Sáng 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, với 471/474 (chiếm 94,20%) đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn
Trước khi các đại biểu biểu quyết thông qua, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Theo đó, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ Tài chính đã rà soát, bổ sung vào dự thảo luật nguyên tắc áp dụng khi có các nội dung khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác; đã rà soát 13 nội dung giao Chính phủ, 7 nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết, đảm bảo phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; ưu tiên nguồn lực cho đầu tư hạ tầng hải quan số.
Bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có qua cơ chế một cửa quốc gia; đồng thời chỉnh lý thống nhất thuật ngữ, bố cục lại dự thảo theo hướng ngắn gọn, không trùng lặp, không chồng chéo với Luật Bưu chính, Luật Thương mại điện tử, Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Thanh tra…
Về cơ chế một cửa quốc gia và người khai hải quan, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo luật đã chỉnh lý khái niệm về Cơ chế một cửa quốc gia theo hướng làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống, thống nhất với thuật ngữ giao dịch điện tử và bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã chia sẻ.
Bộ trưởng cho biết, dự thảo cũng tiếp thu, bổ sung nghĩa vụ của từng nhóm chủ thể mới như: Doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ sàn thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa… cho phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.
Về kiểm tra, giám sát hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc quy định kiểm tra, giám sát hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử ở cấp luật là cần thiết.
Dự thảo luật chỉ quy định nguyên tắc cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về ngưỡng giá trị, quy trình và lộ trình xác thực định danh điện tử, bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.
Cụ thể, Điều 16a về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử quy định:
Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan.
Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện định danh, xác thực điện tử. Chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu về thương mại điện tử của cơ quan hải quan khi thực hiện định danh, xác thực điện tử.
Chủ quản nền tảng thương mại điện tử, chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa cho cơ quan hải quan. Chính phủ quy định chi tiết điều này.
Về kiểm định hải quan, do còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý và ranh giới giám định, kiểm tra chuyên ngành, Bộ Tài chính tiếp thu, bỏ khái niệm và quy định về kiểm định hải quan ra khỏi dự thảo luật.
Về quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ, đại lý làm thủ tục hải quan và địa điểm làm thủ tục hải quan. Dự thảo luật đã lược bỏ cụm từ chưa phù hợp trong khái niệm quản lý tuân thủ, chỉnh lý Điều 17 và Điều 17a theo hướng quy định rõ quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ. Đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung kỹ thuật để đảm bảo tính ổn định của luật và tính linh hoạt trong thực tiễn.
Về đại lý làm thủ tục hải quan, Bộ Tài chính đã tiếp thu và chỉnh lý theo hướng Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ quy định quản lý và hoạt động, không quy định về điều kiện kinh doanh do điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm theo Luật Đầu tư, chuyển sang cơ chế hậu kiểm theo tiêu chuẩn nghề nghiệp.
Về địa điểm làm thủ tục hải quan, dự thảo đã quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khi quy hoạch, thiết kế xây dựng cửa khẩu, bố trí địa điểm làm thủ tục hải quan và nơi lưu giữ hàng hóa xuất nhập khẩu, giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với đặc thù của từng địa điểm cụ thể.
Về hồ sơ hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa và xử lý hàng hóa tồn đọng, dự thảo luật đã quy định chi tiết cơ chế xử lý hệ thống gặp sự cố, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu vùng xa, và bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải, hướng dẫn cụ thể việc phân định sơ suất vô ý với cố tình vi phạm tại văn bản dưới luật.
Về kiểm tra thực tế hàng hóa, dự thảo luật đã chỉnh lý thẩm quyền quyết định trường hợp khác từ Thủ trưởng cơ quan hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính.
Về xử lý hàng hóa tồn đọng, dự thảo luật đã giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết về trách nhiệm, cơ chế xử lý...
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
