Kinh tế trà Thái Nguyên: Làm gì để danh tiếng trở thành giá trị toàn cầu?

Danh trà đã có, giá trị kinh tế còn nhiều dư địa

Một sản phẩm trà có thể được người tiêu dùng biết đến nhờ danh tiếng của vùng trồng, được đánh giá cao bởi chất lượng và kỹ nghệ chế biến truyền thống; song để sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế, danh tiếng cần được chuyển hóa thành thương hiệu, giá trị văn hóa cần tạo ra nguồn thu và những người làm trà phải được hưởng lợi tương xứng.

Đây là vấn đề xuyên suốt phiên tọa đàm "Kinh tế trà Thái Nguyên: Từ di sản đến kinh tế trà toàn cầu", diễn ra ngày 31/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.

Điều phối phiên thảo luận, TS. Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ đặt ra câu hỏi: "Có danh trà đã đủ để có một nền kinh tế trà mạnh hay chưa?".

Theo ông, đây là vấn đề căn bản đối với ngành trà, Thái Nguyên đã có danh tiếng lâu đời nhưng giá trị kinh tế tạo ra còn phụ thuộc lớn vào khả năng tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và tiếp cận thị trường. Chất lượng tốt là điều kiện cần nhưng chưa bảo đảm sản phẩm có thể đứng vững trong môi trường cạnh tranh quốc tế.

TS. Bùi Thanh Minh nhấn mạnh, phát triển kinh tế trà đòi hỏi cách tiếp cận rộng hơn hoạt động trồng và chế biến. Văn hóa, du lịch, thương mại, công nghệ và dịch vụ đều có thể tham gia tạo giá trị cho ngành trà, vấn đề là kết nối được các nguồn lực thành hệ sinh thái, trong đó từng chủ thể có vai trò và lợi ích cụ thể.

"Thái Nguyên đã có những nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế trà như: di sản văn hóa, vùng nguyên liệu, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường. Vấn đề đặt ra là kết nối các nguồn lực thành hệ sinh thái có khả năng vận hành hiệu quả, với sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng người làm trà", TS. Bùi Thanh Minh nhận định và cho rằng, những trao đổi tại tọa đàm sẽ gợi mở các hướng phát triển cho ngành trà Thái Nguyên trong những năm tới.

Phân tích sâu hơn về nguồn lực văn hóa, ông Trịnh Quang Dũng - Chủ tịch Liên chi hội Văn hóa trà Việt Nam cho rằng, ngành trà Việt Nam sở hữu kho tàng di sản phong phú nhưng chưa khai thác tương xứng với tiềm năng. Hoạt động kinh tế trà hiện chủ yếu tập trung vào giá trị vật thể như búp trà và sản phẩm chế biến, trong khi những giá trị phi vật thể gắn với lịch sử, văn hóa thưởng trà và kỹ nghệ truyền thống chưa được phát huy hiệu quả.

Đối với Thái Nguyên, di sản văn hóa là nguồn lực quan trọng để tạo sự khác biệt, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển các hoạt động kinh tế gắn với trà. Ông cũng chỉ ra hạn chế trong công tác đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu; ngành trà Việt Nam hiện thiếu cơ sở đào tạo bài bản, trong khi người làm trà ngày càng cần kiến thức về văn hóa, công nghệ, quản trị và thị trường để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông, Thái Nguyên có thể nghiên cứu xây dựng trung tâm đào tạo chuyên gia và nguồn nhân lực ngành trà cho cả nước. Đây sẽ là nền tảng để phát triển sản phẩm mới, đổi mới phương thức kinh doanh và gia tăng giá trị kinh tế của di sản trà. Có đội ngũ chuyên gia được đào tạo bài bản, Thái Nguyên sẽ có thêm điều kiện nghiên cứu sản phẩm, phát triển các mô hình kinh doanh mới và nâng cao giá trị thương mại của di sản trà. 

Liên kết chuỗi giá trị, hình thành hệ sinh thái kinh tế trà

Theo ông Mark Deng - Phó Chủ tịch Hội đồng Thương mại Việt Nam - Trung Quốc (VCBC), Tổng Giám đốc Công ty Thương mại điện tử xuyên biên giới Việt - Trung, nguyên Giám đốc phụ trách kênh Channel Partner Alibaba.com tại Việt Nam, thách thức đối với trà Thái Nguyên là chuyển hóa uy tín vùng trồng thành uy tín thương hiệu, tạo sự khác biệt trên thị trường quốc tế. Để thực hiện mục tiêu này, doanh nghiệp cần khai thác giá trị văn hóa, lịch sử, điều kiện tự nhiên và kỹ nghệ chế biến, giúp người tiêu dùng quốc tế hiểu rõ nguồn gốc, bản sắc sản phẩm và hình thành niềm tin đối với thương hiệu.

Ông Mark Deng cũng nhấn mạnh vai trò của nội dung số trong quảng bá sản phẩm, video ngắn giúp thu hút khách hàng, livestream hỗ trợ giới thiệu và tương tác trực tiếp, trong khi mạng xã hội góp phần lan tỏa thông tin. Hoạt động sáng tạo nội dung cần có sự phối hợp giữa người trồng trà, nghệ nhân, doanh nghiệp và người làm truyền thông để chuyển tải những giá trị đặc trưng của sản phẩm.

Trước sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng của giới trẻ, doanh nghiệp cần đổi mới bao bì, phát triển các dòng sản phẩm tiện dụng, đáp ứng nhu cầu thưởng thức trà trong sinh hoạt và công việc. Đồng thời, đẩy mạnh thương mại điện tử để chuyển hóa sự quan tâm trên môi trường số thành giao dịch thực tế, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Về định hướng phát triển trong 5-10 năm tới, ông Mark Deng xác định hai yếu tố then chốt là con người và công nghệ. Trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và thiết bị di động đang tạo cơ hội để cá nhân, doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, sáng tạo nội dung và tiếp cận khách hàng quốc tế. Thái Nguyên có lợi thế về công nghiệp điện tử, hệ thống cơ sở đào tạo và nguồn nhân lực trẻ. Việc kết nối sinh viên, doanh nghiệp công nghệ với các hợp tác xã và vùng sản xuất trà sẽ thúc đẩy ứng dụng AI, thương mại điện tử trong phát triển thị trường. 

Cùng với đổi mới phương thức tiếp cận thị trường, tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị được các diễn giả xác định là yêu cầu quan trọng để phát triển kinh tế trà bền vững. TS. Nguyễn Thị Vinh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Nữ doanh nhân Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Chè Quân Chu đánh giá Thái Nguyên sở hữu nhiều lợi thế, gồm thương hiệu trà nổi tiếng, hệ thống nông hộ, hợp tác xã có truyền thống sản xuất lâu đời và sự quan tâm của chính quyền địa phương đối với phát triển ngành trà.

Tuy nhiên, theo bà, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khả năng kết nối chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và triển khai các giải pháp marketing, truyền thông trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Người trồng chè có kinh nghiệm canh tác, doanh nghiệp có năng lực đầu tư và phát triển thị trường, các nhà khoa học sở hữu tri thức và công nghệ. Việc liên kết những nguồn lực này sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bà Nguyễn Thị Vinh cho rằng, Diễn đàn Kinh tế Trà Quốc tế 2026 thể hiện quyết tâm của chính quyền tỉnh Thái Nguyên, cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia trong việc tìm kiếm giải pháp tháo gỡ những hạn chế của ngành trà. Chia sẻ về kỳ vọng phát triển trong những năm tới, bà bày tỏ mong muốn "di sản biến thành tài sản kinh tế toàn cầu", hướng tới xây dựng cộng đồng những người sản xuất, kinh doanh và yêu trà cùng phát triển thịnh vượng.

Trao đổi thêm tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Loan - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên thông tin, cách đây 1 năm, tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân, các đại biểu đã chứng kiến lễ ký kết dự án phát triển cây chè tại Thái Nguyên. Đến nay, dự án đã được triển khai trên thực tế và hình thành vùng nguyên liệu. Tỉnh đang tiếp tục đồng hành với Công ty Cổ phần Chè Quân Chu để phát triển vùng chè hữu cơ, hướng tới đưa sản phẩm trà Thái Nguyên ra thị trường quốc tế.

"Thái Nguyên luôn chào đón các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm đến phát triển cây chè, nghề chè. Tỉnh đã ban hành các nghị quyết, cơ chế và chính sách ưu đãi liên quan đến cây chè, người làm chè và các dự án đầu tư phát triển sản phẩm trà, đồng thời cam kết đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp", bà Nguyễn Thị Loan khẳng định,

Diễn đàn là một trong những hoạt động chính của Festival Trà quốc tế Thái Nguyên năm 2026 và là cơ hội để Thái Nguyên mở rộng hợp tác, thu hút đầu tư, đổi mới công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ từ trà. Qua đó, địa phương phát huy lợi thế vùng nguyên liệu, văn hóa, thương hiệu; phát triển chuỗi liên kết, tạo việc làm, nâng thu nhập cho người trồng chè, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững và nâng vị thế trà Việt Nam trên thị trường quốc tế trong giai đoạn tới.