Ngành lọc dầu châu Á đối mặt thách thức do gián đoạn nguồn cung

Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa do xung đột Trung Đông đang gây ra những hệ lụy trực tiếp đến ngành lọc dầu châu Á. Sản lượng chế biến giảm mạnh cùng sự thay đổi về cơ cấu nguyên liệu đầu vào đang dẫn đến tình trạng khan hiếm các sản phẩm dầu diesel và nhiên liệu bay trên diện rộng.

Sản lượng sụt giảm kỷ lục

Theo báo cáo mới nhất từ các tổ chức phân tích năng lượng và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng lọc dầu tại châu Á dự kiến sẽ giảm mạnh trong tháng 4 và tháng 5. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc nhập khẩu dầu thô vào khu vực này đã chạm mức thấp nhất trong vòng 10 năm qua.

Châu Á hiện chiếm 37% sản lượng lọc dầu toàn cầu và có sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Đông (chiếm 2/3 lượng dầu thô nhập khẩu). Do đó, tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz đã khiến khu vực này chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo số liệu từ Kpler, nhập khẩu dầu thô vào châu Á trong tháng 4 dự kiến giảm 22% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 20,4 triệu thùng/ngày - mức thấp nhất kể từ năm 2016.

Sự thiếu hụt nguồn cung đã buộc các nhà máy lọc dầu phải cắt giảm công suất vận hành. IEA dự báo sản lượng chế biến của khu vực sẽ giảm xuống còn khoảng 28,5 triệu thùng/ngày trong tháng 5, thấp hơn đáng kể so với mức 29,4 triệu thùng/ngày của tháng 3. Các đơn vị tư vấn như Energy Aspects và FGE NexantECA cũng đồng quan điểm khi cho rằng đợt cắt giảm sâu nhất sẽ diễn ra vào cuối tháng 4 do tình trạng khan hiếm dầu thô từ Trung Đông kéo dài.

Biến động cơ cấu nguyên liệu đầu vào

Không chỉ thiếu hụt về số lượng, các nhà máy lọc dầu châu Á còn đang phải đối mặt với thách thức từ việc thay đổi đặc tính dầu thô đầu vào. Thống kê cho thấy, trong số gần 12 triệu thùng dầu thô mỗi ngày không thể đến châu Á vào tháng 3, có tới 8 triệu thùng là loại dầu "chua trung bình" (có độ chua trung bình và hàm lượng lưu huỳnh cao). Đây là loại nguyên liệu mà hầu hết các nhà máy lọc dầu tại châu Á được thiết kế để tối ưu hóa sản lượng dầu diesel.

Để bù đắp khoảng trống này, các doanh nghiệp đã buộc phải chuyển sang thu mua các loại dầu ngọt nhẹ từ Mỹ (West Texas Intermediate), Kazakhstan (hỗn hợp CPC Blend) và Tây Phi. Theo dữ liệu từ Vortexa, tỷ lệ dầu thô ngọt nhẹ trong nguồn cung của châu Á đã đạt mức cao kỷ lục 21% trong tháng 4, tăng mạnh so với mức 11% của tháng 2.

Tuy nhiên, việc sử dụng các loại dầu nhẹ thay thế thường cho ra nhiều sản phẩm xăng và naphtha hơn, trong khi lại làm giảm đáng kể hiệu suất sản xuất dầu diesel và nhiên liệu phản lực. Bên cạnh đó, hàm lượng lưu huỳnh thấp của dầu nhẹ khiến các đơn vị phụ trợ như lò cốc và lò thủy phân - vốn được thiết kế để nâng cấp nhiên liệu dư thành dầu diesel không thể vận hành hết công suất.

Tình trạng chuyển đổi nguyên liệu đầu vào kết hợp với việc cắt giảm sản lượng đang đẩy khu vực vào cuộc khủng hoảng thiếu hụt sản phẩm chưng cất trung gian. Các nhà phân tích dự báo nguồn cung dầu diesel và nhiên liệu máy bay có thể giảm ít nhất 1 triệu thùng/ngày trong ngắn hạn.

Tại Bắc Á, Trung Quốc - quốc gia có ngành lọc dầu lớn nhất thế giới đã chủ động cắt giảm xuất khẩu nhiên liệu từ tháng trước để ưu tiên bảo đảm an ninh năng lượng trong nước. Sản lượng lọc dầu của Trung Quốc ước tính chỉ đạt khoảng 13,4 triệu thùng/ngày trong trung tuần tháng 4, giảm sâu so với mức 15,2 triệu thùng/ngày ghi nhận vào tháng 2.

Chuyên gia từ Kpler và Rystad cảnh báo, tổng lượng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu chưng cất trung bình trong tháng 4 có thể lên tới từ 1,8 triệu đến 2 triệu thùng/ngày, trong đó phần lớn là dầu diesel. Sự thiếu hụt này không chỉ gây áp lực lên giá thành mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành vận tải và hàng không trong khu vực.

Mặc dù một số dự báo cho rằng thị trường có thể bắt đầu phục hồi vào tháng 6, nhưng kịch bản này hoàn toàn phụ thuộc vào diễn biến xung đột tại Trung Đông và khả năng tái mở cửa hành lang vận tải huyết mạch qua eo biển Hormuz.

Sản lượng lọc dầu châu Á sụt giảm mạnh do thiếu hụt nguyên liệu từ Trung Đông. Việc thay đổi cơ cấu dầu thô khiến nguồn cung dầu diesel và nhiên liệu bay dự kiến thiếu hụt khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày.