Từ những vườn cà phê gắn bó hàng chục năm với đời sống người dân, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở Sơn La đang từng bước thay đổi cách làm kinh tế. Không chỉ trồng và bán quả tươi cho thương lái, người dân còn tham gia hợp tác xã, học kỹ thuật chế biến, rang xay, xây dựng sản phẩm cà phê sạch. Nhờ đó, giá trị hạt cà phê được nâng lên, tạo thêm nguồn thu và mở ra kỳ vọng phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.
Cây cà phê trở thành sinh kế chủ lực, giúp nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở Sơn La nâng cao thu nhập.
Từ vườn cà phê đến nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm
Với nhiều gia đình ở Sơn La, cây cà phê đã trở thành sinh kế gắn bó qua nhiều thế hệ. Trải qua hơn 20-30 năm trồng và chăm sóc, người dân ngày càng nhận thấy hiệu quả kinh tế của loại cây trồng này so với một số cây trồng khác.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Lò Thị Hợp, người trồng cà phê tại xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La, cho biết gia đình đã có hơn 30 năm gắn bó với cây cà phê. Theo bà, so với những cây trồng khác, cà phê mang lại hiệu quả kinh tế ổn định hơn nên gia đình dành phần lớn diện tích đất sản xuất để trồng loại cây này.
“Đối với cây khác thì cây cà phê là ổn hơn. Tất cả là có đất bao nhiêu thì hộ gia đình cô trồng cà phê hết”, bà Hợp chia sẻ.
Bà Lò Thị Hợp, người trồng cà phê tại xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La, có thu nhập cao mỗi năm từ cây cà phê.
Theo bà Hợp, thu nhập của gia đình từ cây cà phê đạt khoảng 300-500 triệu đồng mỗi năm. Tuy nhiên, để duy trì sản xuất, người trồng cũng phải đối mặt với áp lực chi phí khi giá phân bón và tiền thuê nhân công tăng cao.
Điểm đáng chú ý là thay vì chỉ thu hoạch quả tươi rồi bán cho thương lái như trước, gia đình bà Hợp cùng các thành viên hợp tác xã đã từng bước tham gia sâu hơn vào quá trình sản xuất, chế biến cà phê. Người dân được tập huấn từ kỹ thuật chăm sóc cây trồng đến chế biến, rang xay, qua đó nâng cao khả năng chủ động trong sản xuất và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng.
Trước đây, người trồng cà phê chủ yếu bán nguyên liệu, còn việc thưởng thức cà phê thành phẩm chưa thực sự gắn với hoạt động sản xuất của gia đình. Sau khi được hướng dẫn kỹ thuật, bà và các thành viên đã có thể tự chế biến sản phẩm để sử dụng, giới thiệu tới người tiêu dùng.
“Trước kia thì cô cũng trồng rất là nhiều, bởi vì cà phê này mình chỉ có biết là trồng xong là hái, hái tươi xong là bán cho thương lái. Nhưng bây giờ, từ biết làm ra, mình thưởng thức cà phê mình rất là ngon”, bà Hợp nói.
Không chỉ mang lại nguồn thu cho gia đình trực tiếp sản xuất, mô hình hợp tác xã còn tạo đầu ra cho các hộ trồng cà phê trong khu vực. Theo bà Hợp, hợp tác xã hiện có 14 thành viên và liên kết với khoảng 200 hộ cung cấp quả cà phê tươi. Hợp tác xã thu mua với mức giá cao hơn giá thị trường khoảng 4.000 đồng/kg, tạo thêm động lực để người dân duy trì sản xuất và cung cấp nguyên liệu.
Từ những thay đổi trong cách tổ chức sản xuất, cây cà phê không chỉ là nguồn thu nhập của từng hộ gia đình mà còn góp phần kết nối người trồng với hoạt động chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Đây là hướng đi giúp người dân từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị cà phê, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán quả tươi.
Từ bán quả tươi, người dân Sơn La từng bước chuyển sang chế biến, rang xay để gia tăng giá trị hạt cà phê.
Người trồng cà phê tự tin đưa sản phẩm vươn xa
Sự thay đổi trong sản xuất cà phê tại Sơn La còn thể hiện ở việc người dân chủ động tiếp cận kiến thức, kỹ thuật mới và từng bước tham gia quảng bá sản phẩm. Thông qua các lớp tập huấn, thành viên hợp tác xã được hướng dẫn quy trình chăm sóc, chế biến, rang xay và bán hàng trên sàn thương mại điện tử.
Với những người đã gắn bó lâu năm với đồng đất quê hương, việc trực tiếp tạo ra sản phẩm cà phê thành phẩm mang lại niềm vui và niềm tự hào. Người nông dân không chỉ bán nông sản mà còn có thể giới thiệu hương vị cà phê do chính mình trồng và chế biến tới người tiêu dùng.
Bà Lò Thị Hợp cho biết, gia đình và các thành viên hợp tác xã mong muốn mở rộng sản lượng, tạo thêm lợi ích cho các hộ tham gia liên kết, đồng thời đưa sản phẩm tiếp cận những thị trường rộng lớn hơn.
“Cô cũng rất là mong muốn làm nhiều số lượng cho bà con, mà nếu mình làm được nhiều thì hợp tác xã sẽ được hưởng lợi. Cái thứ hai nữa là cô rất mong muốn được ra thị trường vươn xa, vươn cao lên thế giới”, bà Hợp bày tỏ.
Tại lễ hội cà phê, niềm tự hào về sản phẩm địa phương cũng được thể hiện qua câu chuyện của những người dân trực tiếp sản xuất. Ông Lò Ngọc Dinh, người dân bản Chăn, xã Tường Hạ, tỉnh Sơn La, cho biết ông biết đến lễ hội thông qua thông tin đại chúng của tỉnh và đến tham quan, mua cà phê về dùng thử.
Ông Lò Ngọc Dinh, người dân bản Chăn, xã Tường Hạ, tỉnh Sơn La, kỳ vọng cây cà phê tiếp tục phát triển, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Dù không thường xuyên uống cà phê, ông Dinh vẫn bày tỏ sự vui mừng khi thương hiệu cà phê Sơn La ngày càng được biết đến. Theo ông, việc quảng bá sản phẩm tại các sự kiện như lễ hội cà phê giúp người dân có thêm cơ hội tiếp cận, tìm hiểu những sản phẩm được làm từ nông sản của quê hương.
“Tôi nghe thông tin là cà phê Sơn La có uy tín trong nước cũng như quốc tế. Tôi cũng rất mừng cho tỉnh Sơn La, mong rằng cây cà phê phát triển đi lên, tốt đẹp để người dân có nguồn thu để phát triển kinh tế”, ông Dinh chia sẻ.
Bên cạnh những người dân đến tham quan, trải nghiệm, lễ hội còn ghi nhận sự hiện diện của các hộ trồng cà phê tiêu biểu được tỉnh Sơn La trao bằng khen. Với bà Hoàng Thị Ký, người dân bản Trung Tâm, phường Chiềng An, tỉnh Sơn La, việc được nhận bằng khen là niềm vui và sự ghi nhận đối với quá trình gắn bó lâu năm của gia đình với cây cà phê.
Bà Ký cho biết gia đình đã trồng cà phê hơn 30 năm. Sau khi được nhận bằng khen, bà bày tỏ niềm vui, đồng thời mong muốn giá cà phê được cải thiện để người trồng có thêm động lực tiếp tục sản xuất.
Những câu chuyện từ các hộ trồng cà phê cho thấy sự chuyển biến trong tư duy làm kinh tế của người dân địa phương: từ sản xuất nguyên liệu sang quan tâm hơn đến chất lượng, chế biến và thị trường tiêu thụ. Khi người trồng được tiếp cận kỹ thuật, tham gia liên kết hợp tác xã và có cơ hội giới thiệu sản phẩm, giá trị cây cà phê không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà còn ở khả năng tạo ra sản phẩm mang dấu ấn của vùng đất.
Đối với người dân Sơn La, mong muốn chung là duy trì được giá thu mua hợp lý, mở rộng đầu ra và nâng cao thu nhập từ cây cà phê. Đây cũng là động lực để những hộ nông dân tiếp tục gắn bó với sản xuất, từng bước cải thiện đời sống và đóng góp vào sự phát triển kinh tế tại địa phương.
