Nút thắt nhân lực, rào cản hồi sinh du lịch

Trước khi dịch Covid-19 xuất hiện, nguồn nhân lực của ngành du lịch Việt Nam đã thiếu trầm trọng. Trong giai đoạn dịch Covid-19, báo cáo của Bộ VHTT&DL cho thấy, năm 2020 các doanh nghiệp du lịch phải cắt giảm nhân sự từ 70 – 80%; năm 2021, lượng lao động làm đủ thời gian chỉ chiếm 25% so với năm 2020, lao động nghỉ việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động chiếm khoảng 30%, lao động tạm nghỉ việc khoảng 35%, lao động làm việc cầm chừng chiếm 10%.

Sau đại dịch Covid-19, dự báo với tốc độ tăng trưởng của ngành du lịch thì lượng lao động chuyên nghiệp (có chứng chỉ nghề) đến 2025 cần tăng cường tối thiểu là 3 triệu người và tổng số lao động phục vụ trong lĩnh vực này là 9 triệu người. Có thể nói, sự khủng hoảng về nguồn nhân lực của ngành du lịch đang rất lớn, nhất là trong bối cảnh ngành du lịch tăng tốc phục hồi.

Thiếu nhân lực cả lượng và chất đang gây khó khăn cho hoạt động du lịch

Ông Lê Quốc Việt, Giám đốc Công ty Santa Việt Nam, đơn vị vận hành website tuyển dụng nhân sự cho biết, nhu cầu tuyển lao động ngành du lịch tăng gấp đôi trước Tết và cũng gấp đôi so với cùng kỳ giai đoạn trước dịch. Lượng hồ sơ đã tăng gấp ba lần và hiện truy cập trang web của doanh nghiệp này vẫn trên đà tăng mạnh. Ngoài ra, việc Chính phủ công bố thời gian mở cửa hoàn toàn du lịch từ ngày 15/3 đã giúp doanh nghiệp du lịch xác định rõ cần ổn định lại bộ máy trước kỳ nghỉ 30/4-1/5. Riêng lĩnh vực khách sạn, khu nghỉ dưỡng có nhu cầu gia tăng rõ rệt, đặc biệt ở các trung tâm lớn như Sa Pa (Lào Cai), Hạ Long, Quảng Nam, Đà Lạt, TP.Hồ Chí Minh Tây Ninh, Phú Quốc (Kiên Giang)...

Chia sẻ với Báo Kinh tế Việt Nam, ông Nguyễn Minh Mẫn – Giám đốc Truyền thông Marketing Công ty du lịch TST Tourist cho hay, bài toán nguồn nhân lực trong lĩnh vực lữ hành, dịch vụ du lịch... luôn là nút thắt ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phát triển của doanh nghiệp. Riêng giai đoạn hậu Covid-19, vấn đề này lại trở nên cấp bách hơn. “Theo quan sát thị trường lữ hành hiện nay, bên cạnh số lượng doanh nghiệp lữ hành, khách sạn giảm đi thì số lượng nhân sự chuyển sang ngành khách đang chiếm tỷ lệ khá cao. Việc thiếu hụt nhân lực đang gây khó khăn rất lớn cho doanh nghiệp khi bước vào giai đoạn phục hồi kinh doanh”- ông Mẫn nhấn mạnh.

Không chỉ khó khăn trong khâu tuyển dụng, chất lượng nhân lực cũng là vấn đề “đau đầu” với những người làm điều hành các khách sạn, khu nghỉ dưỡng. Theo bà Vũ Thị Hương Giang - Quản lý khu nghỉ dưỡng của Alma resort, tỉnh Khánh Hòa cho biết, hiện lao động mới tuyển từ các trường đại học thì thiếu kinh nghiệm thực tế; lao động cũ nghỉ lâu ngày nên kỹ năng phục vụ cũng mai một; thói quen du lịch và thị trường khách hàng cũng thay đổi hoàn toàn so với trước dịch Covid-19… Chính vì vậy các đơn vị phải bồi dưỡng, đào tạo lại nhân sự.

Nỗi lo thiếu hụt nhân sự của doanh nghiệp du lịch đang hiện hữu. Tuy nhiên, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình cho rằng, không nên quá lo lắng trước sự đứt gãy và thiếu nhân lực của ngành du lịch Việt Nam. Theo ông Bình, sự phục hồi của ngành du lịch diễn ra từ từ, chứ không phải bùng nổ ngay lập tức. Khi du lịch dần hồi phục, các địa phương và doanh nghiệp sẽ phát triển được nhân sự. Mặt khác, ảnh hưởng của Covid-19 cũng tạo ra sự đào thải trong ngành du lịch. Đây là một quá trình phát triển tự nhiên của bất cứ ngành kinh tế nào, đòi hỏi sự lèo lái của người dẫn đầu mới có thể vượt qua.

Trước mắt, để giải bài toán nhân lực cho ngành du lịch, ông Nguyễn Tường Lân – Hiệu trưởng Trường trung cấp Du lịch Hà Nội ý kiến, để phục hồi nhân lực du lịch, ngành du lịch cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền và định hướng từ cấp vĩ mô để khuyến khích người trẻ theo học ngành du lịch và các đối tượng lao động phù hợp khác chuyển đổi nghề sang lĩnh vực du lịch. Cùng với đó là tập trung đào tạo diện rộng cho các đối tượng mới, đào tạo lại hoặc nâng cao cho những lao động đã tạm dừng việc trong thời gian diễn ra dịch bệnh.

Từ kinh nghiệm thực tế của doanh nghiệp, ông Nguyễn Minh Mẫn chia sẻ, các doanh nghiệp cần chủ động bộ máy hoạt động. Như chuẩn bị lực lượng khung đảm bảo tính chuyên nghiệp và tinh gọn, đa năng; duy trì chính sách đào tạo và tập huấn nộ bộ; đào tạo lực lượng kế thừa thông qua việc liên kết đào tạo với các trường đại học để chọn lọc, gắn lý thuyết và thực hiện trên các đường tour, các trải nghiệm thực tế. “Tại TST Tourist, quá trình đào tạo kiến thức nội bộ đã được duy trì liên tục. Trong đó, kế hoạch liên kết đào tạo với các trường đại học nhằm tạo nguồn nhân sự mới đã được tập trung suốt từ năm 2020, 2021 nhờ đó năm 2022 đội ngũ kế thừa đã được đưa vào môi trường thực tế với những đường tour du lịch trong nước ngay khi hoạt động du lịch trở lại”- ông Mẫn cho biết.

Về phía cơ sở đào tạo, khuyến nghị thêm với doanh nghiệp, theo ông Nguyễn Tường Lân, doanh nghiệp cần có các kế hoạch cụ thể theo từng giai đoạn ngắn, trung và dài hạn... tùy theo tiềm năng phát triển của mỗi doanh nghiệp, để đề xuất với các cơ quan quản lý nhằm tuyển dụng nhân lực kịp thời, đủ chất, đủ lượng và tốc độ phát triển chung của ngành. Mặt khác, cần khuyến khích nhiều hơn nữa với người lao động đã ký hợp đồng lao động trở lại ngay sau khi du lịch phục hồi. Chủ động tìm kiếm, hợp tác cùng các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp để xây dựng kế hoạch đào tạo lại, đào tạo mới cho nhân sự mà doanh nghiệp sử dụng.

Đối với cơ quan quản lý, về dài hạn, nhiều ý kiến cũng cho rằng, cần đánh giá cụ thể nguồn nhân lực của các doanh nghiệp lữ hành, lưu trú, nhà hàng, điểm tham quan để có hướng kiết hợp cùng các trường có đào tạo chuyên ngành xây dựng các chương trình cơ hội nghề nghiệp; xây dựng kênh bồi dưỡng kiến thức, đào tạo trực tuyến cho đội ngũ nhân lực nguồn nhân lực mới. “Cơ quan quản lý nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp du lịch tiếp cận nguồn nhân sự từ các cơ sở đào tạo, hỗ trợ kinh phí đào tạo. Đồng thời, có các chính sách ưu đãi, hỗ trợ và đảm bảo quyền lợi cho nguồn nhân lực được tuyển mới hoặc những nhân sự cũ trở lại với nghề”- ông Lân ý kiến.