Thực thi quy tắc xuất xứ trong EVFTA: Nâng cao nội lực doanh nghiệp Việt

Xuất xứ phức tạp

Theo Thông tư số 11/2020/TT-BCT của Bộ Công Thương, EVFTA quy định 2 loại xuất xứ, gồm xuất xứ thuần tuý và xuất xứ không thuần tuý. Thông tư cũng quy định rõ 13 trường hợp hàng hóa được coi có xuất xứ thuần túy tại một nước thành viên. Trong đó, khoáng sản khai thác từ lòng đất hoặc đáy biển của nước thành viên; sản phẩm của động vật sống được nuôi dưỡng tại nước thành viên; sản phẩm thu được từ nuôi trồng thủy sản trong đó cá, động vật giáp xác và động vật thân mềm được sinh ra hoặc nuôi dưỡng từ trứng, cá bột, cá nhỏ và ấu trùng… và hàng hóa được sản xuất hoàn toàn tại nước thành viên.

Quy tắc xứ xuất xứ trong EVFTA khá phức tạp đòi hỏi doanh nghiệp nâng cao năng lực để đáp ứng

Hàng hóa có xuất xứ không thuần túy được coi là đã trải qua công đoạn gia công hoặc chế biến đầy đủ khi đáp ứng quy tắc cụ thể mặt hàng quy định tại Phụ lục II ban hành kèm theo thông tư 11.

Bên cạnh đó, thông tư cũng quy định cụ thể về cơ chế chứng nhận xuất xứ hàng hóa, việc khai báo và cấp C/O mẫu EUR.1 cũng như quy định về tự chứng nhận xuất xứ đối với hàng hóa từ EU và từ Việt Nam.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, QTXX trong EVFTA không hoàn toàn mới nhưng khá phức tạp, bởi được xây dựng và đàm phán dựa trên QTXX trong cơ chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP). Đây là cơ chế ưu đãi mà EU dành cho Việt Nam nhiều năm nay. Tuy nhiên, QTXX trong EVFTA có nhiều điểm mới, ví dụ một số mặt hàng như dệt may, mực và bạch tuộc chế biến được phép cộng gộp xuất xứ với nguyên liệu từ nước không phải thành viên hiệp định; quy định cho hưởng ưu đãi đối với một số lãnh thổ đặc thù hay chia nhỏ hàng hóa ở nước thứ ba ngoài hiệp định…

Cùng doanh nghiệp xây dựng chuỗi cung ứng

Có thể thấy, QTXX trong EVFTA khá chặt đồng nghĩa việc đáp ứng các quy tắc này của DN là không dễ dàng, nhất là với một số ngành hàng xuất khẩu chủ lực. Đơn cử, nhóm hàng dệt may có QTXX từ vải trở đi, tức vải nguyên liệu được dùng để may quần áo phải được dệt tại Việt Nam hoặc các nước thành viên EU. Quy tắc này khiến DN dệt may trong nước khá lo lắng bởi 60% nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất của ngành đang được nhập khẩu từ Trung Quốc.

EVFTA là cánh cửa đưa hàng hoá Việt Nam tiến sâu hơn và thị trường EU

Hay nhóm hàng thủy sản, hiệp định cho phép Việt Nam sử dụng quy tắc cộng gộp, sử dụng mực và bạch tuộc nguyên liệu từ các nước ASEAN để sản xuất mực và bạch tuộc chế biến xuất khẩu sang EU. Tuy vậy, các cam kết trong hiệp định làm tăng các yêu cầu về môi trường liên quan tới đánh bắt hải sản. Việc tuân thủ các quy tắc này có thể làm tăng chi phí sản xuất và tăng giá thành sản phẩm.

Rõ ràng, việc đáp ứng QTXX trong EVFTA là thách thức với DN. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận ở khía cạnh tích cực, áp lực này sẽ khiến DN trong nước nỗ lực nâng cao năng lực sản xuất, chế biến sâu, liên kết xây dựng chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu để đáp ứng QTXX và hưởng ưu đãi từ hiệp định.

Để đồng hành cùng DN, trong thời gian qua, bên cạnh việc xây dựng các văn bản hướng dẫn thực thi hiệp định, Bộ Công Thương cũng đã phối hợp với các hiệp hội ngành hàng như dệt may, da giày xây dựng chiến lược phát triển. Mục tiêu ưu tiên là phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước, phát triển khâu thiết kế. Tăng cường quản lý nhà nước về công tác cấp giấy chứng nhận xuất xứ và chống gian lận xuất xứ hàng hóa.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tăng cường hỗ trợ DN Việt Nam cách xử lý, thực hiện và rà soát về mặt kỹ thuật khi có yêu cầu về kiểm tra, xác minh xuất xứ từ phía EU. Thành lập các đoàn trực tiếp kiểm tra, xác minh xuất xứ tại cơ sở sản xuất của DN để đảm bảo việc thực hiện QTXX, đồng thời ngăn chặn các hành vi gian lận xuất xứ.