Vi phạm cam kết trong giao dịch thương mại: Doanh nghiệp thiếu hiểu biết?

Nhiều hệ lụy

Khu vực làng nghề hiện đang giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội (KTXH) của các địa phương trên cả nước. Tại một số tỉnh, thành phố như: Hà Nội, Thái Bình, Đồng Nai, Thừa Thiên Huế… khu vực làng nghề đang chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị xuất khẩu sản phẩm thủ công mỹ nghệ (TCMN).

Tuy nhiên, theo ông Vi Văn Khải - Phó Chủ tịch Hội đồng tư vấn - Hiệp hội Làng nghề Việt Nam (HHLN): Dù đã tham gia xuất khẩu nhưng sự thiếu hiếu biểt về chính sách pháp luật, không nắm chắc quy tắc trong thực hiện hợp đồng xuất khẩu khiến không ít DN, cơ sở sản xuất tại làng nghề khó tìm kiếm thị trường mới, thậm chí phải chịu những hệ luỵ không nhỏ.

Khu vực làng nghề giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội

Ông Vi Văn Khải ví dụ, đã từng có DN làng nghề ký hợp đồng xuất khẩu 1 triệu con trâu gốm sang Nhật Bản với giá 1 USD/con. Tuy nhiên, lô hàng bị trả lại với nguyên do sản phẩm không đồng nhất về hình dáng và kích thước, buộc DN phải bán rẻ cho chính đối tác chỉ với 1/10 giá trị đã ký kết. Đáng nói, sau khi mua lại lô hàng, đối tác đã ghép 3 con trâu với các hình dáng khác nhau thành 1 sản phẩm và bán với giá 10 USD.

Theo ông Khải, sự vụ của DN trên xảy ra không hiếm ở khu vực làng nghề. Mới đây, sản phẩm TCMN của một DN tại Bắc Ninh đã vận chuyển sang tới Nhật Bản lại bị trả về bởi trên sản phẩm có dính tạp chất. Hay DN tại Hải Dương xuất khẩu sản phẩm mây tre đan sang thị trường Mỹ cũng bị trả lại do nhái mẫu mã của DN khác và bị kiện.

Hợp tác xã (HTX) Thủ công mỹ nghệ An Dương (Hải Dương) là một trong những cơ sở đầu tiên trong tổng số 100 DN được Bộ Công Thương lựa chọn, đào tạo đưa hàng hóa lên hệ thống phân phối của Amazon Global Spelling. Mặc dù được sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, nhưng HTX cũng đã gặp không ít khó khăn và phải làm đi làm lại hồ sơ, các loại giấy tờ do không hiểu biết và vi phạm các quy định pháp lý trong thủ tục xuất nhập khẩu.

Chủ động tìm hiểu thông tin

Có thể thấy, nhận thức về vấn đề pháp lý của DN làng nghề hiện nay khá hạn chế. Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quản lý, hỗ trợ khu vực làng nghề khá lớn với 14 văn bản. Tuy nhiên, như lời ông Bạch Quốc Khang – Phó Chủ tịch Hội đồng tư vấn - HHLN Việt Nam: Chính sách hỗ trợ làng nghề còn nhiều khiếm khuyết. Đầu tiên là cấp độ pháp lý không đủ mạnh, mới dừng ở Nghị định, không tạo được tác động bao trùm do Nghị định chỉ ở quy mô 1 ngành, trong khi khu vực làng nghề đa ngành, nghề.

Một nguyên nhân nữa, bản thân khả năng tiếp cận hệ thống văn bản pháp lý của cơ sở sản xuất, DN làng nghề thấp do thiếu hiểu biết, không chủ động tìm tới các tổ chức tư vấn pháp lý và không đầu tư đúng mức cho nhân lực … Hơn nữa, DN đang nhầm lẫn giữa 2 khái niệm sở hữu sản phẩm và sở hữu mẫu mã sản phẩm, dẫn tới tình trạng sao chép mẫu mã, điều này là tối kỵ trong xuất khẩu hàng TCMN.

Những năm gần đây, hàng loạt các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) Việt Nam ký kết đã có hiệu lực, mở ra cơ hội gia tăng xuất khẩu cho mặt hàng TCMN. Tuy nhiên, cũng như các ngành hàng khác, ngành TCMN cũng phải tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý như tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn gốc xuất xứ, trách nhiệm xã hội, môi trường. Nếu không vượt qua được các rào cản này, ngành TCMN trong nước bị thu hẹp, DN ngừng sản xuất và làng nghề bị mai một không phải là không thể xảy ra.

Giải pháp cho vấn đề này đầu tiên phải ở phía DN cần chủ động tìm hiểu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực liên quan. DN xuất khẩu tuân thủ hợp đồng, nâng cao năng lực sản xuất, có thể tìm sự trợ giúp từ các tổ chức tư vấn pháp luật. Điều quan trọng nhất như chia sẻ của bà Hà Thị Vinh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Gốm sứ Quang Vinh: “DN chủ động tìm hiểu kỹ hệ thống pháp luật của nước nhập khẩu, chuẩn bị đầy đủ các chứng nhận do đơn vị được công nhận, đánh giá, rồi mới tiến hành ký kết hợp đồng, sản xuất hàng hoá xuất khẩu”, bà Vinh nói.

Bà Hà Thị Vinh cũng cho rằng, không phải DN làng nghề nào cũng đủ sức thuê tư vấn pháp lý, do vậy với vai trò là đơn vị đại diện cho các làng nghề, HHLN Việt Nam cần thành lập trung tâm tư vấn pháp lý nhằm hỗ trợ cho DN, nhất là với các cơ sở sản xuất, kinh doanh hộ gia đình.

Đứng ở góc độ vĩ mô, ông Bạch Quốc Khang đề xuất: HHLN đề nghị Chính phủ nâng cao sức nặng của các văn bản pháp lý trong lĩnh vực làng nghề. Cụ thể, xây dựng luật làng nghề, từ đó xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện cụ thể, tạo tiền đề để liên kết các bộ, ngành, tổ chức chung tay thúc đẩy khu vực làng nghề, DN làng nghề phát triển đúng với xu hướng của thế giới.