Phát triển công nghiệp chế biến: Nâng cao chuỗi giá trị nông sản

Chế biến - gia tăng giá trị nông sản

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), sản phẩm rau quả chế biến là một trong những chủng loại hàng hóa không chịu tác động từ đại dịch Covid - 19, trị giá XK mặt hàng này vẫn tăng mạnh trong 3 tháng đầu năm 2020, đạt 166,1 triệu USD, tăng 33% so với cùng kỳ năm 2019. Cụ thể, xoài sấy (14,4 triệu USD, tăng 149,7% so với cùng kỳ), nước chanh leo (10,6 triệu USD, tăng 3,5%), trái cây sấy (gần 9,5 triệu USD, tăng 222%), lá nho chế biến 8,8 triệu USD...

Sản phẩm chế biến vẫn là chủng loại chiếm ưu thế, bởi sự tiện lợi và thời gian bảo quản lâu

Là doanh nghiệp (DN) kinh doanh mặt hàng trái cây sấy dẻo, ông Võ Phát Triển - Tổng giám đốc Công ty Việt - Đức - cho hay, sản phẩm của công ty đã có mặt tại nhiều siêu thị ở Nga, Đức và được khách hàng rất ưa chuộng. Riêng mặt hàng xoài sấy dẻo, mỗi năm công ty nhận đặt hàng từ châu Âu 500.000 - 600.000 Euro. Tháng 3 vừa qua, dù đang ở giai đoạn diễn biến phức tạp nhất của dịch Covid - 19 nhưng Công ty Việt - Đức vẫn quyết định nâng cấp, đưa tổng công suất chế biến của nhà máy tại Đồng Tháp lên 10 lần so với giai đoạn đầu. Đồng thời, xây dựng nhà máy chế biến rau, củ, quả thứ 2 trên diện tích 13 ha tại Đồng Tháp, với tổng công suất 20 tấn thành phẩm/ngày.

Nhận thấy tiềm năng của XK trái cây chế biến, Tập đoàn TH cũng đang đẩy nhanh xây dựng Nhà máy chế biến rau, quả và đồ uống công nghệ tại xã Lóng Luông, huyện Vân Hồ (tỉnh Sơn La), với công nghệ trích ly tự động hiện đại nhất của Đức, Italia. Lần đầu tiên chế biến quả cam, nhãn dạng cô đặc Việt Nam. Dự kiến tháng 11/2020, Tập đoàn TH sẽ ra mắt những sản phẩm trái cây đầu tiên.

Trong bối cảnh diễn biến dịch bệnh còn phức tạp, Cục Xuất nhập khẩu nhìn nhận, sản phẩm chế biến vẫn là chủng loại chiếm ưu thế, bởi sự tiện lợi và thời gian bảo quản lâu. Đẩy mạnh XK sản phẩm chế biến làm tăng trị giá XK toàn ngành hàng rau, quả khi dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp tại nhiều thị trường trên thế giới là giải pháp tối ưu.

Mặc dù vậy, thời gian qua, sự phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có của ngành nông nghiệp và thế mạnh của nhiều địa phương. Mức độ cơ giới hoá trong sản xuất nông nghiệp ở một số khâu còn thấp; công nghiệp phụ trợ chưa phát triển, khiến giá vật tư, trang thiết bị cao do phải nhập khẩu. Sản phẩm chế biến nông sản chủ yếu là sơ chế nên giá trị gia tăng thấp (chiếm tới 70 - 80%), chủng loại chưa phong phú; các nông sản XK chủ yếu là xuất thô, sơ chế, tỷ lệ chế biến sâu chỉ đạt khoảng 30%; nhiều DN chưa chủ động được nguồn cung nguyên liệu đảm bảo về số lượng, chất lượng; trình độ công nghệ chế biến nông sản nhìn chung đạt ở mức độ trung bình trên thế giới.

Trong ngành rau quả, khó khăn mà DN chế biến trái cây gặp phải là phát triển vùng nguyên liệu, đảm bảo chất lượng trái cây đồng đều. Hiện, đa phần DN không có điều kiện để sở hữu được vùng đất màu mỡ, vị trí thuận lợi. Trong đó, sự liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị sản xuất - chế biến - tiêu thụ còn gặp nhiều khó khăn. Dẫn đến tỷ trọng XK trái cây chế biến chỉ chiếm 18,6% tổng trị giá XK hàng rau quả.

Phát triển 3 ngành chế biến nông sản

Để khắc phục những tồn tại và đảm bảo thực hiện thành công mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 nông nghiệp Việt Nam đứng trong số 15 nước phát triển nhất thế giới; trong đó, ngành chế biến nông sản đứng trong số 10 nước hàng đầu thế giới, là trung tâm chế biến sâu và logistics của thương mại nông sản toàn cầu, vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về một số nhiệm vụ, giải pháp phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm - thủy sản và cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) rà soát các quy hoạch liên quan đến lĩnh vực cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông sản đã được ban hành trước đây, để tích hợp vào quy hoạch ngành cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh; chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội có liên quan xây dựng Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông - lâm - thủy sản đến năm 2030, trình Thủ tướng Chính phủ trong quý IV/2020. Khẩn trương xây dựng các đề án phát triển 3 ngành chế biến nông sản để phấn đấu đứng trong số 5 nước hàng đầu thế giới về: Rau, củ, quả; thủy, hải sản; gỗ và sản phẩm từ gỗ, trình Thủ tướng Chính phủ trong quý IV/2020. Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc các địa phương triển khai đẩy nhanh tiến độ một số dự án trọng điểm chế biến nông sản; đẩy mạnh công suất nhà máy chế biến gắn với các vùng nguyên liệu tập trung để phục vụ nhu cầu tiêu thụ của thị trường nội địa và XK…

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng kênh phân phối thị trường trong nước đối với hàng hóa chế biến nông sản, phát triển thương mại điện tử, triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để tận dụng tốt cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do đã ký kết, đặc biệt là EVFTA, CPTPP đối với các mặt hàng chế biến nông sản. Chủ trì, phối hợp với Bộ NN&PTNT xây dựng Đề án phát triển logistics gắn với vùng sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, nhằm giúp DN giảm chi phí và thời gian vận chuyển, phân phối sản phẩm…