Thúc đẩy ứng dụng công nghệ cảm biến để bảo vệ môi trường

Sử dụng công nghệ 4.0 để bảo vệ môi trường từ ‘nâu’ sang ‘xanh'

Từ “vô hình” đến “hữu hình”

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng trở nên nghiêm trọng thì người dân cần được biết hiện trạng ô nhiễm đang ở mức nào, vì sao, có thể ảnh hưởng tới sức khỏe như thế nào, và cần làm gì? Việc theo dõi chất lượng không khí không giúp làm giảm mức độ ô nhiễm, nhưng dữ liệu từ việc quan trắc giúp xây dựng thông tin rõ ràng về hiện trạng và kêu gọi hành động.

Cần thiết phải kiểm soát ô nhiễm không khí

Tuy nhiên, dữ liệu chất lượng không khí ở Việt Nam thường không đầy đủ, liên tục, ngay cả ở TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội. Nguyên nhân của tình trạng này là các trạm quan trắc chất lượng không khí chưa đủ độ phủ rộng, hoặc hoạt động không liên tục.

Trên thực tế, phải đến cuối năm 2018, cụm từ "ô nhiễm không khí" mới dần được người dân Việt Nam biết đến nhiều hơn, thông qua các tin tức cập nhật về tình hình chất lượng không khí từ nhiều trang web, ứng dụng và các kênh truyền thông. Dữ liệu từ công nghệ cảm biến cũng đã góp phần tạo nên bức tranh “hữu hình” ở Việt Nam.

Đại diện tổ chức Live&Learn - bà Nguyễn Quỳnh Giao - cho biết: Tại Việt Nam, công nghệ cảm biến được sử dụng trong 1 số hệ thống quan trắc của nhà nước, trong nhiều nghiên cứu, đặc biệt gần đây phổ biến với trường học, cộng đồng cho nâng cao nhận thức, khoa học công dân và bổ sung thông tin quan trắc.

3 năm qua, một số công ty trong nước đã sản xuất, lắp đặt các thiết bị cảm biến chất lượng không khí ngoài trời và trong nhà, nhằm hỗ trợ người dân theo dõi chất lượng không khí tại nơi mình sống, nhất là những địa phương và khu vực chưa có trạm quan trắc.

Gần đây, Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) và tổ chức Live&Learn, cùng nhiều nhà khoa học khác thực hiện báo cáo hiện trạng bụi PM2.5 ở Việt Nam sử dụng dữ liệu đa nguồn từ trạm quan trắc, cảm biến và dữ liệu vệ tinh. Tuy nhiên, việc đặt ra hiện nay, cần có chính sách để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và sự tham gia của cộng đồng trong giám sát chất lượng không khí.

Kinh nghiệm quốc tế

Chia sẻ tại hội thảo, nhiều chuyên gia đồng tình quan điểm, Việt Nam rất cần tham khảo kinh nghiệm và xu thế quốc tế để thúc đẩy ứng dụng công nghệ cảm biến cho nhiều mục đích như giáo dục, nâng cao nhận thức, nghiên cứu, bổ sung dữ liệu cho hệ thống quan trắc nhà nước.

Theo TS. Andrea Clements - Phòng Nghiên cứu và Phát triển, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA) - tại Mỹ, US EPA đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ phát triển và ứng dụng công nghệ cảm biến, trong đó nổi bật là chương trình đánh giá hoạt động của cảm biến và tài liệu khuyến nghị về thiết bị cảm biến mà nhiều quốc gia khác đang tham khảo để sử dụng.

Các chương trình và tài liệu này liên tục cập nhật nội dung về cảm biến chất lượng không khí sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau như: Nghiên cứu; khoa học công dân; giáo dục, truyền thông; nhận diện nguồn ô nhiễm; bổ sung dữ liệu cho mạng lưới quan trắc tiêu chuẩn. US EPA tạo điều kiện cho các tổ chức đánh giá những thiết bị cảm biến, bao gồm việc cho phép đặt cạnh các trạm quan trắc tiêu chuẩn, cũng như đưa ra nghiên cứu và khuyến nghị để nâng cao chất lượng dữ liệu.

Một chương trình gần đây, US EPA đã tích hợp dữ liệu từ thiết bị cảm biến của hãng PurpleAir vào bản đồ các đám cháy trên toàn quốc, nhằm cung cấp thông tin về chất lượng không khí để người dân chủ động bảo vệ sức khỏe khỏi ô nhiễm từ các đám cháy, đặc biệt ở khu vực chưa có trạm quan trắc của chính phủ.

Ông Sean Khan - Giám đốc Chương trình toàn cầu Hệ thống giám sát chất lượng không khí cho mọi người, Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP) - cho biết: UNEP đã và đang thúc đẩy rất nhiều nỗ lực cải thiện chất lượng không khí, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển thường bị thiếu hụt dữ liệu chất lượng không khí.

Chương trình hệ thống quan trắc chất lượng không khí toàn cầu của UNEP thúc đẩy sự đổi mới công nghệ và sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, các đơn vị tư nhân nhằm tăng cường tích hợp và sử dụng các công nghệ quan trắc cảm biến và vệ tinh bên cạnh các trạm quan trắc chuẩn của nhà nước. Trong đó, UNEP đã kí thỏa thuận hợp tác với các công ty như Google và IQAir để xây dựng bản đồ chất lượng không khí toàn cầu áp dụng thành tựu khoa học công nghệ của trí tuệ nhân tạo và học máy.