Trái cây Đồng bằng sông Cửu Long: Tìm giải pháp tiêu thụ ổn định

Tăng - giảm thất thường

Theo quy hoạch nông nghiệp, nông thôn vùng ĐBSCL đến năm 2020, tầm nhìn 2030 có trên 300.000 ha trồng cây ăn trái và sản lượng đạt 3,8 triệu tấn. Trong đó, trồng tập trung 9 nhóm cây ăn trái chủ lực khoảng 185.000ha. Mỗi tỉnh phát triển 2 - 3 loại cây ăn quả chủ lực có lợi thế theo vùng tập trung, áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến, đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, an toàn vệ sinh thực phẩm. Xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường cho các sản phẩm cây ăn trái chủ lực có khả năng xuất khẩu như bưởi, xoài, vú sữa, dừa và chuối. Đầu tư xây dựng một số nhà máy chế biến trái cây...

Đầu tư chế biến trái cây, xuất khẩu để tăng giá trị

Nhưng trên thực tế, phát triển vườn cây ăn trái vùng ĐBSCL vẫn tự phát. Chính vì thế, hiệu quả kinh tế của cây ăn trái phải chịu may rủi, giá cả lên xuống của thị trường.

Đặc biệt năm 2020, được đánh giá là năm khó khăn nhất với ngành hàng cây ăn trái của ĐBSCL. Ngay từ những ngày đầu dịch bệnh (tháng 2/2020), nhiều nhà vườn ở vùng ĐBSCL xuất khẩu trái cây sang Trung Quốc gặp khó khăn. Các chủ vựa, thương lái ngưng mua hàng, giá bán các loại trái cây sụt giảm mạnh. Đơn cử như chôm chôm, nếu như những tháng đầu năm 2020 do ảnh hưởng của dịch bệnh, Trung Quốc ngưng nhập hàng, giá bán cho thương lái chỉ còn 5.000 - 6.000 đồng/kg, nhưng sau thời gian bị ảnh hưởng bởi hạn, mặn, nguồn cung giảm, nên hiện giá chôm chôm tăng hơn gấp đôi.

Giống như chôm chôm, nhiều thương lái tăng cường tìm mua mít Thái, đẩy giá mít lên cao, dao động từ 50.000 - 60.000 ngàn đồng/kg (tùy loại). Trong khi đó, vào thời điểm dịch bùng phát, giá mặt hàng này chỉ 10.000 - 12.000 đồng/kg. Giá mít Thái được thương lái mua giá cao vì xuất khẩu loại trái này sang Trung Quốc thuận lợi, và thị trường đang có nhu cầu cao.

Bên cạnh đó, giá chuối tại Kiên Giang, Hậu Giang, An Giang, Cần Thơ, tăng lên do nhiều thương lái thu mua chuối đưa đi các nơi tiêu thụ. Cụ thể, giá chuối xiêm mua tại vườn từ 8.000 - 10.000 đồng/nải, mức giá này tăng khoảng 2.000 - 4.000 đồng/nải so thời điểm đầu năm 2020.

Cần giải pháp hiệu quả

Chuyên gia kinh tế ĐBSCL Trần Hữu Hiệp đánh giá, cây ăn trái ĐBSCL có nhiều tiềm năng lợi thế nhưng chưa được đầu tư và khai thác đúng tầm. Cần được quy hoạch sản xuất theo hướng chuyên canh đặc sản trái ngon, giá trị cao, để đem lại nguồn lợi kinh tế, góp phần tăng trưởng xuất khẩu.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Hòa - Phó Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam - tồn tại trong sản xuất trái cây còn rất nhiều, nên đã gây trở ngại cho phát triển cây ăn trái. Giải pháp để phát triển cây ăn trái ĐBSCL là phải thay đổi tận gốc, tổ chức lại sản xuất, xây dựng vùng chuyên canh lớn trái cây đặc sản với diện tích tập trung và lớn, ít nhất cũng 5.000 - 7.000 ha cho một loại cây và có sự hợp tác giữa sản xuất và tiêu thụ, nhằm tăng số lượng cung cấp, ổn định về chất lượng và hạ giá thành sản phẩm. Chỉ có chuyên canh thì mới tăng được năng suất, bảo đảm chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trái cây vùng ĐBSCL phải chấp nhận cuộc chơi của kinh tế thị trường. Nhà vườn phải theo quy luật cung - cầu, không thể tự ý muốn trồng loại cây gì thì trồng và bán những thứ thị trường cần chứ không phải bán những gì mình có.

Có như vậy, trái cây ĐBSCL sẽ phát triển bền vững hơn, khi nơi đây có nền công nghiệp sản xuất, bảo quản tồn trữ và chế biến trái cây, hình thành được chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ - xuất khẩu trái cây, khi đó nhà vườn gắn kết với doanh nghiệp cùng hội cùng thuyền vươn ra biển lớn...