Nhiều cơ hội cho ngành công nghiệp văn hóa bứt phá

Dư địa lớn, đổi mới để phát triển

Tháng 11/2025, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2486/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm và đóng góp 7% GDP.

Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu Trí tuệ TP.Hồ Chí Minh cho rằng, công nghiệp văn hóa là ngành giàu tiềm năng. Hiện doanh thu toàn ngành đóng góp khoảng 4% GDP, còn khoảng cách khá xa so với mức cao điểm 12% GDP của Hàn Quốc hay 11% GDP của Mỹ. Mục tiêu đến năm 2045 là nâng tỷ trọng đóng góp lên 9%, hướng tới 80% sản phẩm công nghiệp văn hóa là sản phẩm số và hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia.

Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế cho thấy dư địa còn lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách phát triển. Khi hoạt động sáng tạo dịch chuyển trên môi trường số, năng lực tạo nội dung thôi chưa đủ. Ngành công nghiệp văn hóa muốn phát triển bền vững còn cần hạ tầng phân phối, cơ chế định danh và xác thực tác phẩm, công cụ quản lý bản quyền và khả năng kết nối người sáng tạo với cộng đồng. 

Báo cáo “Định hình lại các chính sách cho sự sáng tạo” của UNESCO cho thấy doanh thu kỹ thuật số hiện chiếm 35% thu nhập của người sáng tạo, tăng từ 17% vào năm 2018. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này cũng đi kèm rủi ro về bất ổn thu nhập, vi phạm sở hữu trí tuệ và sự tập trung thị trường vào một số ít nền tảng phát trực tuyến. Tác động của AI tạo sinh cũng được dự báo có thể làm giảm doanh thu của người sáng tạo âm nhạc và nghe nhìn trong những năm tới.

Theo Luật sư Phan Vũ Tuấn, một trong những vấn đề Việt Nam cần giải quyết là thiếu các nền tảng phân phối nội dung số đủ mạnh. Nhiều nội dung hiện vẫn phải dựa vào các nền tảng toàn cầu. Ông dẫn ví dụ lĩnh vực video ca nhạc và YouTube, khi ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam phụ thuộc vào nền tảng nước ngoài và nhiều hoạt động được thực hiện thông qua các MCN (Multi-Channel Network) - mạng lưới đa kênh. 

Điểm nghẽn khác là hạ tầng dữ liệu. Mỗi năm Việt Nam công bố hàng trăm nghìn tác phẩm, nhưng chỉ khoảng 3.000 tác phẩm được cấp mã từ Việt Nam; trong khi số lượng tác phẩm sử dụng mã của nước ngoài, đặc biệt là Mỹ, gần như chưa có thống kê đầy đủ. Thực tế này phản ánh việc Việt Nam còn thiếu hạ tầng dữ liệu để quản lý và kết nối hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Việt Nam đã triển khai cơ chế sandbox ở nhiều lĩnh vực nhưng với công nghiệp văn hóa vẫn còn là khoảng trống. Theo ông Phan Vũ Tuấn, nếu không xây dựng được hạ tầng dữ liệu thống nhất, các sản phẩm và dữ liệu sẽ tiếp tục rời rạc, khó liên thông và chưa thể tạo ra giá trị lớn hơn cho toàn ngành.

Công nghệ mở thêm không gian phát triển

Trong bối cảnh đó, những mô hình công nghệ hướng tới kết nối dữ liệu, người sáng tạo và cộng đồng người hâm mộ có thể trở thành một phần của lời giải. FANOS là một ví dụ được phát triển theo hướng mạng xã hội chuyên biệt, nơi nghệ sĩ có thể xây dựng cộng đồng và kết nối trực tiếp với người hâm mộ trên chính dữ liệu của mình.

FANOS ứng dụng Blockchain để ghi nhận và xác thực hành trình đồng hành của người hâm mộ. Các hoạt động như tham dự concert, sở hữu vật phẩm, tương tác hay ủng hộ nghệ sĩ được lưu trữ thành dữ liệu minh bạch, không thể chỉnh sửa. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở một cuộc bình chọn, FANOS cũng số hóa vé concert và merchandise thành những “dấu ấn đồng hành”, qua đó lưu giữ các điểm chạm giữa nghệ sĩ và người hâm mộ sau sự kiện.

Cách tiếp cận này cho phép hành trình của người hâm mộ được nhìn nhận dài hạn hơn. Thay vì chỉ dựa vào số người theo dõi hay lượng tương tác tại một thời điểm, nghệ sĩ có thể có thêm thông tin về những người thực sự tham gia vào cộng đồng. Dữ liệu vì thế không chỉ phục vụ phân phối nội dung mà còn có thể giúp người sáng tạo hiểu công chúng, phát triển sản phẩm và gia tăng giá trị tài sản trí tuệ.

FANOS hiện định hướng phát triển hạ tầng phục vụ cộng đồng người hâm mộ, đồng thời hướng tới hỗ trợ quản lý bản quyền, tài sản số và xác thực Fan ID cho nghệ sĩ và các IP Việt Nam. Dù mới là một mô hình cụ thể, cách tiếp cận này cho thấy cơ hội bứt phá của công nghiệp văn hóa sẽ gắn chặt với khả năng ứng dụng công nghệ và làm chủ dữ liệu.

Với mục tiêu tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm đến năm 2030, công nghiệp văn hóa Việt Nam đang có không gian phát triển rộng. Nhưng để cơ hội trở thành giá trị kinh tế thực sự, điều quan trọng không chỉ là tạo ra nhiều nội dung hơn, mà còn phải hình thành hạ tầng số đủ mạnh, cơ chế bảo vệ người sáng tạo và những nền tảng giúp sản phẩm văn hóa Việt Nam được quản lý, phân phối, thương mại hóa hiệu quả. Khi các “mảnh ghép” này được kết nối, công nghệ có thể trở thành chất xúc tác để công nghiệp văn hóa bước sang giai đoạn phát triển mới.