Chuẩn hóa kiểm toán năng lượng bằng định mức mới

Tiếp cận tính đúng, tính đủ và bám sát thực tiễn

Hiện nay, yêu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng trở nên cấp thiết, việc chuẩn hóa hoạt động kiểm toán năng lượng đang được đặt ra như một nhiệm vụ quan trọng đối với các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Tại Hội thảo tham vấn “Xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật cho hoạt động tư vấn hiệu quả năng lượng tại Việt Nam” diễn ra ngày 24/4, ông Nguyễn Trọng Hậu, Trưởng phòng Giải pháp kỹ thuật của Công ty Cổ phần Giải pháp công nghệ Việt Nam (VETS) đánh giá dự thảo định mức kinh tế kỹ thuật cho dịch vụ kiểm toán năng lượng, một công cụ được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển đáng kể trong việc nâng cao chất lượng và tính minh bạch của lĩnh vực này tại Việt Nam.

Ông Hậu cho biết, dự thảo được xây dựng vào tháng 4/2026 trên cơ sở hệ thống văn bản pháp luật tương đối đầy đủ, bao gồm Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 cùng các nghị định hướng dẫn thi hành có liên quan. Mục tiêu cốt lõi của bộ định mức là làm căn cứ để xây dựng giá và đơn giá dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực kiểm toán năng lượng. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo tính công khai, minh bạch trong chi tiêu ngân sách, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ kiểm toán năng lượng theo cơ chế đặt hàng hoặc đấu thầu.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là cách tiếp cận xây dựng định mức theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ. Theo đó, các hao phí được xác định phải phản ánh trung thực và đầy đủ những nguồn lực cần thiết để hoàn thành một cuộc kiểm toán năng lượng đáp ứng yêu cầu về chất lượng. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm tránh tình trạng định mức thấp hơn thực tế, gây khó khăn cho đơn vị thực hiện, hoặc cao hơn thực tế, dẫn đến lãng phí ngân sách.

Quá trình xây dựng bộ định mức được thực hiện trên cơ sở kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và khảo sát thực tiễn. Nhóm xây dựng đã tiến hành rà soát các văn bản pháp luật liên quan, đồng thời khảo sát tại nhiều doanh nghiệp và đơn vị tư vấn trong nước để thu thập dữ liệu thực tế về mức hao phí. Bên cạnh đó, dự thảo cũng tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế và các hướng dẫn thuộc khuôn khổ chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhằm đảm bảo tính hội nhập và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Về cấu trúc, định mức được thiết kế gồm ba thành phần chính là lao động, máy móc thiết bị và vật tư. Đây là ba yếu tố cơ bản cấu thành chi phí của một dịch vụ kiểm toán năng lượng, đồng thời cũng là căn cứ để xây dựng đơn giá một cách khoa học và minh bạch. Đáng chú ý, quy trình kiểm toán năng lượng trong dự thảo được chia thành 22 bước cụ thể, bao quát toàn bộ các công đoạn từ chuẩn bị, thu thập thông tin, đo kiểm hiện trường cho đến xây dựng giải pháp và hoàn thiện báo cáo.

Phân nhóm theo quy mô và siết chặt chất lượng đầu ra

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là việc phân loại các cơ sở được kiểm toán theo quy mô tiêu thụ năng lượng hàng năm, tính theo đơn vị tấn dầu quy đổi. Theo đó, các cơ sở được chia thành ba nhóm gồm từ 1.000 đến dưới 3.000 tấn dầu quy đổi, từ 3.000 đến dưới 10.000 tấn dầu quy đổi và từ 10.000 tấn dầu quy đổi trở lên.

Theo đại diện VETS, cách phân nhóm này nhằm đảm bảo tính phù hợp với đặc thù của từng loại hình doanh nghiệp. Các cơ sở có quy mô tiêu thụ năng lượng lớn thường có hệ thống thiết bị phức tạp hơn, đòi hỏi nhiều nguồn lực hơn trong quá trình kiểm toán. Vì vậy, dự thảo quy định định mức hao phí khác nhau cho từng nhóm, qua đó phản ánh đúng mức độ phức tạp và khối lượng công việc thực tế.

Chẳng hạn, đối với nhóm cơ sở có mức tiêu thụ năng lượng từ 10.000 tấn dầu quy đổi trở lên, định mức lao động được xác định ở mức cao, với hàng nghìn giờ công dành cho kỹ sư kiểm toán năng lượng và kỹ sư chính. Đối với các nhà máy quy mô lớn có hệ thống lò hơi hoặc lò công nghiệp phức tạp, dự thảo còn bổ sung định mức cho việc lắp đặt thêm các điểm đo và thực hiện gia công cơ khí phục vụ quá trình kiểm toán.

Bên cạnh yếu tố lao động, dự thảo cũng quy định rõ định mức sử dụng máy móc thiết bị và vật tư. Các thiết bị đo chuyên dụng như ampe kìm, máy phân tích điện năng, máy đo nhiệt độ hồng ngoại được tính toán theo số ca sử dụng, trong khi các vật tư tiêu hao như giấy in, mực in, pin cũng được lượng hóa cụ thể. Việc quy định chi tiết này góp phần đảm bảo tính minh bạch và khả năng kiểm soát chi phí trong quá trình triển khai dịch vụ.

Đáng chú ý, dự thảo không chỉ tập trung vào các yếu tố đầu vào mà còn đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt đối với chất lượng đầu ra của hoạt động kiểm toán năng lượng. Theo đó, báo cáo kiểm toán phải phản ánh chính xác hiện trạng sử dụng năng lượng của cơ sở thông qua các sơ đồ và cân bằng năng lượng, đồng thời xác định các cơ hội tiết kiệm năng lượng một cách định lượng. Các giải pháp đề xuất phải đi kèm với phân tích hiệu quả đầu tư, giúp doanh nghiệp có cơ sở để lựa chọn và triển khai.

Yêu cầu này nhằm đảm bảo rằng, kiểm toán năng lượng không chỉ dừng lại ở việc đánh giá hiện trạng mà còn mang lại giá trị thực tiễn thông qua các giải pháp cụ thể, khả thi và hiệu quả. Đây cũng là yếu tố then chốt để nâng cao niềm tin của doanh nghiệp đối với dịch vụ kiểm toán năng lượng, từ đó thúc đẩy nhu cầu và mở rộng thị trường.

Hiện nay, dự thảo định mức kinh tế kỹ thuật kiểm toán năng lượng vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến tham vấn từ các cơ quan, tổ chức và chuyên gia. Các nội dung được đưa ra xin ý kiến bao gồm tính hợp lý của việc phân nhóm theo ngưỡng tiêu thụ năng lượng, mức huy động nguồn lực thực tế cũng như các khoản chi phí cần loại trừ. Quá trình tham vấn này được kỳ vọng sẽ giúp hoàn thiện bộ định mức trước khi ban hành chính thức.