Nâng “chất” công nghiệp hỗ trợ
Khảo sát của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) cho thấy, công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam mới chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu linh kiện, phụ tùng cho sản xuất trong nước. Tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành còn thấp, như dệt may, da giày đạt khoảng 45-50%, cơ khí - chế tạo 15-20%, lắp ráp ô tô từ 5-20%. Điều đó đồng nghĩa mỗi năm Việt Nam vẫn phải nhập khẩu lượng lớn linh kiện, phụ tùng phục vụ sản xuất.
Tiếp sức doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nâng sức cạnh tranh
Chia sẻ về nội dung này, ông Phan Đăng Tuất, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho hay, dù số lượng doanh nghiệp đông đảo, nhưng quy mô của đa phần doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ vẫn là nhỏ và siêu nhỏ, với tiềm lực tài chính hạn chế, công nghệ lạc hậu và năng lực quản lý yếu kém. Điều này khiến họ khó có thể đáp ứng các đơn hàng lớn, yêu cầu chất lượng cao và thời gian giao hàng nghiêm ngặt từ các tập đoàn đa quốc gia. Qua nhiều cuộc khảo sát về công nghệ và năng lực sản xuất do các tổ chức tài chính độc lập thực hiện cho thấy, phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vẫn đang sử dụng công nghệ ở mức trung bình hoặc thấp.Việc đầu tư vào nghiên cứu phát triển (R&D) còn yếu, khiến sản phẩm thiếu tính đột phá và khả năng cạnh tranh. Về cơ bản, chủ yếu vẫn gia công, lắp ráp, chưa thực sự tham gia vào khâu thiết kế, chế tạo sản phẩm cốt lõi.
Mới đây, Quyết định phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ban hành đã đặt mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp hỗ trợ hiện đại, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, từng bước làm chủ công nghệ sản xuất và tăng cường năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam.
Theo quyết định, công nghiệp hỗ trợ được xác định là nền tảng để phát triển nền công nghiệp quốc gia theo hướng bền vững, tự chủ và hiện đại. Chương trình hướng tới hình thành năng lực sản xuất nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng và thiết bị đầu vào trong nước, qua đó giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số” trong giai đoạn tới.
Chính sách mới mở đường cho công nghiệp hỗ trợ phát triển
Quyết định phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 nêu cụ thể, yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ gắn với đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ được xác định giữ vai trò trung tâm trong sản xuất, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường, trong khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua hoàn thiện thể chế, hỗ trợ nguồn lực, khoa học công nghệ và phát triển thị trường.
Một trong những định hướng trọng tâm là phát triển công nghiệp hỗ trợ theo chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu, lấy yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và tỷ lệ nội địa hóa của các doanh nghiệp dẫn dắt làm định hướng cho hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Đức Tùng, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Thế hệ mới Hanel PT (Hanel PT) đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn về hành trình hội nhập.
Với 26 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất linh kiện điện tử, Hanel PT hiện có gần 100% sản phẩm xuất khẩu và đã trở thành nhà cung cấp trực tiếp cho các tập đoàn quốc tế. Theo ông Trần Đức Tùng, doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng cần xây dựng lộ trình phát triển theo ba tầng giá trị.
Thứ nhất là nền tảng giá trị cốt lõi, bao gồm văn hóa doanh nghiệp, đạo đức kinh doanh và cam kết phát triển bền vững. Đây là yếu tố quan trọng để tạo dựng niềm tin với đối tác, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp FDI ngày càng chú trọng tiêu chuẩn ESG và phát triển xanh.
Thứ hai là hệ thống vận hành, trong đó doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng mô hình quản trị minh bạch và áp dụng các giải pháp sản xuất thông minh. Việc ứng dụng các công cụ như ERP, QR Code và các hệ thống quản lý hiện đại giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả vận hành, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế.
Thứ ba là năng lực sản xuất, bao gồm chất lượng sản phẩm, chi phí cạnh tranh, khả năng giao hàng đúng hạn và năng lực cải tiến liên tục. Đây là những tiêu chí cốt lõi trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp của các doanh nghiệp FDI.
Thực tế cho thấy, quy trình lựa chọn nhà cung cấp của các tập đoàn FDI thường kéo dài từ 6 tháng đến 3 năm, với nhiều vòng đánh giá nghiêm ngặt. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, kiên trì và theo đuổi chiến lược dài hạn thay vì tìm kiếm lợi ích ngắn hạn.
Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), để ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn, nhiều hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, trong thời gian tới cần thúc đẩy tăng cường liên kết, nâng cao sự vững chắc trong chuỗi cung ứng cho những ngành sản xuất chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, điện tử… Cùng với đó, cần phải hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật làm nền tảng, tạo động lực phát triển công nghiệp.
Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp cho biết, theo định hướng của Bộ Công Thương, công nghiệp hỗ trợ không chỉ là mắt xích của tăng trưởng, mà còn là lực đẩy cho quá trình chuyển đổi xanh quốc gia. Các hoạt động xúc tiến đầu tư, hội thảo, kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa, nghiên cứu đổi mới công nghệ và hợp tác quốc tế đang được triển khai rộng khắp, tạo nền tảng cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ chủ trương đến hành động, mục tiêu đặt ra là xây dựng mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh, cạnh tranh khu vực, làm chủ công nghệ. Với quyết tâm thể chế hóa nhanh, hỗ trợ kịp thời và đồng hành cùng doanh nghiệp, các chính sách mới của Chính phủ và Bộ Công Thương đang mở đường cho một giai đoạn phát triển mới, nơi công nghiệp hỗ trợ không chỉ đóng góp cho tăng trưởng mà còn trở thành động lực của nền sản xuất xanh, tự chủ và bền vững.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Việt Hòa, Cục trưởng Cục Công nghiệp nhấn mạnh, thời gian tới, Cục Công nghiệp sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu (GVC), từ lắp ráp sang thiết kế linh kiện, công nghệ lõi, tham gia các mảng giá trị cao như R&D, kiểm thử, logistics thông minh, kết nối sâu với các tập đoàn đa quốc gia thông qua “thu hút FDI có điều kiện.
Bộ Công Thương đang tập trung nghiên cứu ban hành thêm các chính sách ưu đãi dành riêng cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, gồm ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu thiết bị, hỗ trợ tín dụng lãi suất thấp cho dự án đổi mới máy móc, tự động hóa dây chuyền. Đồng thời, Bộ phối hợp thúc đẩy hình thành quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ, khuyến khích doanh nghiệp nhỏ và vừa mạnh dạn ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại.
Quyết định phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 với mục tiêu chung từng bước làm chủ công nghệ sản xuất nguyên vật liệu, linh kiện, thiết bị đầu vào, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp FDI. Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là một số ngành công nghiệp chủ lực đạt tỷ lệ nội địa hóa bình quân 40 - 45%, đưa chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
