Thái Nguyên: Đẩy mạnh chế biến sâu để nâng giá trị cây chè

Chuyển từ bán nguyên liệu sang nâng giá trị

Thái Nguyên được biết đến là một trong những vùng chè nổi tiếng của cả nước. Cây chè không chỉ tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân mà còn gắn với đời sống văn hóa, góp phần hình thành thương hiệu nông sản đặc trưng của địa phương.

Tuy nhiên, yêu cầu của thị trường ngày càng thay đổi. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến hương vị mà còn chú trọng chất lượng, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và sự đa dạng của sản phẩm. Trong bối cảnh đó, việc chỉ cung cấp chè nguyên liệu hoặc trà truyền thống khó tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Trước yêu cầu mới, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU (ngày 3/2/2025) về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025 - 2030. Nghị quyết xác định định hướng phát triển ngành chè theo hướng hiện đại, bền vững; đẩy mạnh sản xuất an toàn, hữu cơ gắn với chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm.

Cùng với đó là yêu cầu thu hút đầu tư, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, tổng giá trị sản phẩm thu được từ cây chè đạt khoảng 25.000 tỷ đồng. Tỉnh đặt mục tiêu 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng.

Đáng chú ý, toàn bộ doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) có vùng nguyên liệu sẽ ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc. 100% sản phẩm trà được kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử.

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU, những chuyển biến bước đầu đã được ghi nhận. Tính đến nay, diện tích chè toàn tỉnh đạt 22.200 ha, bằng 98,3% kế hoạch năm; sản lượng chè búp tươi đạt trên 127 nghìn tấn.

Toàn tỉnh hiện có gần 6.670 ha chè được chứng nhận VietGAP, hữu cơ; 141 mã số vùng trồng được cấp và quản lý. Đặc biệt, Thái Nguyên có 204 sản phẩm chè đạt OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó 6 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Những con số này cho thấy ngành chè đang từng bước dịch chuyển từ tư duy chú trọng sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Hợp tác xã chủ động nâng tầm sản phẩm

Trong quá trình chuyển đổi, các HTX đang đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và phát triển sản phẩm.

HTX Chè La Bằng, xã La Bằng là một trong những mô hình tiêu biểu. HTX hiện có 30 ha vùng nguyên liệu, trong đó 17 ha sản xuất theo hướng hữu cơ và liên kết với gần 200 hộ dân.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Chè La Bằng, thị trường hiện nay đặt ra yêu cầu cao không chỉ về hương vị mà cả chất lượng, quy trình sản xuất và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Từ thực tế đó, HTX xác định tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ, duy trì sản phẩm OCOP 5 sao; đồng thời đầu tư công nghệ chế biến, phát triển thương mại điện tử và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Cùng hướng đi này, HTX Chè Thủy Thuật, xã Đại Phúc tập trung phát triển phân khúc trà cao cấp. HTX có 10 ha vùng nguyên liệu hữu cơ, trong đó 5 ha liên kết với các hộ dân. Hiện HTX có 3 sản phẩm OCOP 4 sao gồm chè Tôm nõn, Nhất Tâm Trà và Lộc Đinh Trà.

Còn theo chị Phạm Thị Thủy, Giám đốc HTX Chè Thủy Thuật, lợi thế cạnh tranh được HTX xác định là kiểm soát chặt chẽ vùng nguyên liệu và quy trình chế biến. Thay vì tập trung cạnh tranh về sản lượng, HTX chú trọng chất lượng và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Cùng với đó, hoạt động quảng bá, bán hàng trên các nền tảng số như TikTok Shop, Shopee, Facebook, Zalo và website riêng được đẩy mạnh. Thời gian tới, HTX tiếp tục đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, xây dựng thêm sản phẩm OCOP 5 sao và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thực tế từ các HTX cho thấy, chế biến sâu không đơn thuần là câu chuyện đầu tư thêm máy móc hay đổi mới công nghệ. Quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy phát triển ngành hàng.

Nếu trước đây sản xuất chè chủ yếu hướng tới mục tiêu tăng năng suất thì hiện nay yêu cầu đặt ra là nâng cao giá trị trên từng đơn vị sản phẩm. Mỗi búp chè cần được tạo thêm giá trị thông qua chất lượng, công nghệ, chế biến và thương hiệu.

Để thực hiện mục tiêu này, Thái Nguyên đang tập trung mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; phát triển vùng nguyên liệu tập trung, cấp mã số vùng trồng, tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Đây được xem là nền tảng để doanh nghiệp, HTX đầu tư chế biến sâu, phát triển các dòng trà cao cấp, sản phẩm quà tặng, đồ uống từ trà và những sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu đa dạng của thị trường.

Song song với đó, việc phát triển sản phẩm OCOP, bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, mở rộng thương mại điện tử và xúc tiến xuất khẩu đang tạo thêm cơ hội để thương hiệu chè Thái Nguyên tiếp cận người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Từ định hướng của Nghị quyết 11-NQ/TU và những mô hình HTX tiên phong, ngành chè Thái Nguyên đang chuyển mạnh sang nâng cao giá trị, góp phần tăng thu nhập cho người dân và đưa thương hiệu chè vươn xa.