Tăng giá trị cho nông sản: Không thể “hữu xạ tự nhiên hương”

Vải thiều tất bật xuất ngoại

Thời gian đây, người dân vùng trồng vải liên tục nhận được tin vui, bên cạnh thị trường xuất khẩu truyền thống như Trung Quốc, một số nước ASEAN thì quả vải còn được xuất khẩu sang nhiều nước được coi là “kỹ tính” như Mỹ, Australia, Hà Lan, Anh, Pháp, Canada, UAE ...

Vải thiều Thanh Hà (Hải Dương) được bày bán trong siêu thị của Pháp

Mới đây, dù dịch Covid-19 tác động mạnh đến thị trường nhưng đã có nhiều chuyến bay chở vải thiều đi Nhật, Pháp, Mỹ… Đơn cử như ngày 15/6 vừa qua, Công ty Cổ phần Pacific Foods chính thức xuất lô vải thiều Lục Ngạn đầu tiên đi liên minh châu Âu (EU).

Theo ông Chung Trí Phong, Tổng Giám đốc Pacific Foods, sau chuyến hàng khởi đầu thuận lợi đưa trái vải Thanh Hà (Hải Dương) cập cảng hàng không Cộng hoà Czech, Pacific Foods tiếp tục xuất khẩu lô vải thiều từ vùng nguyên liệu nổi tiếng Lục Ngạn (Bắc Giang) vào EU theo tiêu chuẩn Global GAP, Vietgap.

Dự kiến trong năm nay, có khoảng 100 tấn vải thiều của Việt Nam sẽ lần lượt được xuất khẩu sang các bang Nam Australia và Tây Australia...

Điều đáng nói, dù có giá tới 18 euro/hộp 1 kg vải thiều, tương đương khoảng 500.000 đồng/cân song nhiều người dân tại Pháp vẫn mua tới 5 kg vải thiều cho gia đình và làm quà tặng bạn bè.

Phải nhấn mạnh, quả vải Việt Nam không dễ dàng "phủ sóng" toàn bộ hệ thống siêu thị FairPrice (Singapore), AEON tại Kagoshima (Nhật Bản), hay tại một số nước như Pháp, Mỹ, Australia - những thị trường nổi tiếng khó tính. Đây là những nước có quy định kiểm dịch khắt khe, theo tiêu chuẩn cao đối với các sản phẩm hoa quả tươi nhập khẩu từ nước ngoài, trong đó có quả vải thiều. Để đi được vào những thị trường khó tính này, ngoài quy định chung về điều kiện trồng trọt, xử lý, dán nhãn, chứng nhận kiểm dịch thực vật... vải thiều tươi còn phải bảo đảm một số quy định kỹ thuật như: xử lý dịch hại, lấy mẫu kiểm tra trước xử lý, kiểm dịch thực vật và giấy chứng nhận…

Không thể “hữu xạ tự nhiên hương”

Trở lại câu chuyện vào năm 2019 khi quả vải thiều Việt Nam chính thức nhận được cái “gật đầu” của Bộ Nông, lâm, ngư nghiệp Nhật Bản sau nhiều năm đàm phán. Ngay khi phía Nhật Bản chấp thuận trái vải thiều Việt Nam, Cục Bảo vệ thực vật (BVTV), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã phối hợp với tỉnh Bắc Giang và Hải Dương quy hoạch vùng trồng vải phục vụ xuất khẩu, cấp mã số vùng trồng với những quy định vô cùng khắt khe. Đặc biệt, các nhà khoa học Việt Nam còn thiết kế thành công hệ thống xử lý, khử trùng vải thiều bằng Methyl Bromide, có khả năng làm sạch 100% đối tượng dịch bệnh.

Dù đúng vào đợt dịch nhưng công tác kiểm tra chất lượng quả vải vẫn được thực hiện

Các yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả vải thiều Việt Nam xuất khẩu vào Nhật Bản bao gồm: Quả vải phải được trồng tại các vườn được Cục BVTV kiểm tra, giám sát và cấp mã số vùng trồng, đáp ứng quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm của Nhật Bản; lô quả vải xuất khẩu phải được đóng gói, xử lý xông hơi khử trùng bằng Methyl Bromide tại các cơ sở được Cục BVTV và Bộ Nông, lâm, ngư nghiệp Nhật Bản công nhận với liều lượng tối thiểu là 32g/m3 trong thời gian 2 giờ dưới sự giám sát của cán bộ kiểm dịch thực vật Việt Nam và Nhật Bản; các lô quả xuất khẩu phải kèm theo Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật do Cục BVTV cấp.

Tuy nhiên, khi sang Việt Nam kiểm tra, tất cả các khâu, trang thiết bị và kỹ năng vận hành của Việt Nam đều đã đáp ứng, thậm chí vượt yêu cầu của chuyên gia Nhật Bản kiểm định. Vậy là, ngày 18/6/2020, lần đầu tiên, gần 5 tấn vải thiều được xử lý xông hơi và được chuyên gia Nhật xác nhận kết quả đạt chuẩn. Trong ngày 19/6/2020, 1 tấn vải đầu tiên đã xuất đi Nhật bằng đường hàng không. Gần 4 tấn vải còn lại đi bằng đường biển sang quốc gia kỹ tính này.

Quay lại năm nay, vùng trồng vải tại Bắc Giang cũng như Hải Dương không chỉ được mùa mà chất lượng cũng vượt trội. Nhưng khi quả vào vụ thu hoạch thì đúng lúc dịch Covid-19 bùng phát trở lại, đáng nói, Bắc Giang lại chính là tâm điểm của đợt dịch lần này. Song do định hướng từ trước nên công tác xúc tiến tiêu thụ quả vải được thực hiện bài bản. Việc đa dạng hình thức xúc tiến tiêu thụ như: Lần đầu tiên quả vải bán trên trang thương mại điện tử, quảng bá chỉ dẫn địa lý đã được Bộ Công Thương triển khai, đã góp phần thúc đẩy phát triển thương hiệu vải thiều Việt Nam có chỗ đứng vững chắc.

Sở Công thương Bắc Giang cho biết, đến nay, quả vải thiều của Bắc Giag đã có mặt trên 6 sàn thương mại điện tử bao gồm: Sendo, Voso (Viettel Post), Tiki, Shopee, Postmart (VNpost), Cuccu. Hoạt động này nhằm giúp quả vải thiều tiếp cận với thị trường trong nước và quốc tế nhanh, rộng hơn.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cùng với cách bán hàng mới, thì chất lượng và thương hiệu là yếu tố quan trọng giúp quả vải được khách hàng dễ đón nhận hơn. Ông Vũ Anh Sơn - Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Pháp - cho biết, Pháp luôn đề cao việc nắm rõ nguồn gốc của thực phẩm nhằm đảm bảo chất lượng hàng hóa, nâng cao sự cam kết và trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà phân phối đối với người tiêu dùng.

Như vậy, việc trái vải của Việt Nam đã sang được Pháp hay nhiều nước khác cho thấy, cách thức sản xuất, chính sách quản lý xuất khẩu của Việt Nam đã có chiến lược, trách nhiệm và đặt người tiêu dùng làm trọng tâm.

Một lần nữa chuyên gia cũng khuyến cáo, tại địa phương trồng vải nên có quy hoạch hợp lý nhằm gia tăng diện tích vùng trồng cũng như số lượng mã số vùng trồng được cấp phép xuất khẩu. Các doanh nghiệp đầu mối xuất khẩu cũng cần tăng cường đầu tư các chi phí xử lý, bảo quản quả vải cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn cao của các nước. Bên cạnh đó, khâu quảng bá hình ảnh sản phẩm nông sản cũng rất quan trọng. Việc xây dựng thương hiệu là yêu cầu cấp bách để tăng tính cạnh tranh, nâng cao giá trị, hiệu quả kinh tế

Rõ ràng, trong bối cảnh hội nhập, khi quyền sở hữu trí tuệ được thế giới bảo hộ, coi trọng thì nông sản không thể tiếp tục mong chờ “hữu xạ tự nhiên hương”. Và câu chuyện người dân vùng trồng vải vẫn đang tấp nập đóng hàng xuất khẩu thì những ruộng khoai lang tím hay nhiều nông sản khác ở Vĩnh Long cũng như nhiều tỉnh thành trong cả nước đang gặp khó khăn ở khâu đầu ra đang là câu chuyện cần suy ngẫm.