Ngành hồ tiêu và gia vị dự kiến cán đích năm 2025 với 2 tỷ USD

Chia sẻ với các cơ quan truyền thông, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam trao đổi nhiều điểm sáng trong xuất khẩu của ngành năm nay, nêu những thách thức có thể dự báo cho năm 2026.

Tăng trưởng xuất khẩu 2 con số

- Bà dự kiến ra sao về xuất khẩu ngành hàng gia vị, nhất là mặt hàng hồ tiêu của Việt Nam năm nay?

Bà Hoàng Thị Liên: Năm 2025 sẽ là một năm tương đối khả quan đối với ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam trên thị trường xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành dự kiến đạt khoảng 2 tỷ USD, với 395.000 tấn sản lượng từ các mặt hàng chủ lực như hồ tiêu, gừng, quế, hồi, ớt…

So với năm trước, sản lượng giảm khoảng 4% nhưng giá trị tăng tới 17%. Kết quả này có được nhờ giá thị trường tăng, xuất phát từ yếu tố cung - cầu, đặc biệt là nguồn cung toàn cầu đang bị hạn chế do thời tiết cực đoan và sự suy giảm sản lượng ở một số quốc gia sản xuất lớn. Đây là tín hiệu tốt giúp gia tăng thu nhập cho người trồng và doanh nghiệp chế biến.

Riêng ngành hồ tiêu, năm nay lần đầu tiên kim ngạch chạm mốc 1,6 tỷ USD, tăng hơn 23% so với năm 2024. Đây không những là con số kỷ lục mà còn là động lực quan trọng để ngành quy hoạch lại diện tích, cơ cấu sản lượng theo hướng bền vững hơn trong những năm tới, nhằm giữ vững lợi thế và nâng cao vị thế hồ tiêu Việt Nam trên thị trường thế giới.

- Xin bà “điểm tên” những thị trường chủ lực của hồ tiêu và gia vị Việt Nam? Riêng với Mỹ, hồ tiêu được hưởng thuế 0%, vậy lợi thế này sẽ hỗ trợ ra sao cho doanh nghiệp xuất khẩu trong năm 2026?

Bà Hoàng Thị Liên: Về phân bổ thị trường, ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam hiện đã đa dạng hóa khá tốt. Trong đó, thị trường Hoa Kỳ vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 23%, nhờ biên độ lợi nhuận cao và sức mua ổn định. Tiếp theo là châu Âu chiếm khoảng 21 - 22%. Khu vực châu Á gồm Trung Quốc và Ấn Độ, sau đó là thị trường Trung Đông và châu Phi. Đánh giá triển vọng năm tới, chúng tôi cho rằng thị trường tiếp tục khả quan, nhất là khi Việt Nam vẫn tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ những hiệp định thương mại tự do (FTA) đang thực thi.

Nhiều người cho rằng FTA chủ yếu đem lại lợi ích từ ưu đãi thuế, nhưng với các mặt hàng nông sản có lợi thế cạnh tranh cao như gia vị, mức thuế nhập khẩu tại nhiều thị trường vốn đã ở mức chấp nhận được. FTA tạo thêm “cú hích” để đưa thuế về mức thấp nhất, lý tưởng nhất là 0%. Đơn cử thị trường Hoa Kỳ, kể cả khi chưa có FTA song Việt Nam hưởng quy chế MFN (tối huệ quốc), nên thuế nhập khẩu với nhóm gia vị đã ở mức 0% từ trước.

Có thể nói, từ góc nhìn thị trường quốc tế, rào cản hiện nay không lớn. Ngược lại, khó khăn lại chủ yếu phát sinh trong nước, từ chính sách thuế. Điểm nghẽn đáng chú ý nhất hiện nay chính là quy định thuế VAT đối với hàng nông sản xuất khẩu, gây áp lực dòng tiền và làm giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Hướng đến hai mục tiêu song song

- Bà có thể chia sẻ cụ thể hơn rằng thuế VAT này sẽ tác động như thế nào đến xuất khẩu của các doanh nghiệp?

Bà Hoàng Thị Liên: Theo quy định mới từ ngày 1/7/2025, hàng nông sản xuất khẩu vẫn phải nộp thuế VAT 5% như hàng tiêu thụ trong nước, sau đó mới được làm thủ tục hoàn thuế. Điều này tạo áp lực cực lớn về dòng tiền. Nếu kim ngạch hồ tiêu năm nay đạt 1,6 tỷ USD, chỉ riêng 5% thuế VAT cũng là khoản vốn mà doanh nghiệp phải tạm ứng rất lớn để nộp trước rồi chờ hoàn.

Thông thường, chu kỳ sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp gia vị chỉ khoảng 3 tháng: Mua nguyên liệu từ nông dân, chế biến, giao hàng ra cảng và nhận tiền từ đối tác. Nhưng thời gian hoàn thuế thường lâu, gây khó khăn cho vốn lưu động. Khi không đủ nguồn lực tài chính để thu mua nguyên liệu kịp thời, doanh nghiệp dễ bỏ lỡ cơ hội thị trường và nông dân cũng bị ảnh hưởng trực tiếp.

Chúng tôi đã báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Chính phủ và Quốc hội, kiến nghị xem xét điều chỉnh lại chính sách thuế VAT đối với hàng nông sản xuất khẩu về như trước ngày 1/7/2025, tức là không yêu cầu kê khai và hoàn thuế đối với nhóm hàng có tỷ lệ xuất khẩu tuyệt đối như gia vị. Nếu không tháo gỡ, chính sách này sẽ làm suy yếu tiềm lực doanh nghiệp, trong khi chúng ta đang cạnh tranh gay gắt với các đối thủ lớn như Brazil và Indonesia.

Bên cạnh khó khăn trên, thị trường thế giới ngày càng khắt khe hơn. Các yêu cầu về phát triển xanh, bền vững, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng… đều gây áp lực tài chính đáng kể. Doanh nghiệp hội viên của chúng tôi đã và đang chủ động thích ứng thông qua việc ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ, canh tác xen canh, tạo cảnh quan xanh, giảm tưới tiêu để tiết kiệm năng lượng… tất cả nhằm giảm phát thải carbon và đáp ứng quy chuẩn nhập khẩu.

- Từ nay đến năm 2030 là giai đoạn then chốt cho việc ban hành và đưa vào thực thi những tiêu chuẩn kỹ thuật từ các thị trường nhập khẩu lớn, thời gian không còn dài, theo bà, doanh nghiệp ngành gia vị cần làm gì để đáp ứng các quy định này?

Bà Hoàng Thị Liên: Hiện nay, để đáp ứng các quy định của thị trường nhập khẩu, yêu cầu đầu tiên là phải truy xuất được nguồn gốc sản phẩm; thứ hai là kiểm soát nguyên phụ liệu. Do đặc thù sản xuất của bà con hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên tập quán canh tác truyền thống, quy mô nhỏ lẻ, rải rác, phân mảnh, chưa có nhiều mô hình liên kết hay doanh nghiệp, hợp tác xã lớn. Vì vậy, việc kiểm soát đồng bộ một khối lượng lớn sản phẩm là rất khó khăn.

Để đáp ứng yêu cầu kiểm soát dư lượng và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp đang gặp bài toán nan giải và khi doanh nghiệp thấy khó thì với bà con nông dân càng khó hơn. Chỉ khi doanh nghiệp và bà con đồng hành chặt chẽ, cùng tuân thủ quy trình, thì chuỗi cung ứng mới vận hành một cách lành mạnh, khép kín, đảm bảo an toàn, chất lượng và tạo ra giá trị cao hơn trên thị trường nhập khẩu.

Nếu chúng ta làm tốt hơn, đáp ứng đúng và đủ các quy định của nhà nhập khẩu, hoàn toàn có thể đưa 100% sản phẩm vào các phân khúc cao cấp. Tuy nhiên, thị trường thế giới luôn đa dạng, không chỉ có một loại nhu cầu duy nhất. Mỗi phân khúc, mỗi khu vực tiêu thụ lại có tiêu chí chất lượng khác nhau. Vì vậy, nếu chỉ tập trung đáp ứng duy nhất một tiêu chuẩn, một phân khúc, thì không phải là chiến lược toàn diện cho ngành hàng, bởi chúng ta đang phục vụ hàng triệu, thậm chí hàng tỷ người tiêu dùng với nhu cầu rất khác nhau.

Do đó, chúng ta phải hướng đến hai mục tiêu song song: Tăng sản lượng chế biến sâu, tăng tỷ lệ sản phẩm chất lượng cao để gia tăng giá trị ở các thị trường cao cấp; phân bổ hợp lý sản lượng theo từng phân khúc và khu vực để đảm bảo tiêu thụ ổn định, tránh phụ thuộc vào một thị trường.

Xin cảm ơn bà!

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam: Năm 2025 ngành hồ tiêu và cây gia vị đạt khoảng 2 tỷ USD xuất khẩu, là cơ sở để đạt mức tăng trưởng kỳ vọng 5-10% trong năm tới.