Tăng trưởng hai con số: Lạc quan nhưng không chủ quan

Tăng trưởng 10% vẫn có cơ sở để phấn đấu

Chia sẻ tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam mới đây, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho biết, kinh tế Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng tích cực, với GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, mức cao nhất trong 15 năm. Riêng quý III tăng 9,95%, cao hơn đáng kể so với mức tăng 8,15% của quý I và 8,81% của quý II.

Đáng chú ý, khu vực công nghiệp và xây dựng quý III tăng 12,5%, trở thành động lực lớn nhất đóng góp vào tăng trưởng. Chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng tăng 12,3%, mức cao nhất kể từ năm 2019. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13,4%, phản ánh sự mở rộng của thị trường trong nước.

Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục ghi nhận kết quả tích cực. Trong 9 tháng, vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ; vốn thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%, mức cao nhất kể từ năm 2022. Đây là những yếu tố hỗ trợ quan trọng đối với hoạt động sản xuất, đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Trên cơ sở những kết quả đã đạt được, mục tiêu tăng trưởng GDP 10% năm 2026 vẫn có khả năng thực hiện. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu này, yêu cầu tăng trưởng trong quý cuối năm là rất lớn.

Theo tính toán được ông Bùi Quang Tuấn đưa ra, GDP quý IV cần tăng trên 12,5%, cao hơn đáng kể so với mức tăng trưởng của ba quý đầu năm. Điều này đòi hỏi nền kinh tế phải tiếp tục tăng tốc, đồng thời bảo đảm sự ổn định của các cân đối vĩ mô.

Trong khi đó, các dự báo quốc tế về tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 dao động từ 7,5% đến 8,2%, thấp hơn kết quả thực tế của 9 tháng. Diễn biến này cho thấy kinh tế Việt Nam đã đạt kết quả tích cực hơn so với một số đánh giá trước đó, song khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong những tháng cuối năm vẫn chịu tác động của nhiều yếu tố.

Ông Bùi Quang Tuấn chỉ ra rằng, nền kinh tế đang có những yếu tố hỗ trợ quan trọng, nhưng dư địa điều hành vĩ mô có xu hướng thu hẹp. Đà tăng trưởng cao, sự mở rộng của sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và thu hút FDI là những thuận lợi. Tuy nhiên, lạm phát, cán cân thương mại, biến động tỷ giá và chi phí năng lượng đang tạo sức ép ngày càng rõ nét.

Kiểm soát rủi ro, giữ ổn định vĩ mô để bảo vệ tăng trưởng

Một trong những thách thức lớn được ông Bùi Quang Tuấn đề cập là áp lực lạm phát. CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52%, đã sát mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm. Trong khi đó, lạm phát cơ bản tăng 4,26%, thấp hơn CPI chung.

Riêng tháng 9/2026, CPI tăng 5,08% so với cùng kỳ, tăng 0,62% so với tháng trước và là mức cao nhất từ đầu năm. Giá xăng dầu tăng theo diễn biến thị trường thế giới là một trong những nguyên nhân tạo sức ép lên mặt bằng giá trong nước.

Theo phân tích của ông Bùi Quang Tuấn, biến động giá năng lượng toàn cầu đang tác động đến Việt Nam thông qua nhiều kênh, từ giá xăng dầu, chi phí nhập khẩu nguyên liệu đến vận tải và bảo hiểm hàng hóa. Đặc biệt, những diễn biến tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới, đã đẩy chi phí vận tải và bảo hiểm lên cao. Giá dầu Brent vào cuối tháng 10/2026 được tham luận ghi nhận ở mức khoảng 115 USD/thùng.

Giá nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 9 tháng tăng 2,56% so với cùng kỳ, trong khi tỷ giá thương mại giảm 0,17%. Điều này cho thấy áp lực chi phí đầu vào đối với doanh nghiệp vẫn hiện hữu.

Một thách thức khác là biến động từ môi trường kinh tế quốc tế. Theo các dự báo được ông Bùi Quang Tuấn đưa ra, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 có thể giảm xuống 3,1%, trước khi phục hồi lên 3,4% vào năm 2027. Đáng chú ý, sự thay đổi chính sách lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), áp lực lạm phát tại các nền kinh tế lớn và những bất ổn địa chính trị có thể ảnh hưởng đến tỷ giá, dòng vốn và chi phí vay quốc tế của Việt Nam.

Ngoài ra, chu kỳ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành biến số quan trọng của thương mại và đầu tư toàn cầu. Việt Nam có lợi thế khi tham gia chuỗi cung ứng điện tử, thiết bị dữ liệu và thu hút dòng vốn FDI liên quan. Tuy nhiên, nếu chu kỳ đầu tư AI đảo chiều, đơn hàng xuất khẩu điện tử và dòng vốn đầu tư mới có thể chịu tác động.

Trước những thách thức này, ông Bùi Quang Tuấn đề xuất ưu tiên chính sách trong quý IV/2026 là giữ ổn định kinh tế vĩ mô nhằm bảo vệ đà tăng trưởng. Trước hết, cần chủ động phương án bình ổn giá xăng dầu và các mặt hàng thiết yếu, hạn chế tác động lan truyền của biến động giá năng lượng thế giới đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân.

Đối với tỷ giá và dòng vốn, cần điều hành tỷ giá linh hoạt, đồng thời tăng cường dự trữ để nâng cao khả năng ứng phó trước những biến động từ thị trường tài chính quốc tế.

Về thương mại, cần theo dõi cơ cấu nhập khẩu hàng hóa tư bản, nhất là máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư; đồng thời đẩy nhanh các dự án có khả năng tạo thêm năng lực xuất khẩu.

Trong thu hút FDI, cần chú trọng các dự án chất lượng, gắn với cam kết chuyển giao công nghệ. Đây cũng là hướng đi cần thiết để tăng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và hạn chế rủi ro khi các chu kỳ đầu tư quốc tế thay đổi. Đối với an ninh năng lượng, cần rà soát dự trữ xăng dầu và các hợp đồng cung ứng, chủ động trước nguy cơ giá cả và nguồn cung biến động.

Về dài hạn, ông Bùi Quang Tuấn kiến nghị xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đối với các biến số vĩ mô, thường xuyên cập nhật kịch bản kinh tế thế giới để đánh giá rủi ro và chuẩn bị phản ứng chính sách phù hợp. Các chỉ tiêu cần theo dõi bao gồm giá dầu, lạm phát, diễn biến lãi suất của Fed, chu kỳ đầu tư AI, cán cân thương mại, FDI thực hiện và tỷ giá.

Theo ông Bùi Quang Tuấn, yêu cầu đặt ra là phải rà soát các nguồn lực tăng trưởng, bảo đảm tăng trưởng cao đi đôi với ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh kinh tế. Đồng thời, cần hình thành nền tảng tăng trưởng bền vững dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Với kết quả tăng trưởng 9 tháng đã đạt được, kinh tế Việt Nam có cơ sở để tiếp tục phấn đấu thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026. Tuy nhiên, việc đạt mức tăng trên 12,5% trong quý IV đòi hỏi sự phối hợp chính sách hiệu quả, chủ động kiểm soát rủi ro và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn: Các biến số quốc tế đáng chú ý gồm diễn biến tại eo biển Hormuz và giá dầu; chu kỳ đầu tư AI; chính sách lãi suất của Fed; thương mại toàn cầu gắn với AI. Đây là những yếu tố có thể tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong những tháng cuối năm.