Tính toán chiến lược cho ngành cơ khí

Tỷ lệ nội địa hóa tăng

Mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng 10 năm qua ngành cơ khí Việt Nam đã đạt được kết quả đáng ghi nhận, tỉ lệ nội địa hóa và xuất khẩu liên tục tăng. Báo cáo tại Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam của Bộ Công Thương cho thấy, về xuất khẩu, năm 2012, giá trị xuất khẩu cơ khí đạt 12,1 tỷ USD, tương đương 242.825 tỷ đồng. Năm 2012, tỷ lệ giá trị xuất khẩu cơ khí/tổng giá trị ngành cơ khí là 242.825 tỷ đồng/699.570,9 tỷ đồng, bằng 34,71%. Năm 2013, giá trị xuất khẩu cơ khí ước đạt 13,18 tỷ USD. Kết quả này khẳng định, ngành cơ khí đang trở thành một trong những ngành xuất khẩu quan trọng của Việt Nam.

Trước đây, đối với các dự án thủy điện, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu các thiết bị cơ khí thủy công, nhưng hiện nay toàn bộ phần này do các doanh nghiệp (DN) cơ khí trong nước đảm nhận, kể cả đối với các nhà máy thủy điện lớn như Thủy điện Sơn La có công suất đến 2.400MW. Các liên danh cơ khí trong nước đã chế tạo và cung cấp thiết bị cơ khí thủy công cho các nhà máy thủy điện: A Vương, Plêykrông, Bản Vẽ, Quảng Trị, Sesan 3, Sesan 4, Đồng Nai, Huội Quảng, Bản Chát, Sơn La... với tổng trọng lượng thiết bị lên tới hàng chục nghìn tấn.

Sản xuất xe gắn máy cũng đã có những tiến bộ vượt bậc, thỏa mãn nhu cầu trong nước và xuất khẩu, khoảng 150.000 xe/năm. Tỷ lệ nội địa hóa các loại xe gắn máy do trong nước sản xuất đạt khoảng 85 - 95%.

Ông Nguyễn Văn Thụ, Chủ tịch Hiệp hội DN cơ khí Việt Nam, dẫn chứng với ngành xi măng, cơ khí trong nước đã thiết kế, chế tạo toàn bộ dây chuyền thiết bị đồng bộ cho nhà máy xi măng công suất đến 800.000 tấn/năm. Tổng công ty Lắp máy Việt Nam đã tham gia chế tạo thiết bị cho Nhà máy Xi măng Sông Thao với tỷ lệ nội địa hóa đạt 70% về khối lượng, 40% về giá trị. Tổng công ty Cơ khí  xây dựng đã chế tạo thành công thiết bị phi tiêu chuẩn và hệ thống băng tải cho Nhà máy Xi măng Sông Gianh và chế tạo, lắp đặt thiết bị cơ điện cho Nhà máy Xi măng Đồng Bành....

Đặc biệt, máy biến áp 500 kV do Công ty CP Chế tạo Thiết bị điện Đông Anh nghiên cứu, chế tạo có tỷ lệ nội địa hóa đạt 45% về giá trị và 95% về khối lượng gia công. Theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam là nước duy nhất tại khu vực Đông Nam Á sản xuất thành công loại máy biến áp này với giá thành thấp hơn 25-30% so với nhập ngoại.

Ưu tiên phát triển cơ khí chế tạo, nâng cao năng lực canh tranh

Theo ông Nguyễn Văn Thụ từ nay đến năm 2025, nhu cầu đầu tư cho các ngành công nghiệp nhiệt điện, thủy điện, xi măng, hóa chất, nhôm… ở Việt Nam là rất lớn, ước tính vốn đầu tư khoảng 107 tỷ USD, trong đó phần việc liên quan đến cơ khí, chế tạo (máy móc, thiết bị…) giá trị không nhỏ. Vì vậy, ngành cơ khí phải chú trọng thực hiện chế tạo thiết bị cho các nhà máy nhiệt điện với tổ máy 600MW theo chương trình nội địa hóa. Ngoài ra, cần tập trung đầu tư cho việc chế tạo thiết bị công nghiệp hóa chất, tuyển khoáng là những ngành công nghiệp ưu tiên.

Cơ khí là công nghiệp nền tảng, có vị trí quan trọng trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các chỉ tiêu chính về sản xuất, kinh doanh của ngành cơ khí tuy năm sau cao hơn năm trước nhưng khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước của ngành năm 2012 mới đạt 32,58%, thấp hơn mục tiêu của Chiến lược là đáp ứng 40% đến 50% nhu cầu trong nước vào năm 2010.

Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương tập trung rà soát trên cơ sở kế thừa để xây dựng chiến lược gắn với quy hoạch phát triển ngành cơ khí trong giai đoạn tới. Thủ tướng nêu rõ: Chiến lược phải gắn với quy hoạch, trong đó xác định rõ sản phẩm và lĩnh vực ưu tiên gắn với cơ chế chính sách cụ thể để thực hiện. Ví dụ như lĩnh vực ưu tiên cơ khí chế tạo đáp ứng máy cho nông nghiệp. Xây dựng chiến lược quy hoạch phải hết sức lưu ý trong điều kiện mới, điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập và cạnh tranh, không phải kế hoạch theo kiểu bao cấp như trước. Chiến lược vừa phải chú ý cạnh tranh ngay trên sân nhà, thay thế nhập khẩu, vừa phải tính tới xuất khẩu.

Thủ tướng cũng chỉ đạo các Bộ, ngành chức năng tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, phù hợp với thực tiễn trên tinh thần khuyến khích và hỗ trợ, nhất là các cơ chế, chính sách liên quan đến đất đai, thuế thu nhập, thuế VAT cho DN cơ khí và thuế bảo hộ sản phẩm trong nước phù hợp với các cam kết quốc tế. Gắn với đó là xây dựng các chính sách tín dụng phù hợp nhằm phát triển thị trường cho ngành cơ khí; thúc đẩy phát triển của ngành công nghiệp phụ trợ./.

Lan Anh