Nông nghiệp đất chín rồng: Khởi sắc với tái cơ cấu và ứng dụng 4.0

Khẩn trương, quyết liệt

Giai đoạn 2016 - 2018 nông nghiệp ĐBSCL tăng trưởng GDP đạt 3%/năm, cao hơn mức tăng bình quân cả nước (2,67%/năm); đóng góp 34,6% GDP toàn ngành nông nghiệp cả nước và 33,5% GDP chung của vùng. Sự phát triển đó đóng vai trò quan trọng cho phát triển sinh kế, tạo thu nhập, nâng cao đời sống của người dân, bởi lẽ sinh kế chính của người dân nông thôn ĐBSCL vẫn chủ yếu từ nông nghiệp.

Tái cơ cấu, liên kết hình thành và phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp lớn của vùng ĐBSCL

Tái cơ cấu nông nghiệp là cuộc thay đổi lớn của vùng ĐBSCL, mang lại diện mạo cho ngành nông nghiệp vùng đất này, thu nhập của người nông dân được nâng lên. Tính đến nay, 13 tỉnh, thành phố trong vùng ĐBSCL đã xây dựng đề án, kế hoạch thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Nhiều địa phương đã tập trung quy hoạch cánh đồng lớn sản xuất nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu và chọn một số cây trồng chủ lực, có lợi thế phát triển, thị trường tiêu thụ tốt. Hình thành vùng nguyên liệu sản xuất lúa chất lượng cao, đặc sản, được tổ chức sản xuất liên kết theo chuỗi giữa nông dân với hợp tác xã, doanh nghiệp (DN).

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sau gần 6 năm tái cơ cấu, nông nghiệp vùng ĐBSCL chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực. Toàn vùng đã chuyển trên 78.000ha đất lúa kém hiệu quả sang trồng rau màu, cây ăn trái. Nhiều diện tích chuyển đổi đã đem lại hiệu quả kinh tế cao so với trồng lúa, bình quân tăng từ 20- 30%. Về chăn nuôi, các địa phương đã chọn được vùng và vật nuôi chủ lực để tập trung tạo mọi điều kiện cho chăn nuôi phát triển. Các vùng chăn nuôi trọng điểm đã dần hình thành, như: Vùng chăn nuôi bò thịt chất lượng cao ở Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng; vùng nuôi gà thịt, gà trứng công nghiệp ở Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Hậu Giang…

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng, với nhiều Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, ngành nông nghiệp Việt nói chung cũng như vùng ĐBSCL nói riêng có nhiều cơ hội mới. Đó là mở rộng thị trường xuất khẩu; thu hút đầu tư nước ngoài trong phát triển chế biến nông sản; mở rộng liên doanh, liên kết, hợp tác với các DN quốc tế và có cơ hội tiếp cận, ứng dụng khoa học, kỹ thuật, công nghệ hiện đại, tiên tiến vào sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản.

Công nghệ 4.0 mở lối

Cùng với quá trình thực hiện tái cơ cấu, nhiều địa phương vùng ĐBSCL đã mạnh dạn ứng dụng thành tựu Công nghệ 4.0 vào sản xuất, giúp nền nông nghiệp dầnchuyển đổi phương thức sản xuất từ truyền thống sang thông minh, hiện đại. Tại TP. Cần Thơ, hoạt động nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng công nghệ tiên tiến trên nền tảng IoT (Internet of Things) vào sản xuất nông nghiệp đang được khuyến khích, nhân rộng.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp Cần Thơ, hiện thành phố có những mô hình ứng dụng nông nghiệp 4.0 tiêu biểu như: Trồng rau thủy canh theo công nghệ Israel, mô hình ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt và ứng dụng điện toán đám mây, mô hình điều khiển tưới, phun thuốc bảo vệ thực vật tự động trên vườn cây ăn trái… Chuyên gia cho rằng, nông nghiệp 4.0 là xu thế tất yếu và là lựa chọn của nhiều quốc gia hiện nay. Với Việt Nam nói chung và vùng ĐBSCL nói riêng, dựa vào điều kiện khí hậu, sản phẩm đặc thù, kết cấu hạ tầng phục vụ nông nghiệp, trình độ lao động… nên lựa chọn mô hình, công nghệ phù hợp để mang lại hiệu quả kinh tế tối ưu nhất. Trong đó, những ngành có tiềm năng tiếp cận nông nghiệp 4.0 của vùng như: Chăn nuôi bò sữa, heo, gà, tôm, cá da trơn quy mô công nghiệp; sản xuất hoa quả, nấm ăn, nấm/cây dược liệu, lúa gạo, cà phê, hồ tiêu... Các ngành hàng này đang có những mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao, theo chuỗi từ sản xuất đến xuất khẩu, mang lại giá trị gia tăng cao nên dễ dàng ứng dụng công nghệ mà cụ thể là tự động hóa, sử dụng robot, ứng dụng viễn thám trong quản lý sản xuất và sâu bệnh, công cụ quản lý cây trồng trên điện thoại thông minh…

Ngoài ra, để hỗ trợ ứng dụng 4.0 vào sản xuất nông nghiệp, nhà nước cần tập trung phát triển đồng bộ về thương mại điện tử, thương mại không kho bãi để giảm chi phí sản xuất… Về chính sách, cần có một chiến lược dài hạn, hình dung được bức tranh nông nghiệp Việt Nam nói chung và vùng ĐBSCL nói riêng đến năm 2030, 2050... với quy hoạch và lộ trình đầu tư cụ thể, rõ ràng. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, ngành nông nghiệp vùng ĐBSCL cũng cần liên kết để phát triển. Trong đó, liên kết ngang và liên kết dọc giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị; liên kết giữa nông nghiệp với ngành công nghiệp chế biến và phụ trợ; liên kết giữa các tỉnh để tạo ra sự lan tỏa về kinh tế nông nghiệp, du lịch, phát triển cơ sở hạ tầng, quản lý sử dụng tài nguyên, thúc đẩy quá trình tái cơ cấu nông nghiệp, tăng cường kết nối giữa vùng sản xuất và thị trường trong nước cũng như quốc tế.