Thúc đẩy cải cách, đưa nền kinh tế thị trường đi vào thực chất

Thách thức lớn

Nêu bật dấu ấn trong quá trình hoàn thiện nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đã chỉ rõ, đến nay các yếu tố nền tảng cho sự vận hành của cơ chế thị trường của Việt Nam đã hình thành và ngày càng thể hiện rõ; quá trình chuyển đổi của nền kinh tế đã giúp quy mô nền kinh tế được mở rộng, chất lượng tăng trưởng được cải thiện. Việt Nam từ một nước nghèo, kém phát triển đã trở thành nước đang phát triển và tham gia nhóm nước có thu nhập trung bình thấp từ năm 2008, từ nước nhập siêu đã trở thành nước xuất siêu...

Dù vậy, trong quá trình tiếp tục hoàn thiện nền kinh tế thị trường Việt Nam vẫn tồn tại rất nhiều hạn chế. Theo CIEM, nhà nước còn làm thay nhiều việc của thị trường, trong khi chưa thực hiện tốt chức năng của mình, đặc biệt chức năng tạo lập và thực thi hiệu quả khung pháp luật. Hiệu lực hiệu quả quản lý nhà nước cải thiện nhưng không đáng kể, chưa đáp ứng yêu cầu, cải thiện môi trường kinh doanh có xu hướng chững lại và thiếu đồng bộ; các loại thị trường đã hình thành nhưng chậm phát triển. Tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm, chất lượng tăng trưởng cải thiện chậm và có xu hướng phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực FDI.

Việt Nam từ nước nhập siêu đã trở thành nước xuất siêu...

Với những vấn đề đang tồn tại, bà Nguyễn Thị Luyến - Phó Trưởng ban Ban Nghiên cứu cải cách và phát triển DN (CIEM) - nhận định, thách thức phía trước trong quá trình tiếp tục hoàn thiện nền kinh tế thị trường ở Việt Nam còn khá lớn, như trong xác định cụ thể, rõ ràng nội hàm nền kinh tế thị trường phù hợp với điều kiện, bối cảnh mới; giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường, vấn đề sở hữu và quyền tài sản, phát triển các thị trường nền tảng, nhất là thị trường đất đai và trong cải cách DN nhà nước, phát triển các khu vực khu vực kinh tế tư nhân…

Đổi mới tư duy

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước có thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để thực hiện khát vọng này, TS. Trần Thị Hồng Minh - Viện trưởng CIEM - cho rằng, đòi hỏi phải có những cải cách mạnh mẽ, sâu rộng để chuyển đổi thực chất hơn nữa sang nền kinh tế thị trường.

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cải cách kinh tế phải gắn liền với tháo gỡ rào cản, trao quyền, thúc đẩy tư nhân phát triển. Do đó, chúng ta cần làm rõ sự can thiệp của nhà nước vào thị trường ở mức độ nào. Bởi, hiện nhiều bộ, ngành đưa ra các thông tư với mục tiêu quản lý trong khi quản lý chỉ là phương tiện chứ không phải mục tiêu.

Còn ông Lê Duy Bình - Giám đốc Điều hành Eonomica Việt Nam - khuyến nghị, để đưa Việt Nam chuyển sang một “nấc thang” mới trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, cộng đồng DN cũng cần đổi mới tư duy, chấp nhận đối mặt với những “cú sốc” của thị trường, của nền kinh tế thay vì đòi hỏi được “giải cứu” từ phía nhà nước.

Từ góc độ chuyên gia quốc tế, ông Dennis Quennet - Giám đốc Chương trình Cải cách kinh tế vĩ mô/Tăng trưởng xanh - cho hay, Việt Nam cần lưu ý cả 3 điều kiện để có được nền kinh tế thị trường đầy đủ, đó là về hội nhập quốc tế, khu vực và tăng trưởng.

Trong bối cảnh Việt Nam đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), theo một số chuyên gia kinh tế, việc vận hành nền kinh tế theo nguyên tắc thị trường cần đòi hỏi ở cấp độ cao hơn. Điều này không chỉ giảm rủi ro trước những biến động của thị trường thế giới, mà còn giúp Việt Nam cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh cho khu vực DN và nền kinh tế.

Nhìn lại 35 đổi mới, một trong số bài học kinh nghiệm rút ra đó là chuyển đổi nền kinh tế phải phù hợp với sự thay đổi của bối cảnh, điều kiện phát triển kinh tế, xã hội trong và ngoài nước. Vì vậy, với những biến động lớn của nền kinh tế thế giới, tác động của đại dịch Covid-19 vừa qua, Viện trưởng CIEM - Trần Thị Hồng Minh - cho biết, tới đây cần tập trung tiếp tục đổi mới tư duy và hình thành rõ hơn về mô hình kinh tế thị trường ở Việt Nam; giải quyết tốt mối quan hệ giữa nhà nước, thị trường và xã hội; cải cách sở hữu và phát triển lực lượng sản xuất, đặc biệt là kinh tế tư nhân. Đồng thời, tập trung phát triển các thị trường nhân tố sản xuất để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực cũng như đảm bảo cạnh tranh công bằng, phát triển bền vững.