Thanh Hóa: Thị trường vẫn “ngại ngùng” khi dùng cát nhân tạo thay thế cát tự nhiên

Giải pháp thay thế cát tự nhiên

Thanh Hóa, một trong những địa phương có số lượng mỏ khoáng sản được cấp phép lớn nhưng tình trạng “khát cát” lại đang ở mức đáng báo động. Trong số hơn 300 mỏ khoáng sản thì có 29 mỏ cát được cấp phép khai thác với tổng trữ lượng được phép khai thác là 10,4 triệu m3 nhưng hiện chỉ có 3 mỏ hoạt động với tổng công suất 95.000m3/năm.

Trong khi nhu cầu sử dụng cát năm 2025 ước tính là 5,49 triệu m3, thiếu khoảng 4,706 triệu m3. Dự báo giai đoạn 2026-2030 nhu cầu sử dụng là hơn 38 triệu m3, trong khi đó tổng trữ lượng cát tự nhiên theo quy hoạch đến năm 2030 chỉ đạt khoảng 18 triệu m3, với khả năng khai thác thực tế chưa tới 14 triệu m3.

Sự thiếu hụt này đã và đang kéo theo hàng loạt hệ lụy nguy hiểm như tiến độ nhiều công trình bị đình trệ, giá vật liệu leo thang, thị trường xuất hiện hiện tượng đầu cơ, thổi giá. Rõ ràng, nếu không có giải pháp tổng thể, lâu dài, tình trạng này sẽ tiếp tục là “điểm nghẽn” trong quá trình phát triển hạ tầng và đô thị hóa ở Thanh Hóa.

Để giải quyết thực trạng này, tỉnh Thanh Hóa đã tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, một trong số đó là khuyến khích dùng cát nhân tạo thay thế cho cát tự nhiên.

Cát nhân tạo được sản xuất từ nguồn nguyên liệu đá có trong tự nhiên, có những tính chất đặc biệt như hạt đồng đều hơn, có thể điều chỉnh modul và tỷ lệ thành phần hạt theo từng yêu cầu cấp phối cho các loại bê tông khác nhau.

Cát nhân tạo cũng cho phép tiết kiệm xi măng, nhựa đường, rút ngắn thời gian thi công và tăng tuổi thọ công trình. Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, việc sử dụng cát nhân tạo còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt khi giá thành hiện thấp hơn nhiều so với cát tự nhiên.

Ngay từ đầu năm 2025, UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Công văn số 1191/UBND-CN ngày 23/1/2025 về việc tăng cường sản xuất và tiêu thụ cát nghiền nhân tạo trên địa bàn tỉnh. Tỉnh Thanh Hóa khuyến khích sử dụng cát nghiền trong các công trình có vốn ngân sách nếu đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và có tính cạnh tranh về giá.

Cùng với đó, tỉnh định hướng phát triển vùng sản xuất cát gắn với các mỏ đá thuận lợi về giao thông, hình thành chuỗi cung ứng khép kín từ khai thác đến tiêu thụ.

"Khát hàng" nhưng người tiêu dùng  vẫn không hào hứng với cát nhân tạo

Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh hiện có khoảng 170 mỏ đá vôi đủ điều kiện để sản xuất cát nghiền nhân tạo với trữ lượng 600 triệu m3. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh cũng đã có 21 đơn vị đầu tư, lắp đặt thêm dây chuyền sản xuất cát nghiền tại các mỏ đá, với tổng công suất thiết kế đạt khoảng 2,03 triệu m3/năm.

Đây thực sự là một con số ấn tượng trong bối cảnh trữ lượng cát tự nhiên ngày càng cạn kiệt, khan hiếm.

Bên cạnh đó, có 1 dự án đang trong quá trình triển khai đầu tư, với công suất dự kiến khoảng 0,18 triệu m3/năm. Nguồn cát nghiền từ các cơ sở này có khả năng thay thế khoảng 50 - 60% tổng sản lượng cát tự nhiên phục vụ thi công các công trình xây dựng trên địa bàn tỉnh.

Với nhiều lợi thế sẵn có, tuy nhiên cát nhân tạo vẫn chưa được khách hàng tin dùng, cũng xuất phát từ thói quen sử dụng cát tự nhiên, lo ngại cát nhân tạo không đạt tiêu chuẩn.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Đắc Hải, cán bộ kỹ thuật tại mỏ đá Hà Tân (xã Hoạt Giang, tỉnh Thanh Hóa) chia sẻ, cát nhân tạo được sử dụng từ loại đá 05, sau đó đưa qua các dây chuyền nghiền, sàng lọc, rửa…

“Nguyên liệu sản xuất cát nhân tạo là loại đá 05, rất ít sử dụng, có thể phải bỏ đi, việc sử dụng để nghiền ra cát là rất có lợi. Cát nhân tạo khi dùng làm bê tông thì chất lượng cũng hơn hẳn so với cát tự nhiên bởi hạt đều, sạch. Tuy nhiên, hiện cát nhân tạo chúng tôi sản xuất ra chỉ dùng cho nội bộ công ty”, ông Nguyễn Đắc Hải cho biết.

Còn đại diện Công ty TNHH Thương mại Phú Sơn cho biết, rõ ràng cát nhân tạo có nhiều ưu điểm về chất lượng kỹ thuật và giá cả, tuy nhiên nhu cầu tiêu thụ lại thấp do thị hiếu, thói quen của người tiêu dùng. Chúng tôi có đủ điều kiện để nâng công suất sản xuất tuy nhiên vẫn thực sự lo ngại về thị trường.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Tuấn (phường Nguyệt Viên, tỉnh Thanh Hóa) chia sẻ, cát nhân tạo về chất lượng thì tốt, hạt đều đạt tiêu chuẩn theo mong muốn. Cát nhân tạo cũng được sàng rửa sạch sẽ, không bị lẫn tạp chất, sử dụng rất tốt cho bê tông thương phẩm và trộn nhựa Asphalt làm đường.

“Giá cát nhân tạo giá thành chỉ bằng 2/3 so với cát tự nhiên, lợi tích kinh tế đã rõ, sản phẩm bê tông đạt được mác rất cao so với cùng một cấp phối khi sử dụng cát tự nhiên và còn giảm được lượng xi măng khi pha trộn. Khi đến các công trình, dự án thì đã được khách hàng kiểm chứng và công nhận chất lượng tốt, rất ủng hộ. Tuy nhiên một số đối tượng khách hàng khác vẫn chưa hiểu hết về đặc tính kỹ thuật khi sử dụng cát nhân tạo nên vẫn còn phân vân, e ngại, họ cho rằng đó là đá mạt, chất lượng không tốt nên vẫn chưa tin dùng”, đại diện Công ty TNHH Hoàng Tuấn chia sẻ.

Thông tin từ Sở Xây dựng Thanh Hóa cho biết, tỉnh Thanh Hóa phấn đấu đến năm 2030 sử dụng tối thiểu 40% cát nghiền, cát tái chế từ phế thải công nghiệp. Việc đẩy nhanh tiến độ xây lắp các dây chuyền và dự án sản xuất cát nghiền - cát nhân tạo để sớm đưa vào hoạt động là rất cần thiết, giúp chủ động nguồn nguyên liệu cát cho tương lai.