Phát triển bền vững Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Yếu tố cấp thiết

Vùng KTTĐBB bao gồm 7 tỉnh và thành phố, bao gồm: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Bắc Ninh, Hưng Yên và Vĩnh Phúc. Quá trình phát triển với tốc độ cao, môi trường của vùng KTTĐBB ngày càng chịu nhiều sức ép từ phát triển công nghiệp, gia tăng dân số và đô thị hóa. Trong giai đoạn tới, cần thiết phải tìm ra một con đường phát triển mà trong đó các vấn đề dân số, kinh tế-xã hội (KTXH), tài nguyên và môi trường (TNMT) được xem xét một cách tổng thể, nhằm hạn chế tác động cản trở đến sự phát triển của vùng.

Thủ đô Hà Nội thuộc Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa 3 mặt của sự phát triển, gồm: Phát triển kinh tế; phát triển xã hội; bảo vệ môi trường (BVMT). Nếu như các mục tiêu kinh tế, mục tiêu BVMT, mục tiêu xã hội được gắn kết với nhau thì điểm giao thoa của ba mục tiêu này sẽ thể hiện được phát triển bền vững thực sự. Vì vậy, việc nghiên cứu đề xuất giải pháp phân bố không gian phát triển công nghiệp Vùng KTTĐBB theo tiêu chí phát triển bền vững là hết sức cấp bách và cần thiết, nhằm vận hành đồng thời ba bình diện phát triển của vùng: Kinh tế tăng trưởng bền vững, xã hội thịnh vượng và môi trường được đảo bảo.

Việt Nam đã ban hành Chiến lược Phát triển bền vững giai đoạn 2011 – 2020, nhằm mục tiêu tăng trưởng bền vững, có hiệu quả, đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ TNMT, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

Các chỉ tiêu giám sát và đánh giá phát triển bền vững của Việt Nam giai đoạn 2011-2020 gồm: Các chỉ tiêu tổng hợp (GDP xanh, chỉ số phát triển con người, chỉ số bền vững môi trường); chỉ tiêu về kinh tế (hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, năng suất lao động xã hội, mức giảm tiêu hao năng lượng để sản xuất ra một đơn vị GDP, chỉ số giá tiêu dùng, cán cân vãng lai...); chỉ tiêu về xã hội (tỷ lệ nghèo, tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ lao động đang làm việc trong nền kinh tế đã qua đào tạo, tỷ số giới tính khi sinh, hệ số bất bình đẳng trong phân phối thu nhập...); chỉ tiêu về TNMT (tỷ lệ che phủ rừng, tỷ lệ đất được bảo vệ, diện tích đất bị thoái hoá).

Riêng công nghiệp là lĩnh vực đặc thù. Phát triển công nghiệp tất yếu sinh ra phát thải ô nhiễm, phát triển công nghiệp cũng đồng nghĩa với những hy sinh nhất định về môi trường, đó là hai nội dung không thể tách rời, mâu thuẫn nhau nhưng vẫn luôn tồn tại trong bất kỳ sự phát triển nào. Phát triển bền vững công nghiệp (PTBVCN) là một cách tiếp cận đối với phát triển công nghiệp, cho phép giải quyết hài hoà giữa tăng trưởng công nghiệp, tăng dân số và BVMT.

PTBVCN vùng là phát triển công nghiệp một cách ổn định, lâu dài trên cơ sở đảm bảo cân bằng giữa tăng trưởng, giải quyết các vấn đề xã hội và BVMT. Có 4 tiêu chí quan trọng đánh giá PTBVCN vùng: Tăng trưởng bền vững; trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (DN); BVMT; tổ chức không gian lãnh thổ và phân bố công nghiệp.

Đồng bộ giải pháp

Vốn là khu vực quan trọng cho sự phát triển kinh tế cả nước, bảo đảm thực hiện thành công về PTBVCN Vùng KTTĐBB cần giải quyết đồng bộ các giải pháp.

Cụ thể, hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực quản lý PTBVCN vùng theo hướng hoàn chỉnh hệ thống chính sách và văn bản quy phạm pháp luật về PTBVCN thông qua việc điều chỉnh sửa đổi, bổ sung các văn bản hiện hành. Chú trọng các định chế về lồng ghép vấn đề môi trường, văn hóa, an sinh xã hội vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành công nghiệp. Cần thành lập Ban chỉ đạo liên ngành PTBVCN ở địa phương do 1 đồng chí Phó Chủ tịch phụ trách lĩnh vực công nghiệp làm Chủ tịch.

Bên cạnh đó, sử dụng các công cụ tài chính phục vụ cho PTBVCN vùng. Ngân sách của các địa phương trong vùng KTTĐBB đầu tư cho mục tiêu PTBVCN vùng được trích từ nguồn vốn đầu tư phát triển của địa phương để thực hiện các dự án về BVMT, các dự án về an sinh xã hội cho cộng đồng. Đồng thời, huy động các DN đầu tư nguồn lực cho các hoạt động BVMT, bảo vệ cảnh quan, hệ sinh thái và đa dạng sinh học ở bên trong và xung quanh địa bàn hoạt động. Kêu gọi nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) cho các dự án BVMT, xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm, xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

Ngoài ra, phát triển nguồn nhân lực công nghiệp vùng thông qua việc giáo dục, đào tạo là nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, có 4 nhóm đối tượng cần được bồi dưỡng kiến thức về PTBVCN vùng là những người tham mưu hoạch định chính sách; chuyên gia mà công việc có liên quan tới điều tra, đánh giá, cung cấp thông tin, soạn thảo các phương án và dự án phát triển, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường và an sinh xã hội; giới DN; thế hệ trẻ, lực lượng thanh, thiếu niên.

Hơn nữa, cần phát triển khoa học và công nghệ (KHCN) theo hướng sản xuất xanh, sạch. Để KHCN thực sự trở thành nền tảng và động lực cho sự PTBVCN vùng, cần tập trung xây dựng và triển khai chương trình hành động của các cấp, các ngành, các DN về phát triển KHCN theo hướng sản xuất xanh, sạch, tiết kiệm nguyên, nhiên vật liệu và bảo vệ môi sinh, môi trường; xây dựng cơ chế vừa tạo điều kiện khuyến khích, vừa ràng buộc các DN đầu tư vào nghiên cứu đổi mới công nghệ, theo hướng áp dụng công nghệ sản xuất tiên tiến, hiện đại, ít phát thải gây ô nhiễm môi trường...

Đặc biệt, cần nâng cao trách nhiệm xã hội của DN. Trách nhiệm xã hội của DN có thể được coi là sự cam kết của DN đóng góp vào PTBVCN vùng. Cần tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cho mọi người dân về phát triển bền vững.