Tăng trưởng hai con số gắn với phát triển bền vững

Tăng trưởng hai con số là mục tiêu tất yếu

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ theo xu hướng xanh, số hóa và phát thải thấp, Việt Nam đứng trước những cơ hội phát triển đột phá, song cũng đối diện với nhiều thách thức to lớn. Mục tiêu phát triển “hai con số” - tức đạt mức tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm không chỉ thể hiện khát vọng vươn lên về quy mô và tầm vóc kinh tế, mà còn phản ánh tầm nhìn chiến lược hướng tới phát triển bền vững, tự chủ và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng nhanh, Việt Nam đang phải đối mặt với những sức ép ngày càng lớn như ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, và tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Những thách thức này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ phát triển theo chiều rộng dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ sang phát triển theo chiều sâu, dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và kinh tế xanh - tuần hoàn - carbon thấp làm động lực trung tâm.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS. Trần Trọng Phương, Trưởng Khoa Tài nguyên và Môi trường (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho biết, Việt Nam đang kiên định theo đuổi mô hình tăng trưởng xanh, bao trùm và có khả năng chống chịu, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, vừa bảo đảm mục tiêu bảo vệ môi trường và an ninh sinh thái lâu dài.

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số vì thế không chỉ là thách thức to lớn, mà còn là cơ hội lịch sử để đất nước tái cấu trúc nền kinh tế, định hình một mô hình phát triển bền vững, hiện đại và thích ứng với xu thế toàn cầu mới.

Trong hơn ba thập kỷ qua, Việt Nam đã duy trì mức tăng trưởng ấn tượng. Từ năm 1990 đến 2023, tốc độ tăng GDP bình quân đạt khoảng 6,5-7%/năm, đưa quy mô nền kinh tế từ khoảng 6 tỷ USD lên trên 430 tỷ USD (Tổng cục Thống kê, 2024).

GDP bình quân đầu người tăng từ 98 USD năm 1990 lên hơn 4.300 USD năm 2024, và Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Á. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, tăng trưởng ở mức 6-7% sẽ khó giúp Việt Nam đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao trước năm 2045. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số, ít nhất trong một giai đoạn nhất định (2025 - 2035), là một bước đi cần thiết để tạo “cú hích” phát triển.

Để đạt được mục tiêu đó, Việt Nam cần hình thành các cực tăng trưởng mới và và gia tăng các nguồn lực đổi mới sáng tạo. Theo định hướng của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2021 - 2030, nền kinh tế phải chuyển dịch từ mô hình dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ sang mô hình dựa vào năng suất, công nghệ và kinh tế tri thức.

Ba trụ cột quan trọng có thể tạo nền tảng cho tăng trưởng hai con số gồm: chuyển đổi số và kinh tế số; kinh tế xanh và năng lượng tái tạo; kinh tế tuần hoàn và sản xuất sạch.

Giải pháp cho tăng trưởng xanh

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số gắn với phát triển xanh và bền vững, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Võ Hữu Công, cùng công tác tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, Việt Nam cần triển khai một hệ thống giải pháp đồng bộ, kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, huy động tài chính và tăng cường hợp tác quốc tế. Trong đó, tập trung vào 5 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chính sách xanh. Nhà nước cần đẩy mạnh công cụ tài chính xanh như thuế carbon, tín chỉ carbon, phí phát thải, cùng với các cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch. Hình thành khung pháp lý về kinh tế tuần hoàn, tạo nền tảng cho sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Thứ hai, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp xanh gắn với các lĩnh vực công nghệ năng lượng tái tạo, xử lý chất thải, đô thị thông minh và nông nghiệp tuần hoàn.

Cùng với đó, chuyển đổi số toàn diện trong sản xuất, quản lý và giám sát môi trường sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm tiêu hao năng lượng và phát thải khí nhà kính. Đảng và Nhà nước cần sớm tạo động lực thực sự qua tạo lập hệ thống cơ chế thông thoáng và khuyến khích đầu tư các nguồn lực cho khoa học và công nghệ.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Việt Nam cần xây dựng đội ngũ chuyên gia có năng lực liên ngành về quản lý môi trường, năng lượng, công nghệ xanh và tài chính xanh. Việc tăng cường đào tạo lại và nâng cao kỹ năng xanh cho lực lượng lao động hiện hữu cũng là yêu cầu cấp bách để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi của nền kinh tế.

Thứ tư, huy động nguồn lực đầu tư và tài chính xanh. Việt Nam cần phải tạo dựng một cơ chế nhằm huy động nguồn tài chính xanh cho bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kinh như tận dụng tối đa các quỹ quốc tế như JETP, Quỹ Khí hậu xanh (GCF), nguồn ODA xanh, đồng thời xây dựng cơ chế thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án năng lượng sạch, hạ tầng xanh và giao thông carbon thấp. Việc phát hành trái phiếu xanh, tín dụng xanh và quỹ đầu tư xanh cần được khuyến khích và mở rộng, nhằm tạo thị trường tài chính khí hậu minh bạch, hấp dẫn và hiệu quả.

Thứ năm, mở rộng hợp tác quốc tế về nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và tài chính xanh với các quốc gia tiên tiến. Đồng thời, thúc đẩy mô hình đô thị xanh, vùng kinh tế sinh thái, cụm công nghiệp carbon thấp, nông nghiệp sinh thái làm hạt nhân cho phát triển bền vững.

Với quyết tâm chính trị mạnh mẽ, sự đồng thuận của toàn xã hội và nền tảng khoa học công nghệ vững chắc, Việt Nam có đầy đủ tiềm lực để bứt phá lên tốc độ tăng trưởng hai con số một cách bền vững, đồng thời khẳng định vị thế của mình như một nền kinh tế xanh, năng động và có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.