Giới thiệu trang phục mới của dân tộc Chứt tới công chúng Thủ đô

Trưng bày “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội” được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2026); đồng thời hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. 

Những thành tựu tiêu biểu

Theo Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, trưng bày giới thiệu những thành tựu nghiên cứu tiêu biểu, các công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, nhằm khẳng định những đóng góp quan trọng của khoa học xã hội Việt Nam đối với việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; góp phần làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam.

Điểm nhấn của trưng bày này là giới thiệu những phát hiện mới, đồng thời trình bày các luận cứ khoa học của ngành khảo cổ học và sử học đã góp phần làm sáng tỏ tiến trình hình thành và phát triển của lịch sử - văn hóa cội nguồn dân tộc Việt Nam. Những phát hiện từ các di chỉ khảo cổ học từ thời Tiền sử với các công cụ đá sơ kỳ, Hậu kỳ đá cũ đến giai đoạn Tiền Đông Sơn - Đông Sơn, Tiền Sa Huỳnh - Sa Huỳnh, Tiền Đồng Nai - Đồng Nai đã cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của thời đại các vua Hùng trong lịch sử.  

Một thành tựu nghiên cứu khoa học nổi bật khác, dựa trên các cuộc điều tra dân tộc học quy mô toàn quốc, là việc xác định Danh mục thành phần 54 dân tộc, được Nhà nước chính thức công bố năm 1979. Đến nay, kết quả này vẫn là nền tảng khoa học quan trọng cho công tác điều tra kinh tế - xã hội và nghiên cứu cấu trúc tộc người, phân bố dân cư và bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam: Thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.

Ngoài các pa nô giới thiệu về thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trưng bày này còn giới thiệu những nguồn tài liệu khoa học bổ trợ có giá trị. Tiêu biểu là các tư liệu của nhà dân tộc học Từ Chi như bản vẽ sơ đồ Cửa Sót và Cửa Nhượng (Nghệ An), bản thảo viết tay “Ký họa Mường”, sổ ghi chép điền dã tại Hòa Bình, những bức ảnh điền dã gắn với hoạt động nghiên cứu thực địa của các viện trực thuộc Viện Hàn lâm và các hiện vật của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã sử dụng trong các đợt nghiên cứu, sưu tầm, làm phim dân tộc học... phục vụ trưng bày, trình diễn tại Bảo tàng. 

Cũng trong không gian trưng bày này, khách tham quan còn có cơ hội nắm bắt thêm các thông tin khoa học liên quan đến hoạt động tư vấn chính sách, được hình thành từ kết quả nghiên cứu của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm, góp phần định hướng phát triển đất nước một cách toàn diện và bền vững.

Ngoài ra, trong trưng bày này còn giới thiệu tới công chúng việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, qua đó mở ra những hướng phát triển mới cho nghiên cứu khoa học xã hội Việt Nam trên mọi lĩnh vực. Đồng thời, việc thiết lập mạng lưới hợp tác rộng với nhiều viện hàn lâm và tổ chức nghiên cứu uy tín trên thế giới đã góp phần nâng cao vị thế khoa học xã hội Việt Nam trong cộng đồng học thuật quốc tế.

Ấn tượng trang phục dân tộc Chứt

Đặc biệt, trưng bày này còn giới thiệu hai bộ trang phục mới của dân tộc Chứt được xây dựng trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (cấp Sở) “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024.

Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho biết, các nhà nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã tiến hành điền dã và phỏng vấn cộng đồng người Chứt tại địa phương. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn kết hợp với tham vấn người dân, kết quả của nhiệm vụ đã thiết kế thành công hai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Trị với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương.

Theo chia sẻ từ TS. Bùi Thị Bích Lan, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn học giáo mỗi lần tham gia các sự kiện văn hóa ở địa phương hay trung ương, đồng bào người Chứt thường tự ti, mặc cảm, khi không có trang phục nhận diện đặc trưng. Nguyện vọng tha thiết của cộng đồng là có được một bộ trang phục truyền thống để khẳng định bản sắc riêng của mình. Xuất phát từ nhu cầu chính đáng đó, năm 2024, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) đã tin tưởng giao cho Viện Dân tộc học và Tôn giáo học chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học: “Nghiên cứu thực trạng, nhu cầu và định hình trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt”. 

Bộ trang phục mới là sự giao thoa tinh tế giữa truyền thống và hiện đại qua các yếu tố: màu sắc, họa tiết và chất liệu ứng dụng. Về màu sắc, trang phục sử dụng 5 tông màu chủ đạo gồm: sắc đỏ của mặt trời, màu cam, nâu đất của hang đá - nơi cư trú nguyên thủy; và sự chuyển sắc từ xanh đậm sang xanh nhạt của rừng già.

Ngoài ra, sắc xanh của bộ đội biên phòng cũng được lồng ghép, thể hiện tình đoàn kết gắn mật thiết giữa đồng bào và những người lính nơi biên cương. Họa tiết biểu tượng: Hình ảnh lá cây “đáng” - loại cây gắn liền với trang phục vỏ cây xưa kia - được cách điệu hóa, tạo sợi dây liên kết vô hình giữa quá khứ và thực tại. Chất liệu bộ trang phục được lựa chọn kỹ lưỡng để vừa giữ nét mộc mạc của thiên nhiên, vừa đảm bảo sự thoải mái, bền bỉ trong sinh hoạt thường nhật.

Trưng bày “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội” hướng tới việc khơi dậy trong công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tinh thần say mê nghiên cứu khoa học, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa, lan tỏa tri thức khoa học xã hội và gắn kết với đời sống đương đại trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.