Hoàn thiện chính sách cho phát triển thị trường bán lẻ

Động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế

Vai trò của thị trường bán lẻ đối với nền kinh tế Việt Nam đã được khẳng định rõ ràng trong nhiều năm qua. Ông Nguyễn Khắc Quyền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược chính sách (Bộ Công Thương) nhận định, bán lẻ là khâu quan trọng của quá trình phân phối hàng hóa, là một trong những lĩnh vực có đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế (GDP). Theo ông, thực trạng giai đoạn 2015 - 2025 cho thấy những thành tựu “đáng khích lệ”.

Số liệu thống kê năm 2024 ghi nhận doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 6.391 nghìn tỷ đồng, chiếm 77% tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Con số này phản ánh tầm quan trọng của thị trường bán lẻ trong tăng trưởng thương mại nội địa.

Tuy nhiên, bước sang 10 tháng đầu năm 2025, tốc độ tăng trưởng cho thấy sự chùng lại. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng chỉ tăng 9,3% so với cùng kỳ (năm 2024 tăng 8,8%), thấp hơn mục tiêu 10 - 12% của Chính phủ. Đáng chú ý, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 4.400,1 nghìn tỷ đồng, chiếm 76,2% tổng mức và chỉ tăng 8%.

Những con số đó vừa cho thấy sức bật nội tại, vừa cảnh báo xu hướng tăng trưởng chưa thật sự bền vững, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và thói quen tiêu dùng thay đổi nhanh chóng.

Trong những năm gần đây, bức tranh thị trường bán lẻ trở nên đa màu sắc hơn. Thành phần tham gia đa dạng, từ các tập đoàn lớn như Central Retail, Aeon, WinCommerce, Saigon Co.op đến doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Người tiêu dùng đang dần quen với tiêu chuẩn dịch vụ cao, trải nghiệm tốt hơn. Các mô hình chuỗi cửa hàng tiện lợi, siêu thị hiện đại lan rộng tới cả nông thôn; chợ truyền thống được cải tạo nâng cấp, giữ vai trò là “mạch sống” phân phối hàng thiết yếu.

Đặc biệt, chuyển đổi số đang tạo thay đổi mang tính cấu trúc. Mua sắm trực tuyến, thanh toán không tiền mặt, logistics thông minh giúp Việt Nam trở thành một trong 5 thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh nhất thế giới với quy mô hơn 20 tỷ USD năm 2024. Rõ ràng, xu hướng tiêu dùng mới mở ra không gian tăng trưởng lớn cho ngành bán lẻ.

Hoàn thiện hệ thống chính sách

Song hành với cơ hội, thị trường bán lẻ của Việt Nam vẫn tồn tại những vấn đề không dễ khắc phục. Ông Nguyễn Khắc Quyền cũng nhìn nhận, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối trong nước còn yếu, đặc biệt khi so sánh với các “ông lớn” ngoại đang đầu tư mạnh và lan tỏa nhanh.

Tại nông thôn, nơi chiếm gần 63% dân số cả nước, hoạt động bán lẻ chủ yếu dựa trên hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Đối tượng này thiếu vốn, thiếu công nghệ, thiếu cả khả năng dự trữ hàng hóa và hệ quả là giá bán nhiều khi bấp bênh, người tiêu dùng trả cao nhưng chất lượng lại không bảo đảm.

Một vấn đề khác là hàng giả, hàng kém chất lượng len lỏi khắp thị trường. Công tác kiểm soát chưa theo kịp diễn biến mới, khiến quyền lợi người tiêu dùng bị ảnh hưởng. Điều này đặt ra câu hỏi: chính sách bảo vệ thị trường nội địa đang ở đâu trong cuộc chơi cạnh tranh ngày càng quyết liệt?

Nhìn ở khía cạnh hỗ trợ đầu tư, hệ thống ưu đãi đã được pháp luật hóa khá đầy đủ. Ông Nguyễn Quang Long, Phòng Dự báo thị trường, Viện Nghiên cứu Chiến lược chính sách Công Thương cho biết, các dự án bán lẻ thuộc quy mô lớn hoặc đầu tư vào vùng khó khăn có thể được hưởng ưu đãi theo Luật Đầu tư 2020 và Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Ông phân tích rõ, ưu đãi có thể đến từ thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu hoặc tiền thuê đất.

“Tuy vậy, không phải tất cả dự án bán lẻ đều được hưởng ưu đãi, chỉ tập trung vào một số loại hình kết cấu hạ tầng cụ thể như siêu thị, trung tâm thương mại ở đô thị hoặc chợ tại vùng nông thôn”, ông Nguyễn Quang Long cho hay. Điều này có nghĩa, nhiều doanh nghiệp dịch vụ phân phối vẫn “đứng ngoài” các chính sách động lực.

Để phát triển thị trường trong nước, Chính phủ cũng đặt ra những quyết sách quan trọng. Đáng kể, Quyết định số 2326/QĐ-TTg ngày 21/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó đặt mục tiêu xây dựng thị trường bán lẻ văn minh, hiện đại, bền vững, phù hợp với định hướng phát triển thương mại trong nước và các cam kết quốc tế.

Đồng thời, hình thành các tập đoàn/doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực phân phối, chủ yếu là doanh nghiệp nội địa, bao gồm cả doanh nghiệp FDI; khuyến khích và hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã thương mại, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh tham gia thị trường bán lẻ.

Theo ông Nguyễn Quang Long, những chính sách cho phát triển thị trường bán lẻ khá mạnh, tuy nhiên để phát triển mạnh mẽ hơn thị trường này cần: Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn chuỗi, từ nhà sản xuất - phân phối - hậu cần - bán hàng, tạo dữ liệu kết nối và dự báo chính xác nhu cầu.

Hoàn thiện hàng rào kỹ thuật đủ mạnh để bảo vệ thị trường nội địa trước hàng hóa nhập khẩu giá rẻ, chất lượng thấp. Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã tham gia chuỗi phân phối hiện đại, nhất là phân phối nông sản.

Phát triển logistics bán lẻ, đầu tư trung tâm phân phối, hệ thống kho vận gần thị trường tiêu thụ. Cải thiện quản lý thị trường, siết chặt kiểm soát hàng gian, hàng giả, an toàn thực phẩm. Khuyến khích mô hình bán lẻ bền vững, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường để nâng chất lượng dịch vụ.

Theo Quyết định số 2326/QĐ-TTg ngày 21/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, mục tiêu Việt Nam phấn đấu đến năm 2030, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng bình quân 11% đến 11,5%/năm.