Việt Nam không dư thừa công suất, không tồn tại lao động cưỡng bức

Hoạt động sản xuất thúc đẩy bởi nhu cầu thị trường

Giữa tháng 3/2026, Cơ quan Đại diện thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã khởi xướng hai cuộc điều tra quy mô lớn theo quy định Mục 301(b) của Đạo luật Thương mại năm 1974 với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo đó, hai cuộc điều tra Mục 301 lần này liên quan tới: Tình trạng dư thừa công suất mang tính hệ thống của các ngành sản xuất, chế biến và hàng nhập khẩu vào Hoa Kỳ có sử dụng lao động cưỡng bức.

Trước diễn biến này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa gửi ý kiến tới USTR, khẳng định thực tiễn sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam không tồn tại tình trạng dư thừa công suất mang tính hệ thống, đồng thời không có dấu hiệu sử dụng lao động cưỡng bức trong sản xuất hàng xuất khẩu như các quan ngại được nêu.

Cụ thể, theo VCCI, từ góc độ sản xuất và đầu tư, với Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, văn bản nền tảng cho hoạt động sản xuất kinh doanh ở Việt Nam, các doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam không phân biệt nguồn gốc sở hữu đều hoạt động bình đẳng trên cùng một khung khổ pháp luật chung, với quyền tự do kinh doanh và tự quyết định tuyệt đối về sản lượng, đầu vào, đầu ra cho sản xuất theo các chỉ dấu thị trường và năng lực của doanh nghiệp.

“Sự mở rộng sản xuất trong những năm gần đây vì vậy phản ánh xu hướng khách quan của thị trường toàn cầu, bao gồm: sự gia tăng nhu cầu tiêu dùng, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng và làn sóng dịch chuyển đầu tư quốc tế” - văn bản của VCCI khẳng định.
Đáng chú ý, trong các ngành xuất khẩu chủ lực sang Hoa Kỳ như điện tử, máy móc thiết bị, đồ gỗ, dệt may và giày dép… phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hoạt động theo mô hình gia công theo đơn đặt hàng từ đối tác nước ngoài. Do đó, việc sản xuất được thực hiện nghiêm ngặt theo số lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu về sở hữu trí tuệ đã thỏa thuận. Điều này đồng nghĩa với việc sản lượng luôn gắn chặt với nhu cầu thực tế của thị trường, qua đó không tạo ra dư thừa công suất mang tính hệ thống.

Tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế

Cũng theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, pháp luật và thực tiễn lao động tại Việt Nam tuân thủ với các tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm các tiêu chuẩn liên quan đến lao động cưỡng bức. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã và đang tích cực hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm các cam kết trong các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới và các công ước quốc tế về lao động, như Công ước số 29 và số 105 của Tổ chức Lao động quốc tế.

Đặc biệt, Bộ Luật Lao động năm 2019 của Việt Nam nghiêm cấm lao động cưỡng bức dưới mọi hình thức, đồng thời bảo đảm quyền của người lao động trong việc tự do lựa chọn việc làm, thỏa thuận điều kiện lao động, tiền lương… Trên thực tế, các quyền này đang được thực thi rộng rãi, đặc biệt trong khu vực sản xuất.

Cùng với đó, với xu hướng gia tăng áp dụng các tiêu chuẩn môi trường - xã hội - quản trị (ESG), các doanh nghiệp ngày càng chủ động đầu tư nhiều nguồn lực vào chính sách và thực tiễn nhằm nâng cao phúc lợi và phát triển người lao động.

Đặc biệt, với một tỷ lệ lớn các khách hàng của Việt Nam là các công ty đa quốc gia (MNEs), các khuôn khổ thẩm định chuỗi cung ứng được thiết lập với tiêu chuẩn chặt chẽ và quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, nhất là trong lĩnh vực lao động. Các cơ chế này giúp ngăn ngừa các rủi ro vi phạm và bảo đảm mức độ tuân thủ tiêu chuẩn lao động trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trên cơ sở những lập luận được đưa ra, VCCI đề nghị USTR tiến hành các cuộc điều tra một cách thận trọng, dựa trên các thông tin đầy đủ, cập nhật, khách quan và phản ánh đúng thực tiễn hoạt động sản xuất của Việt Nam.

“Một kết luận khách quan và dựa trên bằng chứng sẽ góp phần duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Hoa Kỳ, đồng thời bảo đảm việc làm cho hàng triệu lao động trong các ngành sản xuất xuất khẩu của Việt Nam” - VCCI nêu rõ.

VCCI khẳng định Việt Nam không tồn tại tình trạng dư thừa công suất mang tính hệ thống, bởi hoạt động sản xuất luôn gắn chặt với nhu cầu thị trường, đặc biệt trong các ngành xuất khẩu chủ lực chủ yếu thực hiện theo đơn đặt hàng. Đồng thời, pháp luật Việt Nam nghiêm cấm lao động cưỡng bức, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và được thực thi rộng rãi trong thực tế.