Nét đẹp văn hóa dân gian qua những chiếc ‘tò he’

Tò he là đồ chơi dân gian thuần chất thôn quê đã đi vào đời sống tinh thần của biết bao thế hệ người dân đất Việt.
Trải nghiệm văn hóa dân gian qua “Trung thu: Sức sống đồ chơi dân gian”

"Cái nôi" sinh ra nghề nặn tò he

"Tò he mỗi cái một đồng

Em mua một cái cho chồng em chơi.

Chồng em đánh hỏng thì thôi

Em mua cái khác em chơi một mình"

Không biết tò he có từ bao giờ nhưng với những câu đồng dao cổ trên thì tò he là một trong những trò chơi dân gian có từ rất lâu và ngày nay ngay giữa Hà Nội, vẫn có một làng nghề truyền thống lưu giữ nét đẹp này. Đó là làng Xuân La (xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội), nơi được coi là "cái nôi" sinh ra nghề nặn tò he - một nghề "độc nhất vô nhị".

Nét đẹp văn hóa dân gian qua những chiếc ‘tò he’ - Ảnh 1.

Tò he là loại đồ chơi của trẻ em nặn hình loài vật, làm bằng bột gạo hấp chín và có nhiều màu sắc. Ảnh: VGP/Bích Phương

Theo những người còn lưu giữ nghề tại làng Xuân La, nghề nặn tò he xuất hiện khoảng 400-500 năm trước.

Trước đây, nặn tò he là một nét văn hoá dân gian ở các vùng quê Việt Nam, đặc biệt là Bắc Bộ. Ban đầu, tò he là sản phẩm để cúng lễ nên thường có hình thù các con vật. Cũng vì thế mà tò he trước đây còn có tên gọi khác là "đồ chơi chim cò".

Nguyên liệu làm tò he là gạo nếp, gạo tẻ đem trộn đều, ngâm nước, sau đó đem xay hoặc giã thành bột; gạo nếp thì dễ làm và chất lượng sản phẩm tốt hơn. Bột thành phẩm được nhào kỹ đến khi không dính tay rồi mới nắm thành những nắm nhỏ, đem luộc chín. Nghệ nhân tò he Đặng Văn Hậu ở thôn Xuân La cho biết, quan trọng là kỹ thuật luộc bột và làm bột phải theo thời tiết. Mùa đông thì làm bột dẻo hơn mùa hè.

Qua khâu đoạn này, người nghệ nhân nặn tò he sẽ đem "đấu" màu và nặn hình. Màu sắc dùng để nhuộm bột cũng lấy từ nước màu có nguồn gốc thiên nhiên, từ các loại lá cây, rau củ ăn được. Chẳng hạn như màu đỏ từ quả gấc, màu đen từ cây nhọ nồi, màu xanh từ lá trầu không, lá riềng. Cần phải qua nhiều công đoạn công phu, đặc biệt khâu làm bột, thì mới làm ra được sản phẩm tò he bóng mượt và màu sắc tươi đẹp. Để màu sắc tự nhiên, tươi tắn, giữ lâu vẫn đẹp, đòi hỏi kỹ thuật pha màu phải chuẩn.

Nét đẹp văn hóa dân gian qua những chiếc ‘tò he’ - Ảnh 2.
Tò he đa sắc màu với nhiều hình thù con vật, nhân vật hoạt hình ngộ ngĩnh - Ảnh: VGP/Bích Phương

Là một người thế hệ 8X, chị Đỗ Bích Phượng (huyện Thường Tín) chia sẻ: "Hồi còn nhỏ, khi đi chơi lễ hội hoặc chơi Tết, bố mẹ thường mua cho mình những con tò hè hình rồng, phượng, hổ…, các nhân vật hoạt hình ngộ nghĩnh như công chúa, nàng Bạch Tuyết… Mình rất thích. Ngoài màu sắc rực rỡ thì mùi thơm từ bột làm bởi nguyên liệu tự nhiên thực sự rất an toàn cho trẻ nhỏ. Mình mong muốn nghề tò he này sẽ được gìn giữ mãi cho các thế hệ sau".

Đưa tò he trở thành sản phẩm du lịch

Không chỉ là một thứ đồ chơi dân gian mang đậm hồn dân tộc; tò he từ lâu đã được xem như những tác phẩm nghệ thuật và có sức hấp dẫn đặc biệt với mọi người. Tuy nhiên, hiện nay nghề truyền thống này đang dần mai một, vì vậy, cần có biện pháp tích cực để bảo tồn và lưu giữ, để tò he luôn là nét đẹp văn hóa dân gian của dân tộc.

Nghệ nhân Đặng Văn Tẫn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ nhân tò he Xuân La cho hay, nghề nặn tò he ở làng Xuân La không chỉ là một nghề mưu sinh mà đã trở thành nét đẹp văn hóa dân gian, góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, bản sắc văn hóa và cội nguồn dân tộc Việt Nam.

"Cứ dịp cuối tuần, tôi cùng các nghệ nhân trong làng đem tò he lên phố đi bộ Hồ Gươm, không chỉ bán các sản phẩm nặn sẵn mà còn tạo điều kiện cho trẻ em và du khách được trải nghiệm tự tay nặn tò he theo ý thích. Hoạt động này không chỉ góp phần giữ gìn mà còn quảng bá nét đẹp văn hóa dân gian, đưa tò hè trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo", ông Tẫn nói.

Chỉ cần bỏ ra số tiền 20.000-25.000 đồng, du khách khi đến phố đi bộ Hồ Gươm dịp cuối tuần có cơ hội được trải nghiệm hóa thân thành người nghệ nhân, tự tay nặn ra chiếc tò he. Những người nghệ nhân sẽ đưa những khay bột với đủ màu sắc: Trắng, đen, xanh, đỏ, tím, vàng… Trong quá trình làm, các nghệ nhân cũng hướng dẫn cho du khách các bước cơ bản, từ việc cho tay vào sáp ong để tránh bị dính, cho đến cách uốn, nắn bột để tạo hình cho tò he.

Nét đẹp văn hóa dân gian qua những chiếc ‘tò he’ - Ảnh 3.
Trẻ em và du khách được hòa mình vào thế giới sắc màu của tò he - Ảnh: VGP/Bích Phương

Theo ông Tẫn, nhìn bề ngoài nhiều người nghĩ không khó khăn gì để nặn được tò he, nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Nặn tò he như một môn nghệ thuật, đòi hỏi người làm phải khéo léo cùng với trí tưởng tượng phong phú. Nếu như ngày trước, các hình mẫu để nặn tò he chủ yếu là các loại cây, quả, con giống, hình người trong tuyện cổ tích… thì bây giờ tò he phong phú hơn rất nhiều.

Trưởng phòng Kinh tế huyện Phú Xuyên Lê Tiến Xuân cho hay, làng nghề nặn tò he ở Phú Xuyên là làng nghề độc đáo với nhiều nghệ nhân có đôi "bàn tay vàng". Họ rất khéo léo, tỉ mỉ để đưa ra được sản phẩm đậm chất dân gian, giúp nâng cao đời sống kinh tế của người dân. Hiện sản phẩm tò he đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao.

"Chúng tôi mong muốn UBND TP. Hà Nội, Sở Công Thương… tiếp tục có những chương trình xúc tiến, quảng bá, mở thêm những điểm giới thiệu và bánsản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống để làng nghề tò he huyện Phú Xuyên nói riêng và làng nghề Hà Nội nói chung được nhiều người dân, du khách trong và ngoài nước biết đến", ông Xuân nhấn mạnh.

Hiện nay, những nghệ nhân làng Xuân La vẫn trực tiếp làm và truyền dạy cho con cháu những sản phẩm của làng nghề. Tuy nhiên, niềm mong mỏi lớn nhất của họ là làm sao thời gian tới làng nghề tiếp tục phát triển và những thế hệ sau luôn tự hào, coi trọng và gìn giữ. Đồng thời nhận được sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng trong việc định hướng phát triển cho làng nghề. Đặc biệt là sự giúp đỡ của các nhà khoa học trong việc nghiên cứu, tìm ra chất liệu mới để làm tò he không những đẹp mà còn bền hơn. Có như thế, làng nghề Xuân La mới phát triển hết nội lực của mình và tò he Việt Nam mới có thể bước chân vào "sân chơi" lớn hơn.

baochinhphu.vn

Tin mới cập nhật

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 20/4/2024: Hà Nội nắng nóng trở lại

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 20/4/2024: Hà Nội nắng nóng trở lại

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 20/4/2024, Hà Nội sáng sớm có sương mù nhẹ rải rác, trưa chiều nắng nóng trở lại.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 19/4/2024: Hà Nội sáng sớm mưa nhỏ rải rác, trưa chiều hửng nắng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 19/4/2024: Hà Nội sáng sớm mưa nhỏ rải rác, trưa chiều hửng nắng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 19/4/2024, Hà Nội sáng sớm có mưa nhỏ rải rác, trưa chiều trời nắng.
Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước: Giá trị bất biến của khát vọng Việt Nam

Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước: Giá trị bất biến của khát vọng Việt Nam

Ngày 30/4/1975 đánh dấu trang sử vẻ vang của đất nước, để lại di sản to lớn nhất là khát vọng tự do, bất khuất và khí phách anh hùng của dân tộc Việt Nam.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 18/4/2024: Hà Nội sáng sớm sương mù nhẹ, trưa chiều nắng nóng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 18/4/2024: Hà Nội sáng sớm sương mù nhẹ, trưa chiều nắng nóng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 18/4/2024, Hà Nội sáng sớm có sương mù nhẹ rải rác, trưa chiều trời nắng.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 17/4/2024: Hà Nội mưa rải rác, trưa chiều hửng nắng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 17/4/2024: Hà Nội mưa rải rác, trưa chiều hửng nắng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 17/4/2024, Hà Nội nhiều mây, sáng sớm có mưa và sương mù rải rác, trưa chiều giảm mây trời nắng.
Cơ hội để người lao động “tái tạo năng lượng” trong dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5

Cơ hội để người lao động “tái tạo năng lượng” trong dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5

Sau tờ trình của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Thủ tướng Phạm Minh Chính đồng ý với phương án nghỉ 5 ngày liên tục dịp lễ 30/4 và 1/5.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 16/4/2024: Hà Nội nắng nóng xuất hiện

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 16/4/2024: Hà Nội nắng nóng xuất hiện

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 16/4/2024, khu vực Hà Nội nhiều mây, ngày nắng nóng, nhiệt độ có xu hướng tăng.
2 tháng lương không đủ tiền mua vé máy bay đi du lịch dịp lễ

2 tháng lương không đủ tiền mua vé máy bay đi du lịch dịp lễ

Một sinh viên vừa ra trường như tôi, để có thể đi du lịch xa dịp lễ phải mất 2 tháng lương vẫn chưa đủ tiền mua vé máy bay.
Những cánh thư mang tình yêu của một vị tướng qua cuốn sách “Thư cho em”

Những cánh thư mang tình yêu của một vị tướng qua cuốn sách “Thư cho em”

Một cuốn sách nhỏ gói gọn hàng trăm bức thư gửi vợ của một vị tướng xông pha trận mạc chống Pháp, chống Mỹ vẫn làm rung động độc giả hôm nay.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 15/4/2024: Hà Nội không mưa, nền nhiệt có xu hướng tăng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 15/4/2024: Hà Nội không mưa, nền nhiệt có xu hướng tăng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 15/4/2024, khu vực Hà Nội nhiều mây, ngày nắng, nhiệt độ có xu hướng tăng.

Tin khác

Thách thức của biến đổi khí hậu và cơ hội cho kinh tế xanh

Thách thức của biến đổi khí hậu và cơ hội cho kinh tế xanh

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế, kinh tế xanh đón nhận những cơ hội mới.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 14/4/2024: Hà Nội không mưa, thời tiết dịu mát

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 14/4/2024: Hà Nội không mưa, thời tiết dịu mát

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 14/4/2024, khu vực Hà Nội nhiều mây, thời tiết ổn định, dịu mát.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 13/4/2024: Hà Nội không mưa, trưa chiều hửng nắng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 13/4/2024: Hà Nội không mưa, trưa chiều hửng nắng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 13/4/2024, khu vực Hà Nội nhiều mây, ngày nắng, thời tiết ổn định.
Hội chợ du lịch quốc tế TP. Hồ Chí Minh 2024: Thúc đẩy xúc tiến du lịch

Hội chợ du lịch quốc tế TP. Hồ Chí Minh 2024: Thúc đẩy xúc tiến du lịch

Hội chợ du lịch quốc tế TP. Hồ Chí Minh 2024 (ITE HCMC 2024) sẽ diễn ra tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), TP. Hồ Chí Minh từ 5 đến 7/9/2024.
Sóc Trăng: Đồng bào Khmer rộn ràng đón Tết Chôl Chnăm Thmây 2024

Sóc Trăng: Đồng bào Khmer rộn ràng đón Tết Chôl Chnăm Thmây 2024

Không khí Tết Chôl Chnăm Thmây 2024 đang rộn ràng và náo nhiệt tại Sóc Trăng, nơi có cộng đồng Khmer đông đảo nhất cả nước.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 12/4/2024: Hà Nội trưa chiều hửng nắng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 12/4/2024: Hà Nội trưa chiều hửng nắng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 12/4/2024, khu vực Hà Nội nhiều mây, ngày nắng, nhiệt độ tiếp tục có xu hướng tăng.
Tuần phim Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

Tuần phim Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

Tuần phim Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ sẽ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh Điện Biên tổ chức từ ngày 24-30/4/2024.
Dư thừa nhân lực khối ngành kinh tế, lao động trẻ ôm bằng cấp "đốt đuốc" tìm việc

Dư thừa nhân lực khối ngành kinh tế, lao động trẻ ôm bằng cấp "đốt đuốc" tìm việc

Ngày càng nhiều lao động trẻ trình độ cao đẳng, đại học đối mặt với thực trạng khó khăn trong việc tìm kiếm công việc phù hợp với chuyên ngành đào tạo của mình.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 11/4/2024: Hà Nội không mưa, nền nhiệt tăng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 11/4/2024: Hà Nội không mưa, nền nhiệt tăng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 11/4/2024, khu vực Hà Nội nhiều mây, ngày nắng, nhiệt độ tiếp tục tăng.
Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 10/4/2024: Hà Nội không mưa, trưa chiều hửng nắng

Dự báo thời tiết Hà Nội ngày mai 10/4/2024: Hà Nội không mưa, trưa chiều hửng nắng

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, ngày mai 10/4/2024, khu vực Hà Nội nền nhiệt có xu hướng tăng trở lại.
Xem thêm

Đọc nhiều

Giá vàng chiều nay 14/4/2024: Vàng trong nước “cắm đầu” giảm, người mua tuần qua thua lỗ bao nhiêu?

Giá vàng chiều nay 14/4/2024: Vàng trong nước “cắm đầu” giảm, người mua tuần qua thua lỗ bao nhiêu?

Giá vàng chiều nay 14/4/2024: Vàng SJC kết thúc tuần giá tăng mạnh so với kết phiên tuần trước nhưng người mua vàng vẫn thu về khoản lỗ hơn 1 triệu đồng.
Giá xăng dầu hôm nay ngày 16/4/2024: Giá dầu thế giới trượt dốc, nguyên nhân vì sao?

Giá xăng dầu hôm nay ngày 16/4/2024: Giá dầu thế giới trượt dốc, nguyên nhân vì sao?

Giá xăng dầu hôm nay ngày 16/4/2024, giá dầu thế giới đồng loạt trượt dốc sau cuộc tấn công của Iran, với dầu WTI giảm 0,29%, dầu Brent giảm 0,02%.
Giá tiêu hôm nay 17/4/2024: Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Phước tăng mạnh trở lại

Giá tiêu hôm nay 17/4/2024: Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Phước tăng mạnh trở lại

Cập nhật giá tiêu hôm nay ngày 17/4/2024, giá tiêu Đắk Lắk, Gia Lai, giá tiêu Bà Rịa - Vũng Tàu hôm nay tăng hay giảm; giá tiêu mới nhất ngày 17/4 thế nào?
Giá tiêu hôm nay 18/4/2024: Đồng loạt tăng từ 1.000 – 1.500 đồng/kg, Đắk Lăk lên mức 93.000 đồng/kg.

Giá tiêu hôm nay 18/4/2024: Đồng loạt tăng từ 1.000 – 1.500 đồng/kg, Đắk Lăk lên mức 93.000 đồng/kg.

Cập nhật giá tiêu hôm nay ngày 18/4/2024, giá tiêu Đắk Lắk, Gia Lai, giá tiêu Bà Rịa - Vũng Tàu hôm nay tăng hay giảm; giá tiêu mới nhất ngày 18/4 thế nào?
Giá tiêu hôm nay 19/4/2024: Tiếp tục tăng "dựng đứng", chạm mức 95.000 đồng/kg

Giá tiêu hôm nay 19/4/2024: Tiếp tục tăng "dựng đứng", chạm mức 95.000 đồng/kg

Cập nhật giá tiêu hôm nay ngày 19/4/2024, giá tiêu Đắk Lắk, Gia Lai, giá tiêu Bà Rịa - Vũng Tàu hôm nay tăng hay giảm; giá tiêu mới nhất ngày 19/4 thế nào?
Giá vàng chiều nay 12/4/2024: Vàng SJC lên đỉnh 85 triệu đồng/lượng cao chưa từng có trong lịch sử

Giá vàng chiều nay 12/4/2024: Vàng SJC lên đỉnh 85 triệu đồng/lượng cao chưa từng có trong lịch sử

Giá vàng chiều nay 12/4/2024: Vàng SJC tiến lên mức 85 triệu đồng/lượng, tăng cao chưa từng có trong lịch sử, vàng thế giới lại lập kỷ lục giá cao mới.
Giá xăng dầu hôm nay ngày 15/4/2024: Giá dầu thế giới dự báo tăng cao

Giá xăng dầu hôm nay ngày 15/4/2024: Giá dầu thế giới dự báo tăng cao

Giá xăng dầu hôm nay ngày 15/4/2024, giá dầu thế giới vừa trải qua tuần giảm nhẹ xấp xỉ 1%, tuy nhiên, tuần này giá dầu được dự báo tăng cao.
Giá vàng chiều nay 15/4/2024: Vàng SJC đầu tuần bất ngờ tăng như "vũ bão", lại lập đỉnh mới 85,4 triệu đồng/lượng

Giá vàng chiều nay 15/4/2024: Vàng SJC đầu tuần bất ngờ tăng như "vũ bão", lại lập đỉnh mới 85,4 triệu đồng/lượng

Giá vàng chiều nay 15/4/2024: Vàng SJC ngay đầu tuần tăng sốc hơn 2 triệu đồng mỗi lượng, lại thiết lập đỉnh cao mới trong lịch sử lên mức 85,4 triệu đồng/lượng
Giá vàng chiều nay 13/4/2024: Vàng SJC “bốc hơi” cực mạnh hơn 2 triệu đồng/lượng

Giá vàng chiều nay 13/4/2024: Vàng SJC “bốc hơi” cực mạnh hơn 2 triệu đồng/lượng

Giá vàng chiều nay 13/4/2024: Vàng SJC đồng loạt giảm mạnh hơn 2 triệu đồng mỗi lượng, đưa giá trượt xuống quanh ngưỡng 83 triệu đồng/lượng.
Giá xăng dầu hôm nay ngày 17/4/2024: Giá dầu thế giới tiếp đà giảm nhẹ

Giá xăng dầu hôm nay ngày 17/4/2024: Giá dầu thế giới tiếp đà giảm nhẹ

Giá xăng dầu hôm nay ngày 17/4/2024, giá dầu thế giới tiếp đà giảm nhẹ, cụ thể, dầu WTI xuống mức 85,31 USD/thùng, dầu Brent xuống mức 90,02 USD/thùng.
Phiên bản di động