Tôn vinh đạo học trên bức tranh gỗ liền khối lớn nhất Việt Nam

Ngày 10/10, Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã tiếp nhận tác phẩm tranh gỗ “Vinh quy bái tổ” của Thành ủy- Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân – Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hà Nội trao tặng.

Khơi dậy tinh thần hiếu học

“Vinh quy bái tổ” là tác phẩm có quy mô độc bản, đạt hai kỷ lục Việt Nam: Tác phẩm tranh điêu khắc thủ công "Vinh quy bái tổ" trên gỗ liền khối lớn nhất Việt Nam và tranh gỗ "Vinh quy bái tổ" có số lượng người nhiều nhất Việt Nam, đánh dấu nỗ lực sáng tạo và khát vọng tôn vinh truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam.

Tác phẩm “Vinh quy bái tổ” được chế tác từ gỗ cẩm quý hiếm, với kích thước dài 8m33, rộng 1m70, dày 16cm. Bức tranh tái hiện sinh động hành trình khoa bảng từ thuở nhỏ học với thầy đồ, đến lều chõng đi thi hương rồi trẩy kinh thi Hội, thi Đình, đề tên Bảng vàng và được vua ban Ân Tứ trở về làng trong lễ vinh quy.

Bố cục bức tranh tuân thủ nguyên tắc mỹ thuật “Khí vận sinh động”, khiến đoàn rước như hình ảnh Rồng uốn lượn, biểu tượng gắn liền với tên gọi Thăng Long - Hà Nội. Cảnh sắc và nhân vật được khắc họa công phu dựa theo tiểu thuyết Lều Chõng của nhà văn Ngô Tất Tố, với sự xuất hiện đủ tầng lớp xã hội xưa: Sĩ, nông, công, thương - ngư, tiều, canh, mục.

Đặc biệt, hình ảnh Ngọ Môn, Điện Thái Hòa, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các, cổng làng, cây đa, giếng nước, sân đình… hòa quyện trong không khí lễ hội rộn ràng, tạo nên một trường đoạn sử thi bằng gỗ sống động.

Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho hay, việc đặt tác phẩm tranh gỗ “Vinh quy bái tổ” tại Nhà Tiền Đường, mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Đây là không gian giáo dục, văn hóa của Thăng Long - Hà Nội, nơi tôn vinh hiền tài, đề cao sự học và lưu giữ truyền thống của đạo học Việt Nam.

"Sự hiện diện của bức tranh, vì vậy, là lời nhắc nhở thiết tha về giá trị của trí tuệ Việt Nam. Đồng thời khẳng định sứ mệnh của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong việc gìn giữ, phát huy di sản văn hóa, khuyến khích học tập, khơi dậy tinh thần hiếu học, hun đúc nhân tài cho quốc gia”, ông Lê Xuân Kiêu nói.

Tôn vinh dòng chảy văn hóa dân tộc

Chia sẻ về tác phẩm, theo nghệ nhân Bùi Trọng Lăng, xưởng tranh gỗ Bùi Gia, xã Kiều Phú, Hà Nội - đại diện nhóm tác giả Bức tranh gỗ “Vinh quy bái tổ” là tiếng nói rõ ràng và thiết tha nhất cho khát vọng làm nghề của chúng tôi. Thông qua tác phẩm truyền tải, tôn vinh văn hóa và những dấu son trong dòng chảy lịch sử của dân tộc.

Sau 5 năm, nghệ nhân Bùi Trọng Lăng nhấn mạnh, với sự giúp đỡ của ban cố vấn và công sức hàng chục thợ lành nghề, tác phẩm "Vinh quy bái tổ" đã được đặt trang trọng trong Nhà Tiền Đường, Khu Thái học là tiền đề để tiếp tục đầu tư, nghiên cứu, chọn lọc và sáng tạo ra những tác phẩm tôn vinh dòng chảy văn hóa dân tộc.

Phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên mới

Trao đổi bên lề buổi lễ, chia sẻ với Báo Công Thương, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội cho rằng, tác phẩm tranh gỗ “Vinh quy bái tổ” không chỉ là một công trình nghệ thuật độc bản, mà còn là một biểu tượng văn hóa mang chiều sâu tư tưởng, tinh thần và tâm hồn Việt Nam.

Tác phẩm được chế tác thủ công từ gỗ cẩm quý hiếm, với kích thước đồ sộ và đạt hai kỷ lục Việt Nam, bức tranh là minh chứng cho trình độ thủ công mỹ nghệ truyền thống kết hợp với cảm hứng sáng tạo hiện đại. Ở đó, mỗi đường đục, nét chạm đều chứa đựng niềm tôn kính đối với di sản văn hóa dân tộc. "Nghệ nhân Bùi Trọng Lăng và ê-kíp đã không chỉ tái hiện một nghi lễ cổ, mà còn thổi hồn vào gỗ, khiến tác phẩm trở thành một trường đoạn sống động của lịch sử văn hóa Việt Nam"- PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.

Theo PSG.TS Bùi Hoài Sơn, “Vinh quy bái tổ” từ lâu đã trở thành hình ảnh kết tinh của đạo lý tôn sư trọng đạo, của khát vọng học hành, đỗ đạt, và của truyền thống hiếu học, trọng trí thức mà người Việt bao đời gìn giữ. Vì vậy, bức tranh gỗ “Vinh quy bái tổ” không đơn thuần là một tác phẩm mỹ thuật đặt trong di tích, mà là một “bài học văn hóa bằng gỗ”, được kể lại bằng ngôn ngữ của điêu khắc, được lưu truyền bằng sức mạnh của biểu tượng, và được nuôi dưỡng bằng tinh thần hiếu học Việt Nam. 

Đặc biệt, sự hiện diện của tác phẩm "Vinh quy bái tổ" tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng là lời nhắc nhở rằng trong mọi giai đoạn phát triển, “hiền tài luôn là nguyên khí của quốc gia” và việc tôn vinh, nuôi dưỡng nguyên khí ấy chính là cách chúng ta gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Không chỉ là niềm vinh dự của cá nhân đỗ đạt, lễ vinh quy bái tổ còn là biểu tượng của đạo lý Việt Nam: Tôn sư trọng đạo, hiếu lễ, đoàn kết làng xã, khát vọng phụng sự đất nước, tôn vinh sự học; Khuyến khích hiền tài đem sức mình cống hiến cho quốc gia.