Ngành yến: Quy hoạch để phát triển bền vững

Nhiều hệ lụy từ phát triển nóng

Theo báo cáo của ngành nông nghiệp, cả nước hiện có 42/63 tỉnh thành nuối yến với khoảng 8.300 nhà yến. Tuy nhiên con số này được cho là chưa phản ánh đầy đủ tình trạng nhà yến trái phép, bởi người dân vẫn chạy theo lợi ích, đổ xô đi xây nhà yến, bất chấp rủi ro. Đây là vấn đề đòi hỏi các địa phương cần phải quyết liệt hơn trong việc giám sát, quản lý và xử lý các trường hợp nhà yến trái phép, không phép, nhà yến trong khu dân cư.

Một nhà yến tại TP. Hồ Chí Minh được nuôi theo đúng quy hoạch

Đơn cử là huyện Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh), từ 10 căn nhà yến thí điểm đầu tiên được chính thức cấp phép, sau hơn 10 năm, đến nay số nhà yến trên địa bàn xã Tam Thôn Hiệp đã tăng gấp 20 lần, trở thành thủ phủ nuôi chim yến của thành phố. Điều đáng nói, các nhà yến nằm san sát bên sông, loa gọi chim yến rền vang khắp nơi diễn ra phổ biến, gây không ít phiền toái cho người dân. Điều này không chỉ là nỗi lo về kiến trúc, môi trường, tiếng ồn, mà còn nhiều hệ lụy khác.

Chẳng hạn về vấn đề môi trường, theo chia sẻ của bà Bùi Thị Tuyết Em (người dân ngụ xã Tam Thôn Hiệp, huyện Cần Giờ), nếu như trước đây dân vùng này thường sử dụng nước mưa để sinh hoạt thì mấy năm trở lại đây không thể dùng, bởi nước quá bẩn. Chị Bùi Tuyết Nương (xã Tam Thôn Hiệp) cho hay, loa gọi chim yến của các nhà nuôi rất ồn, gây khó chịu cho người dân, nhất là với trẻ nhỏ.

Không chỉ phá vỡ quy hoạch, việc phát triển nóng nhà yến còn đặt ra vấn đề về đầu ra cũng như chất lượng của sản phẩm. Theo đó, các sản phẩm yến chưa được xuất khẩu chính ngạch nhiều, đa phần sản phẩm bán nội địa hoặc xuất khẩu chui, bán xách tay cho khách du lịch. Cũng do thiếu cơ chế giám sát, quản lý thị trường, nên chất lượng, giá cả nhiều nơi bị thả nổi, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh.

Ông Huỳnh Văn Thanh - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Cần Giờ Tương Lai - cho biết, chỉ tính riêng ở TP. Hồ Chí Minh hiện có quá nhiều nơi nuôi yến phát triển tự phát, dẫn tới tình trạng nguyên liệu không đảm bảo, có nhiều giá khác nhau và giá nào họ kinh doanh cũng được.

Phát triển bền vững

Trước những hệ lụy nêu trên, các địa phương đã có cơ chế quản lý về nuôi và phát triển nhà yến. Cụ thể ở TP. Cần Thơ, vào đầu tháng 7/2020, HĐND TP. Cần Thơ đã thông qua Nghị quyết về quy hoạch yến trên địa bàn. Theo đó, việc nuôi yến được quy định phải đảm bảo phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của địa phương; thực hiện quy định của pháp luật về xây dựng, bảo vệ môi trường, đầu tư kinh doanh, quy định về phòng, chống dịch bệnh và đáp ứng các điều kiện về quản lý nuôi chim yến theo quy định tại Điều 25, Nghị định 13/2020/NĐ-CP của Chính phủ về hướng dẫn chi tiết Luật Chăn nuôi và các quy định hiện hành.

Cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng yến sào

Hay, UBND tỉnh Phú Yên cũng vừa phê duyệt Quy hoạch vùng, làng nghề nuôi chim yến trên địa bàn tỉnh và định hướng đến năm 2030. Ngoài việc đảm bảo môi trường sinh thái, phát triển bền vững, mục tiêu Quy hoạch phát triển các vùng, làng nghề nuôi chim yến còn để đảm bảo phát triển tổng thể về kinh tế - xã hội, góp phần quản lý các nhà yến đang nuôi chim yến trên địa bàn tỉnh… Theo quy hoạch mới này, giai đoạn từ năm 2021 - 2030, tỉnh Phú Yên quy hoạch 10 vùng nuôi chim yến với diện tích nuôi hàng trăm ha.

Bên cạnh quy hoạch về vùng nuôi, tiêu chuẩn nuôi cũng là vấn đề cần kiểm soát. TS. Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP. Hồ Chí Minh - đề xuất: Chúng ta phải tập trung quản lý chất lượng sản phẩm, thành lập khu kiểm định, đánh giá chất lượng sản phẩm yến trước khi tinh chế sâu hơn. Ngoài ra, với sản phẩm bán thô cũng phải qua khâu kiểm định chất lượng, hàm lượng protein để tránh hàng giả và đảm bảo uy tín, thương hiệu yến sào Việt Nam.

Theo các chuyên gia, yến sào Việt Nam được đánh giá là tốt nhất thế giới, nhưng giá bán bình quân chỉ bằng 20 - 40% của nhiều nước khác. Với giá trị dinh dưỡng, chất lượng và nhu cầu thế giới cao, yến sào Việt Nam có thể đạt giá trị xuất khẩu tỷ đô trong tương lai không xa. Chính vì thế, việc khắc phục các tồn tại, hạn chế hiện nay cần làm ngay nhằm phát triển hiệu quả, bền vững.