Tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng Việt qua thương mại điện tử xuyên biên giới

Nhiều nhóm hàng có lợi thế xuất khẩu trực tuyến

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở thêm một con đường để hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp hơn với người tiêu dùng quốc tế. Khoảng cách giữa nhà sản xuất, thương hiệu và khách hàng được rút ngắn; sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận thị trường mà không nhất thiết phải đi qua quá nhiều tầng nấc phân phối như trước.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng đặt ra là: Hàng Việt có gì để cạnh tranh trên thị trường trực tuyến toàn cầu?

Tại phiên thảo luận “Từ sẵn sàng xuất khẩu đến sẵn sàng tăng trưởng với thương mại điện tử khám phá”, trong khuôn khổ Lễ công bố dự án thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh”, do Cục Thương mại điện từ và Kinh tế số (Bộ Công Thương) và TikTok Shop tổ chức mới đây, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng, trước hết cần nhìn vào chính những ngành hàng Việt Nam vốn đã tạo dựng được lợi thế trong xuất khẩu truyền thống.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, từ nông sản, thủy sản, dệt may, da giày, thủ công mỹ nghệ đến điện tử, linh kiện đều là những nhóm hàng Việt Nam có dư địa bước ra thị trường thế giới thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.

Cách tiếp cận này cho thấy, thay vì đi tìm một “danh mục sản phẩm hoàn toàn mới” dành riêng cho thương mại điện tử, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những sản phẩm Việt Nam đã có năng lực sản xuất, có thị trường và phần nào được kiểm chứng về khả năng cạnh tranh.

Nói cách khác, lợi thế đã được tích lũy trong xuất khẩu truyền thống có thể trở thành nền tảng để hàng Việt bước lên các kênh bán hàng xuyên biên giới. Vấn đề tiếp theo là doanh nghiệp chuyển hóa nền tảng ấy thành lợi thế trên thị trường số như thế nào.

Thực tế, từ việc một sản phẩm được biết đến qua video ngắn, livestream đến quyết định mua hàng ngay trên nền tảng, thương mại điện tử đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng quốc tế. Với doanh nghiệp Việt Nam, sự thay đổi này mở ra một không gian thị trường mới, nơi sản phẩm không nhất thiết phải thuộc một thương hiệu đã nổi tiếng mới có cơ hội xuất hiện trước khách hàng toàn cầu.

Từ thực tiễn TikTok Shop phát triển mô hình thương mại điện tử khám phá, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm Xã hội và Quan hệ Đối tác Chiến lược, TikTok Shop, cho rằng, khi nói về hành trình đưa doanh nghiệp Việt ra thế giới, câu hỏi hiện nay không còn chỉ là Việt Nam có sản phẩm đủ tốt để xuất khẩu hay không. Quan trọng hơn là làm thế nào để những sản phẩm đó được người tiêu dùng thế giới biết đến, lựa chọn và yêu thích.

Hiện có 20 doanh nghiệp, nhà bán hàng Việt Nam hoạt động trong hệ sinh thái TikTok Shop tại Hoa Kỳ và Trung Quốc. Trong đó, 10 doanh nghiệp đã vượt mốc 1.000 đơn hàng. Một số doanh nghiệp, nhà bán hàng được nhắc đến gồm MVOT, FADO, VIFON. Theo bà Tân, kết quả bước đầu này cho thấy hàng Việt có khả năng tiếp cận và chinh phục người tiêu dùng tại các thị trường bên ngoài Việt Nam khi tìm được phương thức phù hợp.

"Điều đó cũng mở ra một cách nhìn khác về xuất khẩu trực tuyến. Nếu trước đây, doanh nghiệp phải tìm cách đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối rồi mới tiếp cận người mua, thì trong môi trường thương mại điện tử, nội dung có thể trở thành điểm chạm đầu tiên giữa sản phẩm và khách hàng. Một video, một câu chuyện hay một trải nghiệm đủ hấp dẫn có thể đưa sản phẩm đến trước người tiêu dùng trước cả khi họ chủ động tìm kiếm", bà Trần Thị Tân cho hay. 

Từ câu chuyện sản phẩm đến năng lực cạnh tranh thực chất

Thực tế cho thấy, có sản phẩm tốt và có lợi thế xuất khẩu chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể bán được hàng trên thị trường quốc tế.

Từ kinh nghiệm đồng hành với các nhà bán hàng trên TikTok Shop tại Hoa Kỳ, bà Hương Đoàn, Giám đốc Kinh doanh cấp cao của OnPoint, công ty cung cấp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử tại Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp không nên đánh đồng giữa hai khái niệm “có sản phẩm tốt” và “có thể bán được hàng”.

Bên cạnh chất lượng, sản phẩm cần có một câu chuyện đủ sức truyền tải bản sắc, nguồn gốc và giá trị riêng. Với những nhóm hàng như thủ công mỹ nghệ, sản phẩm gia dụng từ tre, nứa hay hàng hóa gắn với tay nghề truyền thống, lợi thế không chỉ nằm ở công năng hoặc giá thành, mà còn nằm ở câu chuyện văn hóa phía sau sản phẩm.

Trong môi trường thương mại điện tử khám phá, câu chuyện ấy cần được chuyển tải bằng hình ảnh, video và nội dung trực quan để người tiêu dùng tại một quốc gia khác có thể nhanh chóng hiểu sản phẩm là gì, khác biệt ở đâu và vì sao đáng mua.

Thực tế của VIFON cho thấy rõ hơn yêu cầu này. Ông Nguyễn Anh Hào, đại diện bộ phận thương mại điện tử thị trường Mỹ của VIFON cho biết, doanh nghiệp đã có thời gian dài hiện diện tại Mỹ, song chủ yếu phục vụ nhóm khách hàng châu Á vốn đã biết đến thương hiệu. Việc mở rộng sang những tệp khách hàng bản địa mới là bài toán khó hơn nhiều.

Với những sản phẩm mà người tiêu dùng Mỹ chưa quen, chẳng hạn miến cua, nội dung video có thể giúp khách hàng hình dung sợi miến khác với sợi mì như thế nào, hương vị ra sao và cách sử dụng thế nào. Khả năng trực quan hóa sản phẩm vì vậy trở thành một công cụ để doanh nghiệp tiếp cận những nhóm người tiêu dùng mới.

Nếu xuất khẩu truyền thống tập trung nhiều vào việc đưa hàng đến thị trường, thì thương mại điện tử xuyên biên giới đặt thêm một yêu cầu: đưa được câu chuyện và giá trị của sản phẩm đến đúng người tiêu dùng. Đáng chú ý, đây cũng có thể là cơ hội để hàng Việt từng bước thoát khỏi cuộc cạnh tranh chủ yếu dựa trên giá.

Theo ông Nguyễn Anh Hào, người tiêu dùng Mỹ có thể sẵn sàng trả thêm tiền nếu sản phẩm mang theo một câu chuyện đủ sức chạm tới họ. Dù vậy, ông Hào chỉ ra, câu chuyện thương hiệu chỉ là một phần của bài toán. Để biến lợi thế hàng hóa thành lợi thế thị trường, doanh nghiệp phải nhìn thương mại điện tử xuyên biên giới như một chiến lược đầu tư dài hạn thay vì một chiến dịch bán hàng ngắn hạn.

Bên cạnh nguồn hàng, doanh nghiệp phải chuẩn bị nguồn lực cho nghiên cứu thị trường, xây dựng nội dung, vận hành, pháp lý, logistics, quản lý rủi ro và hậu mãi. Việc bước ra thị trường quốc tế cũng đòi hỏi doanh nghiệp có khả năng kết nối với hệ sinh thái gồm nền tảng thương mại điện tử, đơn vị logistics, đối tác vận hành, nhà sáng tạo nội dung, KOL/KOC và các cơ quan quản lý.

Đặc biệt, thương mại điện tử là phương thức tiếp cận thị trường mới, không làm giảm các yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng và tuân thủ pháp luật. Sản phẩm muốn đi xa vẫn phải đáp ứng đầy đủ quy định của thị trường nhập khẩu, từ tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, nhãn hàng hóa đến sở hữu trí tuệ và các yêu cầu pháp lý. Đồng thời, doanh nghiệp phải có năng lực số và đủ khả năng vận hành chuỗi cung ứng xuyên biên giới. 

Năm 2025, thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu ước đạt hơn 800 tỷ USD, trong khi Việt Nam mới đạt khoảng 5,5 tỷ USD, với xuất khẩu khoảng 2 tỷ USD. Dự kiến đến năm 2031, quy mô thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam có thể đạt 13 tỷ USD, cho thấy dư địa lớn để hàng Việt mở rộng thị trường toàn cầu.