Nhận diện điểm nghẽn cản trở thanh niên khởi nghiệp

Nhận diện điểm nghẽn

Chia sẻ tại tọa đàm "Khởi nghiệp từ nông nghiệp công nghệ cao, cơ hội và thách thức" do Trung ương Đoàn tổ chức ngày 25/12, ông Đặng Quý Nhân, Phó Trưởng phòng Quản lý OCOP và Du lịch nông thôn, Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương nhấn mạnh chương trình OCOP đang tạo ra dư địa phát triển quan trọng cho thanh niên nông thôn, nhất là thanh niên khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.

Theo đó, OCOP giúp thanh niên có định hướng rõ ràng thông qua hệ thống tiêu chí cụ thể, từ xây dựng sản phẩm, phát triển nhãn hiệu đến tiếp cận thị trường. Đồng thời, khơi dậy tiềm năng bản địa, tạo điều kiện để thanh niên làm mới sản phẩm truyền thống theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững, qua đó gia tăng giá trị.

Việc gắn OCOP với du lịch nông thôn mở ra thêm không gian khởi nghiệp, hình thành hệ sinh thái liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và thanh niên, góp phần tạo việc làm, giữ chân lao động trẻ và giúp thanh niên yên tâm lập nghiệp tại quê hương.

Tuy nhiên, theo ông Nhân, bên cạnh những cơ hội, thực tiễn triển khai cũng cho thấy thanh niên khi khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp và OCOP đang gặp không ít khó khăn, điểm nghẽn.

Đầu tiên là vấn đề nguồn vốn. Thanh niên có tri thức, có ý tưởng, có khát vọng nhưng để chuyển hóa ý tưởng thành sản phẩm thì cần nguồn lực tài chính rất lớn, đặc biệt trong nông nghiệp công nghệ cao. Ứng dụng công nghệ cao đòi hỏi đầu tư tự động hóa, dây chuyền chuyên môn hóa, chế biến sâu… Đây đều là những khoản đầu tư lớn, trong khi thanh niên thường thiếu tài sản thế chấp và khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

Thứ hai là vấn đề đất đai và quy mô sản xuất. Nông nghiệp công nghệ cao cần diện tích đất đủ lớn, ổn định lâu dài, đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường. Việc tích tụ đất đai, bố trí quỹ đất phù hợp cho thanh niên khởi nghiệp hiện vẫn còn nhiều khó khăn.

Thứ ba là sự tham gia vào chuỗi liên kết còn chưa chặt chẽ. Từ nguyên liệu đầu vào, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ sản phẩm đều cần một chuỗi liên kết đồng bộ và có kinh nghiệm. Khi chuỗi liên kết chưa bền vững, chỉ cần một biến động nhỏ cũng có thể khiến mô hình khởi nghiệp của thanh niên bị tổn thương.

"Bên cạnh đó, nhiều thanh niên có kỹ năng sản xuất tốt nhưng còn hạn chế về tư duy quản trị, định hướng thị trường và chiến lược dài hạn", ông Đặng Quý Nhân nói và cho rằng, việc xây dựng hồ sơ OCOP, quản trị doanh nghiệp, tiếp cận các thị trường khó tính như châu Âu hay thị trường Hồi giáo Halal vẫn là thách thức lớn đối với không ít thanh niên.

Thứ tư là khả năng tiếp cận công nghệ chưa đồng đều giữa các vùng, miền. Thanh niên ở các đô thị lớn có nhiều cơ hội hơn so với thanh niên ở vùng sâu, vùng xa trong việc tiếp cận công nghệ mới, vật liệu mới và các giải pháp đổi mới sáng tạo.

Cuối cùng, mặc dù hiện nay Đảng, Chính phủ và Nhà nước đã có nhiều chính sách khuyến khích thanh niên khởi nghiệp, song một số chính sách vẫn chưa được cụ thể hóa cho đúng đối tượng, đặc biệt là thanh niên khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao gắn với OCOP. Việc thiếu các gói tín dụng ưu đãi riêng cho thanh niên vẫn là một rào cản lớn.

Từ thực tiễn trên, ông Đặng Quý Nhân cho rằng, để khởi nghiệp bền vững, thanh niên cần lựa chọn mô hình và công nghệ phù hợp với năng lực của mình, không quá lớn và không vượt quá khả năng kiểm soát. Quan trọng nhất là phát huy lợi thế bản địa, bởi không ai hiểu tiềm năng của địa phương bằng chính những người trẻ sinh ra và lớn lên tại đó.

Bên cạnh đó, thanh niên cần đầu tư công nghệ theo chiều sâu, tập trung vào những khâu tạo ra giá trị khác biệt cho sản phẩm, gắn sản phẩm với câu chuyện văn hóa, lịch sử và bản sắc địa phương.

"Một yếu tố quan trọng khác là không đi một mình mà cần liên kết, hợp tác để chia sẻ nguồn lực, giảm rủi ro và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Việc tận dụng các chính sách đào tạo, hỗ trợ về quản trị, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Nhà nước cũng là giải pháp cần thiết để nâng cao tính bền vững cho các mô hình khởi nghiệp của thanh niên", ông cho hay.

Hướng đi mới từ nông nghiệp ứng dụng công nghệ

Từ góc nhìn người trong cuộc, anh Hoàng Ngọc Vũ, Phó Giám đốc Công ty TNHH Đo đạc bản đồ Bảo Châu, chi nhánh Lạng Sơn, chủ Vườn ươm Đất Phật chia sẻ hành trình khởi nghiệp với cây hoàng đàn tuyết tại địa phương.

Sinh ra trong gia đình thuần nông, sau khi tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam, anh Vũ trở về quê hương với mong muốn phát triển kinh tế bền vững. Năm 2022, anh đầu tư xây dựng vườn ươm đầu tiên rộng 1.000 m², trang bị nhà màng và hệ thống giá, khay ươm hiện đại. Tuy nhiên, giai đoạn đầu gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh nghiệm, tỷ lệ cây sống chỉ đạt 60-70%.

Không nản lòng, anh Vũ dành thời gian nghiên cứu tài liệu, học hỏi kinh nghiệm và thử nghiệm nhiều phương pháp kỹ thuật. Nhờ sự kiên trì, anh từng bước làm chủ kỹ thuật ươm cây hoàng đàn tuyết và nâng cao chất lượng cây giống. Từ trải nghiệm của mình, anh cho rằng khởi nghiệp nông nghiệp cần có lộ trình rõ ràng, đi từ quy mô nhỏ đến lớn để giải quyết bài toán vốn.

"Trước khi đầu tư tiền bạc, cần đầu tư công sức để chinh phục tri thức. Kiến thức và trí tuệ là cốt lõi", anh Vũ nói.

Tương tự, chị Trần Thị Kim Lĩnh, nhà sáng lập thương hiệu Bảo Long Bình Thuận, Phó Chủ nhiệm mạng lưới Lương Định Của toàn quốc cho rằng, thanh niên nông thôn nên bắt đầu từ quy mô nhỏ, tận dụng lợi thế bản địa và ứng dụng công nghệ vào chế biến để nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo chị Lĩnh, chất lượng nguyên liệu đầu vào là yếu tố then chốt. Với sản phẩm từ thanh long, chị chủ động liên kết với các hợp tác xã sản xuất thanh long hữu cơ, bảo đảm nguyên liệu sạch và có nguồn gốc rõ ràng. Trải qua gần 10 năm nỗ lực, đến năm 2019, cơ sở sản xuất của chị chính thức ra đời với dòng sản phẩm nước ép thanh long lên men tự nhiên. Hiện mỗi năm cơ sở cung ứng hơn 45.000 lít sản phẩm ra thị trường, đồng thời phát triển thêm 13 sản phẩm chế biến khác từ thanh long.

Theo chị Lĩnh, việc đa dạng hóa sản phẩm giúp giảm áp lực tiêu thụ trái tươi, nhất là vào chính vụ, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế và phục vụ phát triển du lịch địa phương. Một yếu tố quan trọng khác là chủ động đưa sản phẩm ra thị trường thông qua hội chợ, sự kiện kết nối giao thương và các sàn thương mại điện tử.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, chị cho rằng khởi nghiệp nông nghiệp xoay quanh 3 vấn đề cốt lõi là vốn, thị trường đầu ra và xây dựng thương hiệu. "Khởi nghiệp cần đi đúng hướng và kiên trì, bắt đầu từ những sản phẩm sẵn có tại địa phương, bởi không ai hiểu rõ sản phẩm bản địa bằng chính người con nơi đó", chị Lĩnh chia sẻ.

Khởi nghiệp đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và đổi mới mô hình phát triển. Từ những mô hình khởi nghiệp du lịch "0 đồng" đến việc tham gia OCOP, các chuyên gia cho rằng, thanh niên hoàn toàn có thể khởi nghiệp thành công nếu biết tận dụng nguồn lực sẵn có và đi đúng hướng.