Xuất khẩu cá tra: Đối diện tăng trưởng âm

Khó khăn kép

Báo cáo của Tổng cục Thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) cho thấy, tổng diện tích nuôi cá tra năm 2019 đạt 6.205 ha (tăng 15% so với năm 2018), sản lượng đạt 1,72 triệu tấn (tăng 21,1% so với cùng kỳ năm 2018), kim ngạch XK đạt 2,0 tỷ USD (giảm 11,4% so với năm 2018). Mặc dù đã rất nỗ lực nhưng ngành hàng cá tra chưa đạt được mục tiêu tăng trưởng về XK theo kế hoạch.

Các thị trường xuất khẩu lớn của cá tra Việt Nam đều giảm về giá trị

Các tháng đầu năm 2020, dịch Covid - 19 diễn biến phức tạp đã ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế - xã hội và sản xuất, kinh doanh của nhiều quốc gia trên thế giới. Trong đó, nhiều quốc gia là thị trường lớn và trọng điểm của XK cá tra Việt Nam. Tính đến hết tháng 4/2020, tổng giá trị XK cá tra đạt 449,5 triệu USD, giảm gần 27% so với cùng kỳ năm 2019. Phần lớn các thị trường XK trong Top 10 thị trường lớn nhất của cá tra Việt Nam đều giảm về giá trị. Ngoại trừ XK sang Singapore tăng 12,7% và Anh tăng 1,1% so với cùng kỳ năm trước.

Nhận định của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam, với tình hình dịch Covid - 19 còn diễn biến phức tạp tại các thị trường XK lớn như Mỹ, EU, Brazil… XK cá tra trong quý II/2020 khó có thể thoát khỏi mức tăng trưởng âm. Nếu quý III/2020, tình hình dịch bệnh tại các nước đang là tâm dịch nằm trong tầm kiểm soát, hoạt động sản xuất, kinh doanh mở cửa trở lại thì XK cá tra mới có cơ hội phục hồi.

Theo ông Nguyễn Quang Hùng – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản, hiện nhiều quốc gia láng giềng đã tăng sản lượng nuôi cá tra, trước mắt để phục vụ tiêu thụ nội địa, nổi bật là Indonesia. Lần đầu tiên Indonesia giới thiệu sản phẩm cá tra tại hội chợ SEAFEX vào tháng 10/2018 ở Dubai, UAE và trong tháng 5/2019, Indonesia đã bước đầu gặt hái thành công, đánh dấu bằng lô hàng đầu tiên XK sang thị trường Ả rập Xê út. Như vậy, sự thiếu hụt sản phẩm cá tra Việt Nam tại thị trường Ả rập Xê út do lệnh cấm nhập khẩu sản phẩm thủy sản Việt Nam đã góp phần giúp Indonesia thành công bước đầu tại thị trường này. Trong khi đó, ngành cá tra của Việt Nam hiện còn thiếu các cơ sở dữ liệu, thông tin thị trường cụ thể đối với những thị trường trọng điểm, nhất là Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, ASEAN, châu Phi… để phục vụ công tác đánh giá, dự báo và tham mưu chỉ đạo điều hành.

Mặt khác, do giá cá nguyên liệu thấp kéo dài, hoạt động nuôi cá tra đã bắt đầu giảm. Đồng thời, biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp, khốc liệt tại Đồng bằng sông Cửu Long đã ảnh hưởng lớn đến nuôi trồng thủy sản, trong đó có cá tra.

Khơi thông thị trường đầu ra

Theo báo cáo của Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NN&PTNT), đối với lĩnh vực thủy sản, cục đã tổ chức các đoàn công tác kiểm tra hoạt động XK tại cửa khẩu; cập nhật các khó khăn, vướng mắc; hỗ trợ, hướng dẫn người dân và doanh nghiệp liên kết XK; đôn đốc phía Trung Quốc công nhận bổ sung danh mục dạng/loài sản phẩm, doanh nghiệp thủy sản Việt Nam được XK vào thị trường Trung Quốc. Đến nay, Trung Quốc đã công nhận cho 665 doanh nghiệp Việt Nam được phép XK và 21 doanh nghiệp đang gửi hồ sơ chờ được cấp phép XK thủy sản sang thị trường này. Bộ NN&PTNT cũng đang xây dựng và trình Chính phủ phê duyệt Đề án thúc đẩy tăng trưởng XK nông sản và thủy sản.

Về giải pháp sản xuất, tiêu thụ và XK cá tra trong bối cảnh hiện nay, Bộ NN&PTNT cho biết, trước mắt, trong tháng 5 và tháng 6/2020, có thể tập trung vào XK sản phẩm cá tra sang thị trường Trung Quốc; từ tháng 6, tháng 7 trở đi có thể tiếp cận, khôi phục lại thị trường EU. Trong tháng 6, sẽ phối hợp cùng các ngành liên quan mời những tập đoàn bán lẻ lớn ở Việt Nam ngồi lại, cùng nhau bàn giải pháp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm cá tra ở thị trường nội địa. Bởi lẽ, chỉ cần nội địa tiêu thụ được 10% - 20% sản lượng thì sẽ giảm áp lực cho XK.

Bên cạnh đó, Tổng cục Thủy sản cũng cho biết, sẽ tăng cường kiểm soát điều kiện nuôi trồng thủy sản và chất lượng vật tư đầu vào. Khuyến khích người nuôi, doanh nghiệp chế biến tham gia chuỗi liên kết, để sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh tình trạng dư nguồn cung cá nguyên liệu hoặc thiếu nguyên liệu phục vụ XK; đồng thời nâng cao chất lượng con giống; tiếp tục xử lý các rào cản kỹ thuật và tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại, phát triển thị trường. Theo đó, tiếp tục công tác chuẩn bị làm việc với Cơ quan thanh tra an toàn thực phẩm Hoa Kỳ (FSIS); tiếp tục tháo gỡ khó khăn để mở cửa lại thị trường Ả Rập Xê út.

Về phía các doanh nghiệp chế biến, Tổng cục Thủy sản khuyến nghị, cần chuẩn bị tốt nội lực để tận dụng cơ hội XK cá tra sang thị trường EU sau khi việc cắt giảm những dòng thuế liên quan có hiệu lực nhờ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA); sang thị trường Hoa Kỳ khi thị phần cá rô phi Trung Quốc gặp khó do mức thuế cao và POR 15 đang có lợi cho doanh nghiệp Việt Nam; nghiên cứu kỹ về một số thị trường có tiềm năng như Ấn Độ… Theo dõi sát diễn biến thị trường để ứng phó nhanh; đáp ứng các yêu cầu XK của các quốc gia nhập khẩu để sẵn sàng XK ngay khi có thời cơ. Đa dạng hóa sản phẩm theo từng phân khúc thị trường.

Tổng cục Thủy sản cũng khuyến nghị, các địa phương nuôi cá tra bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn có cơ chế chính sách, giải pháp điều chỉnh quy hoạch vùng nuôi nhằm ứng phó và hạn chế tác động của xâm nhập mặn đối với nuôi thương phẩm.