Phát triển kinh tế Sa Pa gắn với giữ gìn và bảo tồn văn hóa dân tộc

Sa Pa đồi núi hồn nhiên

Chập chùng thửa ruộng lạc miền bậc thang

Xa xa thung lũng tơ vàng

Như trôi vào chốn bạt ngàn xứ tiên.

(Nguyễn Văn Minh - Xuân ở Sa Pa)

Phát triển kinh tế nhưng không quên giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của Sa Pa là hướng đi mới để phát triển bền vững. Chính quyền và nhiều doanh nghiệp đã cùng “bắt tay” nhau đưa phong tục tập quán của nhiều dân tộc vào trong chương trình du lịch trải nghiệm với tham vọng tái hiện nguyên bản nét văn hóa dân tộc Sa Pa: lễ cấp sắc, đón dâu của dân tộc Dao, tục kéo vợ của dân tộc Mông, lễ mừng mùa mới của dân tộc Phù Lá (còn gọi là dân tộc Xa Phó), hay lễ cúng đất đầu năm của dân tộc Giáy. Năm 2018, “chợ phiên Sa Pa thu nhỏ” cũng được thành hình. Đây là không gian được những người yêu Sa Pa cùng chung tay tôn tạo để đồng bào dân tộc có nơi buôn bán ổn định, không còn cảnh cầm sản vật, quà lưu niệm lẽo đẽo chạy theo chân du khách. Bảo tồn văn hóa chợ Sa Pa, tạo cơ hội sinh kế cho người bản địa cũng chính là bảo tồn những giá trị quý báu nhất của Sa Pa.

Khung cảnh Tả Phìn, cảnh du lịch cộng đồng tại Tả Phìn

Trưởng phòng Văn hóa thông tin Sa Pa - chị Hoàng Thị Vượng - cho rằng, cộng đồng người dân là chủ ở đây phải nhận được lợi ích từ du lịch. Khi du lịch Sa Pa phát triển sẽ tác động tới cuộc sống của cộng đồng, có người được hưởng gián tiếp, có người hưởng trực tiếp, nhưng nhìn rộng ra là cả cộng đồng có lợi. Nếu các dự án đầu tư đều có cam kết sử dụng khoảng 60% nhân lực là đồng bào địa phương thì du lịch sẽ là một biện pháp giúp giải quyết vấn đề lao động và xóa đói giảm nghèo.

Người phụ nữ Mông dệt vải

Giữa bối cảnh hiện nay, Dự án GREAT (thúc đẩy bình đẳng giới thông qua nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và phát triển du lịch) do Chính phủ Australia tài trợ đã rất đúng và trúng khi kết hợp thúc đẩy tiềm năng du lịch của địa phương và quan tâm tới sinh kế gắn với xóa đói giảm nghèo, giúp đồng bào có việc làm, đặc biệt là người phụ nữ dân tộc thiểu số nhằm nâng cao nhận thức của người phụ nữ dân tộc vùng cao. Theo chị Vượng, bình đẳng giới không phải là người phụ nữ cái gì cũng làm hết và làm chủ mà là thay đổi nhận thức về sự chia sẻ và đồng hành của nam giới để cùng nhau xây dựng kinh tế bền vững.

Ngoài công việc chính một năm một vụ trồng ngô và hai mùa lúa, những phụ nữ Dao đỏ ở nhà dệt đồ thổ cẩm hoặc hái lá thuốc trên rừng để biến chúng thành sản phẩm độc đáo phục vụ khách du lịch muôn phương đổ về. Từ xưa, người Dao thường dùng những vị thuốc lá từ trên rừng về nấu nước tắm vào ngày cuối năm để đón năm mới. Nhận thấy việc tắm lá thuốc có tác dụng tốt cho sức khỏe, nhiều người dân đã linh hoạt mở dịch vụ tắm tại bản hoặc bán lá thuốc cho khách du lịch mang về. Để tắm lá thuốc theo truyền thống của người Dao đỏ, mỗi thùng nước tắm thường dùng đến hơn 10 loại lá thuốc, thậm chí có khi dùng tới 120 loại khác nhau.

Vợ chồng cùng nhau lao động

Được sự hỗ trợ từ dự án GREAT của Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT), người phụ nữ Dao đỏ được tập huấn, đào tạo về trồng và canh tác bền vững nông nghiệp, nâng cao kĩ năng du lịch cộng đồng, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới cũng như được kết nối, mở rộng thị trường. Họ được tham gia các khóa tập huấn như trồng cây lanh, dệt thổ cẩm, trồng cây trù dù, và cây Atiso theo hướng bền vững,… biến lợi thế của địa phương để phát triển du lịch mang lại thu nhập cao và ổn định hơn. Dự án đồng thời giúp phụ nữ dân tộc thiểu số hiểu và trân trọng giá trị bản thân, khẳng định giá trị của mình khi tham gia tích cực vào chuỗi giá trị nông nghiệp và du lịch của địa phương

Hy vọng cùng với sự nỗ lực, chung tay góp sức của các ngành, huyện Sa Pa, sự ủng hộ của các doanh nghiệp và cộng đồng, trong tương lai không xa, Sa Pa sẽ gỡ dần những “nút thắt” để phát triển du lịch theo hướng bền vững, chuyên nghiệp, xứng đáng với thương hiệu Sa Pa trong lòng du khách.

Nụ cười người Dao đỏ

Dự án GREAT - Thúc đẩy bình đẳng giới thông qua nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp và phát triển du lịch tại hai tỉnh Lào Cai và Sơn La - được Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT) tài trợ với tổng kinh phí 33,7 triệu đôla Úc (tương đương khoảng 600 tỉ đồng Việt Nam) nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và nâng quyền kinh tế cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc Việt Nam. Thông qua hợp tác với 50 đối tác đến từ khối doanh nghiệp, nhà nước và phi chính phủ, trong đó có các đối tác tại Sa Pa như Phòng Văn hóa Thông tin Sa Pa, Công ty Thổ cẩm Lan Rừng, Hợp tác xã Mai Anh và Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ, GREAT được kì vọng giúp tăng thu nhập cho hơn 40.000 phụ nữ và nâng cao sự tự tin cũng như khả năng ra quyết định trong gia đình, cộng đồng và xã hội.