Sầu riêng tăng tốc, hướng mốc 4 - 4,5 tỷ USD xuất khẩu năm 2026

Nâng chất lượng tăng trưởng

Năm 2025 ghi dấu mốc đặc biệt của ngành rau quả Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu đạt 8,56 tỷ USD, tăng 19,8% so với năm trước, mức cao kỷ lục từ trước tới nay. Trong bức tranh tăng trưởng đó, sầu riêng tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu”, đóng góp 3,86 tỷ USD, chiếm hơn 45% tổng trị giá toàn ngành.

Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà còn là bước chuyển về chất lượng tăng trưởng, mở rộng xuất khẩu chính ngạch, gia tăng tỷ trọng chế biến và từng bước thâm nhập các thị trường có tiêu chuẩn cao.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho hay, trong tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng, riêng sầu riêng chế biến, cấp đông và sấy khô đã đóng góp khoảng 600 triệu USD trong năm 2025. Sản phẩm không chỉ tập trung ở thị trường Trung Quốc mà còn mở rộng sang Hoa Kỳ, EU và một số thị trường tiềm năng khác.

“2025 có thể xem là cú lội ngược dòng của ngành sầu riêng. Đây là nền tảng quan trọng để chúng ta tự tin đặt mục tiêu giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 4 - 4,5 tỷ USD trong năm 2026”, ông Nguyên nhận định.

Về cơ cấu thị trường xuất khẩu rau quả năm 2025 cho thấy những chuyển dịch tích cực. Trung Quốc tiếp tục là khách hàng lớn nhất với kim ngạch trên 5,5 tỷ USD. Việc ký kết thêm các nghị định thư xuất khẩu sầu riêng đông lạnh và dừa tươi đã tạo dư địa lớn cho tăng trưởng.

Đáng chú ý, xuất khẩu sầu riêng đã chuyển mạnh từ tiểu ngạch sang chính ngạch, giúp ổn định giá trị đơn hàng và giảm thiểu rủi ro. Các lô hàng được kiểm soát chặt chẽ về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Ngay trong sáng 17/2 (mùng 1 Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026), hơn 17 tấn sầu riêng đã được xuất khẩu sang Hà Khẩu (Trung Quốc) qua Cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Lô hàng do doanh nghiệp thu mua tại Tiền Giang, đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, vận chuyển bằng xe bảo ôn chuyên dụng để bảo đảm chất lượng.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức mới. Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Đặc biệt, những thay đổi chính sách từ phía thị trường Trung Quốc, trong đó có các quy định quản lý nhập khẩu mới, đòi hỏi doanh nghiệp và địa phương phải chủ động thích ứng.

Chuẩn hóa vùng trồng, liên kết chuỗi bền vững

Để bảo đảm mục tiêu giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 4 - 4,5 tỷ USD trong năm 2026 không chỉ là con số kỳ vọng, ngành sầu riêng đang đẩy mạnh tái cấu trúc theo hướng liên kết chuỗi và chuẩn hóa vùng nguyên liệu.

Theo thỏa thuận hợp tác ký ngày 6/2 giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, các bên sẽ phối hợp lựa chọn, xây dựng từ 3 - 5 chuỗi vùng trồng sầu riêng phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Các chuỗi này phải đáp ứng yêu cầu về tổ chức sản xuất, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Trọng tâm là hỗ trợ nông dân, tổ hợp tác và hợp tác xã hình thành vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, làm cơ sở cấp và quản lý mã số vùng trồng. Quy trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế và quản lý chất lượng được triển khai đồng bộ.

Các bên cũng phối hợp kiểm soát vật tư đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, bảo đảm sử dụng đúng quy định và phù hợp yêu cầu thị trường nhập khẩu. Điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước tại vùng trồng được hướng dẫn, giám sát trong suốt quá trình sản xuất.

Trong khâu xuất khẩu, vùng nguyên liệu và cơ sở đóng gói phải đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu. Hồ sơ kỹ thuật được hoàn thiện để phục vụ công tác cấp và duy trì mã số. Hoạt động giám sát được thực hiện xuyên suốt từ thu hoạch, đóng gói đến vận chuyển.

Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng liên kết chuỗi là xu thế tất yếu của nông nghiệp xuất khẩu. Hợp tác công - tư trong phát triển vùng nguyên liệu tuy còn mới, nhưng là phương thức cần thiết để hình thành mô hình bền vững.

Theo ông Thịnh, thỏa thuận lần này đóng vai trò khung định hướng, tập trung vào ba nội dung: chính sách, chuyên môn và kết nối khu vực tư nhân với các chương trình của Nhà nước. Nguyên tắc “3 không” được đặt ra gồm: không đầu tư, không bảo lãnh và không tham gia giao dịch dân sự.

“Mục tiêu là tạo nền tảng cho các khoản đầu tư dài hạn, hình thành mô hình liên kết bền vững, nâng cao giá trị và thương hiệu nông sản Việt Nam”, ông Thịnh nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên môn, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết cuối tháng 12/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với sầu riêng, phục vụ quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và hoạt động xuất khẩu.

Theo ông Hiếu, chỉ một trường hợp vi phạm về chất lượng cũng có thể ảnh hưởng tới uy tín toàn ngành. Vì vậy, việc kết hợp đào tạo, tập huấn trực tiếp cho người sản xuất với xây dựng chuỗi liên kết và triển khai truy xuất nguồn gốc là nền tảng cho phát triển bền vững.

Về phía doanh nghiệp, đại diện đơn vị tham gia chuỗi cho biết sẽ chủ động xây dựng kế hoạch, phối hợp với hộ dân và hợp tác xã thực hiện các nội dung hợp tác trong suốt 5 năm, bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định của thị trường.

Mục tiêu 4 - 4,5 tỷ USD xuất khẩu sầu riêng năm 2026 không chỉ dựa vào mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng. Yếu tố quyết định nằm ở chất lượng, tính minh bạch và khả năng tổ chức sản xuất theo chuỗi. Khi vùng trồng được chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc được vận hành đồng bộ và doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân thực sự liên kết chặt chẽ... sẽ nâng tầm vị thế sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.