văn hóa, sản phẩm làng nghề, thủ công mỹ nghệ và bản sắc Việt trở thành những thương hiệu có sức lan tỏa trong nước và quốc tế? 

Ông Lê Công Năng: Theo tôi, doanh nghiệp chính là lực lượng đóng vai trò trung tâm trong việc chuyển hóa các giá trị văn hóa thành những sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Nhà nước có vai trò hoạch định chính sách và bảo tồn di sản. Các nghệ nhân, cộng đồng địa phương là chủ thể sáng tạo và lưu giữ văn hóa. Trong khi đó, doanh nghiệp là cầu nối giữa văn hóa với thị trường, giữa giá trị truyền thống với người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Hiện nay, rất nhiều sản phẩm làng nghề, thủ công mỹ nghệ, sản vật địa phương hay giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam có chất lượng cao nhưng chưa xây dựng được thương hiệu mạnh, chưa được kể bằng những câu chuyện hấp dẫn và chưa tận dụng tốt các nền tảng số để tiếp cận thị trường toàn cầu. Do đó, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn cho thiết kế sáng tạo, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số, thương mại điện tử và truyền thông quốc tế để đưa các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần có trách nhiệm bảo vệ sự thật lịch sử, bảo vệ các biểu tượng văn hóa dân tộc và chủ động lan tỏa những giá trị tích cực về đất nước, con người Việt Nam.

Trong ngành du lịch, chúng tôi luôn xác định mỗi hành trình không chỉ là một chuyến tham quan mà còn là cơ hội để kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và bản sắc dân tộc. Khi du khách hiểu và yêu văn hóa Việt Nam, họ sẽ trở thành những đại sứ truyền thông hiệu quả nhất cho hình ảnh đất nước.

- Chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, ông kỳ vọng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ tạo ra những tác động gì trong việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, cũng như thúc đẩy du lịch?

Ông Lê Công Năng: Tôi kỳ vọng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ là một hoạt động kỷ niệm thường niên mà sẽ trở thành một phong trào xã hội rộng lớn, tạo động lực để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh mềm quốc gia. Trong thời đại số, hình ảnh của một quốc gia không chỉ được quảng bá bằng các chiến dịch truyền thông truyền thống mà còn thông qua các sản phẩm văn hóa, nội dung sáng tạo, trải nghiệm du lịch, điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật số và các nền tảng công nghệ toàn cầu. Đây là cơ hội để Việt Nam giới thiệu với thế giới hình ảnh một đất nước giàu truyền thống nhưng năng động, hiện đại và sáng tạo.

Tôi kỳ vọng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, tạo thêm cơ hội cho du lịch văn hóa, các làng nghề truyền thống, nghệ thuật biểu diễn, nội dung số và các lĩnh vực sáng tạo khác. Xa hơn, đây sẽ là nền tảng để xây dựng thương hiệu quốc gia Việt Nam dựa trên những giá trị khác biệt mà không quốc gia nào có thể sao chép. Mặt khác, Ngày Văn hóa Việt Nam cần góp phần hình thành ý thức bảo vệ văn hóa trong toàn xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Xin cảm ơn ông!

Theo ông Lê Công Năng, khi văn hóa được bảo tồn, lan tỏa và chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, sức mạnh mềm Việt Nam sẽ góp phần nâng cao vị thế quốc gia, thu hút đầu tư, phát triển thương hiệu du lịch cạnh tranh, hấp dẫn.