Khám phá hình tượng Long Mã trong văn hóa Việt

Nhân kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026) và chào mừng Xuân Bính Ngọ, ngày 3/2, Bảo tàng Hà Nội chính thức mở cửa trưng bày thường xuyên phục vụ khách tham quan, đồng thời khai mạc trưng bày chuyên đề mang tên “Long mã khai văn”.

Không gian trưng bày mở ra như một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, nơi hình tượng linh vật long mã dẫn dắt người xem bước vào dòng chảy văn hóa dân tộc.

Trong tâm thức người Việt, Long Mã là linh vật đặc biệt, kết hợp hài hòa giữa rồng - lân - ngựa, hội tụ sức mạnh, sự linh thiêng và khát vọng vươn xa. Hình tượng này xuất hiện dày đặc trong mỹ thuật truyền thống, từ kiến trúc đình, đền, chùa đến đồ thờ tự, phù điêu, hoành phi câu đối hay các sản phẩm thủ công tinh xảo.

Không chỉ mang dáng dấp huyền thoại, Long Mã còn là biểu tượng của điềm lành, trí tuệ và sự khai mở văn hiến. Theo truyền thuyết, Long Mã xuất hiện trên sông Hoàng Hà, dưới thời Phục Hy, thường được thể hiện trong tư thế phi trên sóng nước, đầu ngẩng cao, lưng chở Hà đồ (Tiên thiên Bát quái) hay Mã đồ, là sách "trời ban cho vua để trị thủy".

Trong Phật giáo, Long Mã còn được xem là linh vật khi cõng Luật Tạng - một trong ba bộ phận cốt lõi của Tam Tạng kinh điển.

Còn với quan niệm dân gian, Long Mã gắn với hình ảnh “mã đáo thành công”, tượng trưng cho sức bền bỉ, tinh thần tiến lên và niềm vui đoàn tụ. Chính vì vậy, linh vật này từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo của nhiều nghệ nhân tại các làng nghề truyền thống Hà Nội, từ điêu khắc gỗ, gốm sứ, chạm bạc đến thêu dệt, sơn son thếp vàng.

Đặc biệt, năm 2026, năm Bính Ngọ càng làm nổi bật ý nghĩa biểu tượng của ngựa trong văn hóa phương Đông. Từ đó, Bảo tàng Hà Nội đã lựa chọn giới thiệu hệ thống cổ vật, hiện vật, tác phẩm mỹ thuật liên quan đến hình tượng long mã và trang trí ngựa qua các thời kỳ, nhằm giúp công chúng có cái nhìn toàn diện hơn về sự vận động của mỹ thuật truyền thống cũng như chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

Không chỉ đơn thuần là một trưng bày chuyên đề, “Long Mã khai văn” còn giống như một lời gợi nhắc: giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị biểu tượng ngàn đời vẫn âm thầm tồn tại, nuôi dưỡng bản sắc và tinh thần dân tộc.