Công nghiệp hỗ trợ: Nâng nội địa hóa từ nội lực doanh nghiệp

Nâng tỷ lệ nội địa hóa từ nội lực doanh nghiệp

Tại Diễn đàn “Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam” diễn ra mới đây, ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể về quy mô và năng lực của nền kinh tế. GDP danh nghĩa năm 2025 đạt khoảng 514 tỉ USD, GDP bình quân đầu người khoảng 5.026 USD. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GDP tăng 8,18%; chỉ số sản xuất công nghiệp 8 tháng tăng 11,9%, riêng ngành chế biến, chế tạo tăng 12,5%.

Những kết quả này cho thấy công nghiệp tiếp tục là một động lực quan trọng của tăng trưởng. Tuy nhiên, cùng với yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng, bài toán đặt ra là làm thế nào để nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng phần giá trị được tạo ra và giữ lại tại Việt Nam.

Đáng chú ý, khu vực FDI hiện chiếm khoảng 79,9% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chiếm khoảng 20,1%. “Cơ cấu này cho thấy dư địa để doanh nghiệp Việt nâng cao mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu còn rất lớn. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn cần tiếp tục nâng cao năng lực để tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu”- ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp nhìn nhận.

Tuy nhiên, nâng tỷ lệ nội địa hóa cần đi cùng nâng năng lực thực chất của doanh nghiệp. Theo phân tích của TS. Đỗ Diệu Hương, có 5 nhóm năng lực nền tảng cần được chú trọng, gồm chất lượng - công nghệ - năng suất; chi phí - quy mô - độ tin cậy giao hàng; quản trị - dữ liệu - truy xuất nguồn gốc; môi trường - carbon - lao động và trách nhiệm xã hội; đổi mới - thích ứng - chống chịu.

Ở đây, vấn đề không đơn thuần là đánh giá doanh nghiệp “mạnh hay yếu”, mà cần xác định được “khoảng cách tiêu chuẩn”. Khái niệm này được TS. Đỗ Diệu Hương xác định là khoảng cách giữa năng lực hiện có của doanh nghiệp và năng lực cần thiết để đáp ứng, chứng minh và duy trì yêu cầu của một thị trường, chuỗi cung ứng hoặc doanh nghiệp dẫn dắt cụ thể.

Theo cách tiếp cận này, việc hỗ trợ doanh nghiệp cần đi vào xác định chính xác những năng lực còn thiếu và điểm nghẽn cần ưu tiên xử lý, từ đó giúp doanh nghiệp không chỉ gia nhập mà còn duy trì và từng bước nâng cấp vị trí trong chuỗi.

Cùng với năng lực sản xuất và quản trị, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cần được thúc đẩy mạnh mẽ trong sản xuất công nghiệp. Đây không chỉ là yêu cầu để đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Ở phạm vi rộng hơn, các giải pháp còn bao gồm tiếp tục cải cách thể chế, hoàn thiện chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất; tăng cường quản lý rủi ro về xuất xứ, phòng vệ thương mại, đa dạng hóa thị trường, phát triển logistics và xây dựng hệ sinh thái sản xuất có khả năng chống chịu cao.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ để thu hút sự tham gia và làm chủ chuỗi giá trị

Từ thực tế đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ được xem là một hướng đi quan trọng. Việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa không chỉ giúp doanh nghiệp trong nước chủ động hơn về linh kiện, nguyên vật liệu và sản phẩm đầu vào, mà còn mở rộng cơ hội trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn đa quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam.

Từ góc độ doanh nghiệp, cơ hội lớn nhất của sự dịch chuyển chuỗi cung ứng không chỉ nằm ở việc có thêm đơn hàng, mà ở khả năng nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị. Muốn vậy, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy “sản xuất để đáp ứng đơn hàng” sang chủ động đầu tư công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực và năng lực quản trị; từ sản xuất đơn lẻ sang tham gia hệ sinh thái; từ gia công sang cung ứng sản phẩm, linh kiện và giải pháp có giá trị gia tăng cao.

Trong tiến trình đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ là câu chuyện của riêng một nhóm doanh nghiệp, mà là nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Khi doanh nghiệp Việt đủ năng lực trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng, dòng vốn và đơn hàng quốc tế sẽ có thêm điều kiện tạo ra giá trị lan tỏa, góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Ngọc Đăng Khoa - Phó Giám đốc Phát triển kinh doanh Công ty TNHH SMC Cơ khí chính xác Phú Mỹ, bên cạnh các hệ thống quản lý phổ biến như ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 và tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội RBA 8.0, doanh nghiệp cần đáp ứng thêm các chứng chỉ chuyên ngành như IATF 16949 trong ngành ô tô, AS9100 trong hàng không vũ trụ và ISO 13485 trong thiết bị y tế.

Ông Khoa chia sẻ, các tiêu chuẩn này không chỉ là điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn, mà còn là nền tảng giúp chuẩn hóa quy trình sản xuất, đảm bảo sản phẩm giữa các nhà máy khác nhau có chất lượng đồng nhất. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Phó Cục trưởng Phạm Văn Quân cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần đồng thời triển khai nhiều nhóm giải pháp, trong đó trọng tâm là tiếp tục cải cách thể chế, hoàn thiện chính sách, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất. Cùng với đó là thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ, phát triển mạng lưới nhà cung ứng nội địa và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo Bộ Công Thương, Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp then chốt như điện tử, cơ khí, ô tô, dệt may và da giày, đồng thời định hướng xây dựng nền tảng dữ liệu số phục vụ quản lý chuỗi cung ứng. Đây được xem là cơ sở quan trọng để hình thành năng lực cung ứng đồng bộ, tăng tính kết nối giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.