Dệt may Việt Nam cần gì để đón dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng?

Nâng cao năng lực, gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng

Tại Hội thảo “Xuất xứ, phòng vệ thương mại và yêu cầu nâng cấp ngành dệt may Việt Nam”, diễn ra ngày 22/10, bà Trần Thị Lan Hương, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Australia tại Việt Nam, chuyên gia về phòng vệ thương mại, cho biết ngành dệt may Việt Nam đang có cơ hội thu hút thêm đơn hàng và dự án đầu tư khi các doanh nghiệp quốc tế đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển ngành dệt may, từ năng lực sản xuất đã được kiểm chứng, mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) đa dạng đến hạ tầng cảng biển, logistics và lực lượng lao động giàu kinh nghiệm. Năm 2025, xuất khẩu hàng may mặc đạt 46 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm ba quốc gia xuất khẩu mặt hàng này lớn nhất thế giới.

Kết quả này khẳng định vị thế của ngành dệt may Việt Nam trên thị trường quốc tế, đồng thời tạo nền tảng để doanh nghiệp mở rộng quan hệ với các nhà mua hàng và nhà đầu tư nước ngoài.

Theo bà Hương, sự dịch chuyển trong chuỗi cung ứng có thể diễn ra ở nhiều cấp độ, từ chuyển đơn hàng, di dời nhà máy đến bổ sung đối tác và tích hợp sâu hơn các công đoạn sản xuất tại những quốc gia khác. Việt Nam đã có những bước tiến trong thu hút đơn hàng và đầu tư, song dư địa gia tăng giá trị thông qua việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vẫn còn lớn.

“Năng lực sản xuất là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng. Chúng ta cần đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn của người mua quốc tế”, bà Hương nhấn mạnh.

Tháo gỡ điểm nghẽn về nguyên liệu, phát thải và tuân thủ

Theo bà Hương, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp dệt may ngày càng chịu tác động của ba yếu tố: Cost, Carbon và Compliance - chi phí, phát thải carbon và tuân thủ.

Chi phí vẫn là yếu tố quan trọng khi nhà mua hàng lựa chọn nhà cung cấp. Tuy nhiên, giá cạnh tranh sẽ khó tạo lợi thế bền vững nếu doanh nghiệp không kiểm soát được chất lượng, sử dụng năng lượng kém hiệu quả hoặc không đáp ứng các yêu cầu về môi trường. Vì vậy, đầu tư công nghệ, cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên cần được xem là một phần của chiến lược cạnh tranh.

Giảm phát thải carbon đang trở thành yêu cầu cần được tính đến trong hoạt động sản xuất và quản trị. Doanh nghiệp cần chủ động theo dõi mức tiêu thụ năng lượng, kiểm soát nguồn nguyên liệu và từng bước cải thiện quy trình sản xuất để đáp ứng các yêu cầu từ khách hàng quốc tế. Việc này không nên chỉ thực hiện khi phát sinh yêu cầu từ đối tác, mà cần được đưa vào kế hoạch đầu tư và vận hành dài hạn.

Yếu tố tuân thủ cũng có ý nghĩa quan trọng. Với doanh nghiệp xuất khẩu, rủi ro còn liên quan đến các quy định về lao động, tiền lương và điều kiện làm việc. Những vi phạm trong quá trình sản xuất có thể ảnh hưởng đến khả năng duy trì quan hệ với khách hàng và tiếp cận thị trường.

“Trong ba yếu tố trên, chi phí có thể giúp doanh nghiệp giành được đơn hàng nhưng carbon và tuân thủ sẽ góp phần quyết định khả năng đứng vững lâu dài trên thị trường”, bà Hương nhấn mạnh.

Bên cạnh những yêu cầu về công nghệ và quản trị, nguồn nhân lực cũng cần được nâng cấp. Lực lượng lao động giàu kinh nghiệm là lợi thế của ngành dệt may Việt Nam, nhưng sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo đặt ra yêu cầu mới về kỹ năng. Doanh nghiệp cần nâng cao trình độ người lao động, cải thiện năng lực tổ chức sản xuất và ứng dụng công nghệ để tăng năng suất, thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế nhân công.

Để thực hiện những yêu cầu trên, bà Hương khuyến nghị, trước hết, mỗi doanh nghiệp cần xác định rõ vị trí của mình trong chuỗi cung ứng, đánh giá những năng lực còn thiếu và xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp. Việc mở rộng sản lượng gia công cần đi cùng nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tìm kiếm cơ hội tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Thứ hai, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với nhà cung cấp nguyên liệu, đơn vị dệt nhuộm và đối tác quốc tế. Thông qua kết nối, doanh nghiệp có thể nắm bắt yêu cầu của nhà mua hàng, nhận diện những khâu còn yếu và tìm kiếm đối tác bổ sung năng lực. Thu hút đầu tư cũng cần hướng đến việc tăng khả năng cung ứng trong nước, góp phần hoàn thiện các mắt xích còn thiếu.

Thứ ba, doanh nghiệp phải đưa kiểm soát phát thải, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ vào hoạt động quản trị thường xuyên. Chủ động phòng ngừa rủi ro về xuất xứ, phòng vệ thương mại và lao động sẽ giúp doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận thị trường, hạn chế nguy cơ gián đoạn đơn hàng.

Về phía cơ quan quản lý, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, hỗ trợ kết nối đầu tư và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn sẽ góp phần tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác quốc tế cần hướng đến mục tiêu xây dựng hệ sinh thái sản xuất có tính liên kết, nâng cao khả năng tự chủ và sức cạnh tranh của ngành.

Dù có nhiều lợi thế để đón dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng nhưng Việt Nam hiện phải cạnh tranh với nhiều quốc gia có thế mạnh riêng: Bangladesh có quy mô ngành may mặc lớn; Ấn Độ sở hữu nguồn nguyên liệu và thị trường nội địa rộng… do đó đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực, nghiên cứu và phát triển, đặc biệt đầu tư cho tuân thủ quy định và phát triển bền vững là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam đón được dòng dịch chuyển.