Chuyên gia hiến kế phát triển ngành công nghiệp ô tô

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển dịch từ mở rộng sản xuất sang nâng cao chất lượng tăng trưởng. Trong bối cảnh nội địa hóa và điện hóa trở thành xu hướng tất yếu. Việc làm chủ công nghệ cốt lõi, phát triển công nghiệp hỗ trợ và hoàn thiện chính sách được xem là điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị ngành ô tô.

Công nghiệp hỗ trợ: Mắt xích quan trọng của ngành ô tô 

Tại hội thảo “Phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương tổ chức, ông Vũ Văn Khoa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí cho biết, việc lựa chọn đi sâu vào hàn thân vỏ không phải là quyết định mang tính thời điểm, mà xuất phát từ nhận thức rõ ràng về cơ chế thị trường. “Ngànhcông nghiệp hỗ trợ ô tô trong nước còn nhiều dư địa, nhưng nếu chỉ dừng ở gia công đơn giản thì khó có thể hình thành năng lực công nghệ thực chất, càng khó tham gia chuỗi giá trị toàn cầu”, ông nhấn mạnh.

Lãnh đạo Viện Nghiên cứu Cơ khí cho biết, xây dựng lộ trình tham gia chuỗi giá trị theo ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung đào tạo và xây dựng đội ngũ. Viện thành lập đơn vị chuyên trách với hơn 20 kỹ sư, được đào tạo bài bản, làm việc trực tiếp cùng các chuyên gia đến từ Hàn Quốc và Nhật Bản trong nhiều năm. Quá trình này nhằm giúp đội ngũ từng bước nắm vững kỹ năng nghề, làm chủ quy trình thiết kế, chế tạo cơ bản, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Khi đã tích lũy đủ dữ liệu, kinh nghiệm và hệ thống tiêu chuẩn, Viện bước sang giai đoạn hai: thiết kế chế tạo, tích hợp robot và hệ thống hàn tự động. Ông Khoa cho biết, Viện đã trực tiếp tham gia thiết kế, chế tạo toàn bộ các dây chuyền hàn thân vỏ cho nhiều dòng xe điện của VinFast như VF3, VF4, VF5, VF9, Nemo 7, tham gia cung cấp cho Ford Việt Nam, Toyota và một số nhà cung cấp cấp một trong chuỗi sản xuất ô tô.

Giai đoạn thứ ba là giai đoạn làm chủ và sáng tạo. Theo ông Khoa, Viện hiện có thể thiết kế, chế tạo và tích hợp các dây chuyền hàn thân vỏ quy mô lớn, với yêu cầu kỹ thuật cao và tiến độ gấp, tiêu biểu là dự án tại khu vực Vũng Áng. “Đây là bước khẳng định năng lực làm chủ công nghệ thực chất, không còn mang tính thử nghiệm”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo đại diện Viện Nghiên cứu Cơ khí, công nghệ không thể phát triển bền vững nếu thiếu một khung chính sách phù hợp. Đối với những đơn vị trong nước đã chứng minh được năng lực tự chủ thiết kế, chế tạo, cần có chính sách rõ ràng, nhất quán để phát triển thị trường. “Với các dự án sử dụng vốn nhà nước, nếu không có cơ chế ưu tiên hợp lý cho giải pháp và thiết bị trong nước thì rất khó duy trì và phát triển những năng lực công nghệ đã hình thành”, ông Khoa kiến nghị.

Cần chiến lược mới, chính sách đồng bộ cho xe điện hóa

Cũng tại hội thảo, ông Đào Công Quyết, đại diện Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam cho rằng, chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam cần được cập nhật theo xu thế mới, phù hợp với bối cảnh chuyển dịch của ngành ô tô toàn cầu. 

Theo ông Đào Công Quyết, định hướng này không chỉ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành, mà còn góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP 26 về mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Đại diện Hiệp hội cũng kiến nghị tiếp tục triển khai Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp và hiệp hội tham gia góp ý đối với lộ trình áp dụng các quy định về tiêu thụ nhiên liệu và chuyển đổi năng lượng trong lĩnh vực giao thông. Việc xây dựng chính sách, theo ông Quyết, cần bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải, yêu cầu phát triển ngành và khả năng chi trả của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, đại diện Hiệp hội nhấn mạnh, cần có chính sách thúc đẩy tăng dung lượng thị trường, đồng thời xây dựng lộ trình phát triển các dòng xe điện phù hợp với điều kiện Việt Nam. “Đối với từng dòng xe như HEV, PHEV hay BEV, cần có chính sách ưu đãi riêng, vừa khuyến khích tiêu dùng, vừa phù hợp với khả năng chi trả của người dân”, ông Đào Công Quyết khuyến nghị.

Hiệp hội đề xuất lộ trình phát triển theo ba giai đoạn: giai đoạn 2025 - 2030 là giai đoạn khởi đầu; giai đoạn 2031 - 2040 là giai đoạn tăng trưởng nhanh; sau đó là giai đoạn tăng trưởng ổn định. Trong giai đoạn đầu, các dòng xe điện hóa cần được hưởng ưu đãi cao, đặc biệt về thuế tiêu thụ đặc biệt. “Quốc hội đã thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi với một số hỗ trợ cho xe hybrid, tuy nhiên các loại phí liên quan cũng cần tiếp tục được xem xét hỗ trợ trong giai đoạn này”, ông Quyết nói.

Ông Đào Công Quyết nhấn mạnh việc lắp đặt trạm sạc tại hộ gia đình ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn, phải phát triển mạnh hệ thống trạm sạc công cộng, bảo đảm tất cả các thương hiệu đều có thể tiếp cận bình đẳng.

“Cần ưu tiên phát triển trạm sạc nhanh trên các tuyến cao tốc, quốc lộ, với quy hoạch rõ ràng về quỹ đất, nguồn cung điện, cùng các cơ chế, chính sách thu hút đầu tư như giảm tiền thuê đất, ưu đãi giá điện và hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất thiết bị trạm sạc”, ông khuyến nghị.