Sản xuất và tiêu thụ nông sản: Cần hỗ trợ đúng và trúng

Tăng cường ứng dụng công ngệ trong sản xuất nông nghiệp

Liên kết vẫn yếu và thiếu

Trong những năm gần đây, nông nghiệp đang nổi lên là nhóm ngành tăng trưởng mạnh về xuất khẩu. Mặc dù đại dịch Covid-19 hoành hoành nhưng 9 tháng đầu năm, tổng giá trị xuất khẩu nông sản xuất khẩu ước đạt 30,05 tỷ USD, tăng 1,6% so với cùng kỳ năm 2019. Giá trị xuất siêu đạt khoảng 7,2 tỷ USD, tăng 15,7% so với cùng kỳ năm 2019.

Bà Vũ Thị Minh - Chuyên gia kinh tế Đại học Kinh tế Quốc dân - nhìn nhận, cùng với sự hình thành các vùng chuyên canh sản xuất nông sản hàng hóa tập trung quy mô lớn để khai thác lợi thế địa phương, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp đã ngày càng được chú trọng hơn, tăng giá trị cho sản xuất nông nghiệp. Đơn cử, trong lĩnh vực chăn nuôi, ngoài việc chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán sang chăn nuôi tập trung theo trang trai, gia trại và liên kết theo chuỗi giá trị, phương thức chăn nuôi công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và sản xuất theo quy trình GAP có xu hướng phát triển nhanh. Số lượng trang trại chăn nuôi tăng từ 8.796 năm 2013 tăng lên 15.700 năm 2019; trong đó, có khoảng 9% số trang trại chăn nuôi theo các quy trình VietGAP và GlobalGAP. Cơ giới hóa khâu chế biên thức ăn gia sức được tăng cường với số lượng máy chế biến thức ăn gia súc năm 2019 tăng gần gấp đôi so với năm 2011. Đối với lĩnh vực trồng trọt, cụ thể là sản xuất lúa gạo, các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã làm tăng giá trị sản xuất và hiệu quả sử dụng đất lên nhiều lần. Chẳng hạn như ở Hà Nam, nông nghiệp công nghệ cao đã tạo ra giá trị sản xuất từ 1,2 - 1,4 tỷ đồng/ha/năm đối với khu vực sản xuất ngoài trời và từ 3-4 tỷ đồng/ha/năm đối với sản xuất trong nhà kính.

Tuy vậy, thực trạng ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ. Theo ông Nguyễn Đăng Cường - Giám đốc Công ty TNHH Lucavi, trong thế giới phẳng tràn ngập thông tin, việc tìm hiểu các kỹ thuật chăn nuôi, kỹ thuật trồng, lai tạo, ghép giống… thậm chí đang bị “ngộ độc” vì quá nhiều thông tin. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ hiện đại không đơn giản với những nông dân "dám" khởi nghiệp, bởi họ không biết nên học của ai, học từ đâu, trình độ có đủ để tiếp cận và học hỏi không.

Mặt khác, thương hiệu của nông sản Việt vẫn chưa thực sự tạo được sự chú ý trên thị trường thế giới, mấu chốt chính là mối quan hệ trong 6 "nhà" (nhà nông, doanh nghiệp, nhà nước, nhà khoa học, nhà ngân hàng, nhà phân phối) vẫn còn một vài vướng mắc cần giải quyết, đặc biệt là câu chuyện về sử dụng vốn sao cho hiệu quả hay ứng dụng công nghệ trong sản xuất - kinh doanh nông sản như thế nào để đạt được hiệu quả tốt.

Ông Vũ Vinh Phú - nguyên Chủ tịch Hội Siêu thị Hà Nội - đề cập, đó là chủ trương liên kết 6 "nhà" của Chính phủ rất đúng và kịp thời. Nếu tổ chức tốt kết nối, sẽ đem lại hiệu quả thiết thực cho sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, trong thời gian qua, những kết nối này còn mang nhiều tính tự phát, chưa được tổ chức chặt chẽ, kết nối cơ học là chính, địa phương nào có thế mạnh về xúc tiến thương mại, sản xuất phát triển thì công tác kết nối có nhiều điểm đáng ghi nhận, việc kết nối trước đây, hiệu quả đem lại còn thấp và chưa rõ rệt. Đã đến lúc chúng ta phải đặt vấn đề để giải bài toán kết nối hiệu quả, vững chắc, nhân văn và đúng pháp lý hơn.

“Bà đỡ” cho liên kết 6 nhà

Ông Thào Xuân Sùng - Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam - nhận định, trước cơ hội hội nhập sâu rộng theo hiệp định thương mại tự do (FTA) mở rộng thị trường; thay đổi công nghệ, quản trị hay thể chế, pháp luật, chúng ta cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt trong điều kiện xuất phát điểm thấp và thiếu kết nối theo chuỗi giá trị. Điều này đòi hỏi mỗi chủ hộ kinh tế, giám đốc hợp tác xã và giám đốc doanh nghiệp phải được giải phóng bằng kiến thức của không chỉ của nhà sản xuất mà hơn nữa là phải là của nhà kinh doanh nông nghiệp, tức là nhà kinh tế trí thức nông nghiệp với cuộc chuyển đổi lớn về các yếu tố của năng lực khởi nghiệp sáng tạo và quản trị.

Để góp phần tranh thủ cơ hội, vượt qua thách thức, ông Thào Xuân Sùng cho rằng, cần thống nhất những giải pháp căn cơ nhất để huy động vốn sử dụng có hiệu quả 2 vấn đề mấu chốt là vốn và công nghệ trong liên kết 6 “nhà". Vấn đề đặt ra là làm, thế nào để đưa vốn, khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp với chi phí hợp lý nhất, để từ đó nâng cao được sản lượng, chủng loại, chất lượng nông sản cho thị trường trong nước và xuất khẩu; góp phần hình thành, nâng cao chuỗi giá trị nông sản với sự tham gia của 6 “nhà”.

Theo ông Vũ Vinh Phú - Chuyên gia kinh tế, mấu chốt thành công của liên kết 6 "nhà" nhất thiết phải có những "bà đỡ", đó là vai trò hỗ trợ hợp lý hiệu quả thiết thực của Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương đối với doanh nghiệp. "Bà đỡ" phải tạo ra một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh giữa các thành phần kinh tế trên thị trường.

Ở khía cạnh khoa học - công nghệ, GS.TS Ngô Xuân Bình - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ các ngành kinh tế - kỹ thuật (Bộ Khoa học và Công nghệ) - khẳng định, cần tiếp tục hoàn thiện, bổ sung hệ thống cơ chế, chính sách phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp. Ưu tiên đầu tư, triển khai cơ chế, chính sách đồng bộ, theo chuỗi giá trị của sản phẩm nhằm hỗ trợ phát triển sản phẩm quốc gia, sản phẩm truyền thống, đặc sản, phát triển sản xuất theo hướng sản xuất hàng hóa nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ phục vụ xuất khẩu.